Yazar
Artin Hindoğlu (d. ? - ö ?)
Basım Tarihi
20/04/2022
Konu
Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - Türkçe-Fransızca Sözlük
Tür
Kitap
Dil
Belirlenmemiş dil
Dijital
Hayır
Yazma
Hayır
Kütüphane
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası
hazine-i-lugat-dictionnaire-abrege-turc-francais-artin-hindoglu
Tarih
1838
Notlar
1780’de Kütahya’da doğmuş Anadolulu bir Ermeni olan Artin Hindoğlu’nun 1838’de Viyana yayımladığı Türkçe-Fransızca sözlüğü. Hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmayan yazarın (Pamukciyan 2003: 73-74) özellikle Ermenice, Almanca, Fransızca ve Türkçe üzerine çalışmaları mevcuttur. 1829’da yayımladığı Almanca açıklamalı Türk dil bilgisi kitabı olanKitab-ı SarfveLugat-i Türkîgibi gramer çalışmalarının ile birlikte,Hazine-i Lügaten önemli eserleridir.Özellikle 1838’de Viyana’da yayımlananDictionnaire Abrégé Turc-Français, gerek yöntemi gerekse kelime hazinesi bakımından benzerlerinin çok ötesinde, her iki dile dair farklı unsurlar barındıran kıymetli bir eserdir. Aldığı yüksek seviyeli eğitim, sürdürdüğü müderrislik ve tercümanlık görevleri sayesinde dile çok boyutlu olarak bakabilen Hindoğlu, aslen Türkçe-Fransızca bir sözlük oluşturmuş olsa da Türkçenin kelime hazinesini mümkün olduğu kadar geniş bir imla ve anlam hususiyeti çerçevesinde tespit etmiştir. İstanbul Türkçesine karşı hayranlığını diğer eserlerinde de belirten Hindoğlu Türkçe-Fransızca sözlüğüne Türkçe bir isim de vermiş, eserinHazine-i Lügatadıyla bilinmesini istemiştir.518 sayfadan oluşan ve her sayfada 2 sütun bulunan eserde Türkçe kökenli kelimelerin önce orijinal hali sonra da Latin harflerine aktarılmış durumu vardır. Eserin en orijinal özelliğini teşkil eden bu yapısı sayesinde Türkçe kelimelerin telaffuzu Latin harfleriyle verilmiş, eser Osmanlı Türkçesi sözlüğü olarak dahi kabul edilebilecek bir mahiyet kazanmıştır. Bu yönüyle Arap-Latin harfli Türkçe sözlüklerden 17. yüzyıl Türkçe söz varlığını detaylı bir şekilde ele alan Meninski’ninThesaurus Linguarum Orientalium’una (Tulum 2011: 5) benzediği, dönem olarak farkı göz ardı edildiğinde kapsam itibarıyla daha dar olmasına rağmen Türkçe odaklı olması açısından daha kullanışlı olduğu ifade edilebilir.Türkçe kökenli olmayan maddelerin ise Türkçe karşılığı verildikten sonra Fransızca açıklaması verilmiştir. Bu da eserin kısmen de olsa aynı zamanda Türkçe bir sözlük olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Hazine-i Lügat özellikle bu yönüyle yaklaşık olarak aynı dönemde kaleme alınan Thomas Xavier Bianchi’inElsine-i Türkiyye ve Franseviyyenin Lügati / Dictionnaire Turc-Français, James William Redhouse’unTürkçeden İngilizceye Lügat Kitabı/ Turkish and English Lexicon, Nassif Mallouf’unTürkî ve Fransevî Lügatnâmesi/ Dictionnaire Turc-Français, Charles Adrien Casimir Barbier de Meynard’ınKitâb-ı Dürerü’l-Ummâniyye fi Lügati’l-Osmâniyye/ Dictionnaire Turc-Français, Şemseddin Sami’ninKâmûs-ı Fransevî/ Dictionnaire Turc-FrançaisveGalancızâde Hakkı Tevfik’in Türkçeden Almancaya Lügat Kitabı/ Türkisch - Deutsches Wörterbuchgibi diğer Arap-Latin harfli Türkçe sözlüklerden daha başarılı olduğu söylenebilir.Ayrıca eserde kelimeler, örnek cümleler ve deyimler Latin ve Arap harfleri ile birlikte gösterilmiş, bunun yanında önemli miktarda arkaik kelimelere ve Anadolu ağızlarında kullanılan sözcüklere de yer verilmiştir (Taşkesenlioğlu 2020: 370).
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Lokman Taşkesenlioğlu
Alfabesi
Arap-Latin
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Akıl, Uğur (2020).Artin Hindoğlu Dictionnaire Abrégé Français-Turc ou Hazine-i Lügat. İstanbul: Hiperyayın.
Ertaş, Kasım (2016). “Türk Dili ve Ermeniler: Osmanlı’nın Ermeni Dilbilimcileri”,JASSS, 53, 151-162.
Hindoğlu, Artin (1838).Hazine-i Lügat - Dictionnaire Abrégé Turc-Français. Vienne: Chez F. Beck Libraire.
Pamukciyan, Kevork (2003).Zamanlar, Mekanlar, İnsanlar.İstanbul: Aras Yayıncılık.
Taşkesenlioğlu, Lokman (2020). Eski Türk Edebiyatı Araştırmalarında Bir Kaynak Olarak İki Dilli Latin Harfli Tarihi Sözlükler,Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Bahar, 21, 361-391.
Tulum, Mertol (2011).17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Atıf Bilgileri
Taşkesenlioğlu, Lokman. "HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hazine-i-lugat-dictionnaire-abrege-turc-francais-artin-hindoglu. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
