HİDÂYETÜ'L-İHVÂN (BABA NİMETULLAH)

Name: HİDÂYETÜ'L-İHVÂN (BABA NİMETULLAH)
Author: Baba Nimetullah, Nimetullah Nahcıvanî (d. ?/? - ö. 920/1514)

İsim	HİDÂYETÜ'L-İHVÂN (BABA NİMETULLAH)
Yazar	Baba Nimetullah, Nimetullah Nahcıvanî (d. ?/? - ö. 920/1514)
Basım Tarihi:	12/05/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - Hidâyetü’l-İhvân
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	hidayetu-l-ihvan-baba-nimetullah
Tarih	?
Notlar	Ni’metullah Nahçıvânî, tarafından yazılmıştır. Nahcıvanî, El-Fevâtihul-İlâhiyye ve'l-Mefâtihul-Gaybiyye isimliKur’an Tefsiri'ni veHidâyetü’l-İhvânadlı eserini Arapça, diğer eserlerini ise Farsça yazmıştır. Kütüphane kataloglarındaHidâyetü'l-İhvânbaşlıklı bir eser bulunmamaktadır. Bu eser, farklı kaynaklardaİhvân, Hidâye, Risâletü’l-Vücud, Risâletü’n fi’t-tasavvufbaşlıklarıyla kaydedilmiştir. Kâtip Çelebî’nin (v.1068/1657)Keşfü'z-Zünûn’unda Nahçıvânî’ninHidâyetü'l-İhvân’ından “Tasavvuf konusunda muhtasar bir eser” diye bahsedilmektedir. Eserin baş tarafında ise “Şeyh Mahmûd b. Nahçıvânî’nin tasavvuf hakkında risâlesi” notu yer almış, eserin sonunda risaleye özel bir isim verilmeden “temmetü’r-risâletü” denilmiştir. Eser, müellifin kendisi tarafındanRisâletü'l-VücûdveyaHidâyetü'l-İhvânşeklinde isimlendirilmediği için araştırmacılar bu konudaki en erken kaynaklardan olan Kâtip Çelebî’ninKeşfü’z-Zünûn’da Nahçıvânî’ye nisbet ettiğiHidâyetü’l-İhvânismini esas almışlardır (Musakhanov 2011: 17, Kurt 1998: 73).Eserle ilgili Orkhan Musakhanov tarafından 2011 yılında yüksek lisans tezi yapılmıştır. Bu çalışmada Nahçıvânî’nin hayatı, tasavvufi görüşleri ve eserleri hakkında bilgi verilerekHidâyetü’l-İhvâneserinin hem tasavvufi yönden ayrıntılı bir incelemesi hem de Arapçadan Türkçeye tercümesi yapılmıştır. Risalede bir mukaddime ve sonuçla birlikte 18 başlık incelenip Türkçeye çevrilmiştir. Eserde varlık konusu vahdet-i vücûd anlayışı çerçevesinde işlenmiş olup 'Vâcibü’l-Vücûd ve O’nun Bilinmesi ve Görülmesi Husûsunda Sûfîlerin Teyîdi Kelâmcı ve Felsefecilerin Görüşlerinin Tenkîdi, Adem ve Vücûd Lafzının Tahlîli, Mârifet ve Tevhîd Yolunda Âriflerin Hallerinin Teyit Edilmesi ve Akıl, Mûcize, Kerâmet vb. Konularda Kelâmcı ve Felsefecilerin Görüşlerinin Tenkîdi, Dînin Sûreti ve Hakîkati, Rûh, İnsan Kalbinin Acâib Halleri, Mârifet yolunda Âlim ve Câhilin Bilinmesi, Adem ve Vücûdun Târifi, Vücûd-ı Mutlak’ın Kâinattaki Tecellîleri ve Teselsül Konusunun Tenkîdi, İlm-i Huzûrî ve İlm-i Husûlî, İnsân-ı Kâmil, Vücûd Tecellîleri, Zâtî İsim ve Sıfatlar, Mârifet-i Nefs ve Mârifetullâh, Âhiret Felâhını Gerçekleştirmek İçin Matlûb Olan Ahlâk ve Şeyhlik İddia Edenlerin Halleri, Âhiret Hakkındaki İnançlar, Ölümü Hatırlama ve Fakra Övgü, Övülmüş ve Yerilmiş Hayret, Fenâfillâh ve Bekâbillâh' konuları üzerinde durulmuştur.Yegâne nüshası Nuru Osmaniye Kütüphanesi’nde (No: 2386, vr. 1a-78a.) bulunan eser, kütüphane kataloğunda Risâletün fi’t-tasavvuf olarak kaydedilse de Bursalı Mehmed Tâhir tarafından Risâletü'l-Vücûd olarak isimlendirilmiş ve Osmanlı Müellifleri’nde “Hidâyetü’l-İhvân isminde tasavvufdan bir eseri ve bir nüshası Nûru Osmâniye’de mevcûd Risâletü’l-Vücûd nâmında bir risâlesi daha vardır.” şeklinde bilgiler vermiştir (C. I: 40). Nahçıvânî, varlık konusunu vahdet-i vücûd zâviyesinden ele aldığı için risale, içeriğinden dolayı Risâletü'l-Vücûd olarak isimlendirilmiş olabilir. Eserde, dînin zâhiri yanı ve hakîkati, cennet-cehennem konuları, övülmüş ve yerilmiş ahlâk, hayret, mürşidin ve insân-ı kâmilin vasıfları gibi birçok konu tasavvufî açıdan incelenmiş ve bütün konulara el yazmasında kırmızı kalemle işaret edilerek “ihvânî” (kardeşlerim) hitabıyla başlanılmıştır. Eser bu yönüyle ihvâna tavsiye niteliğindendir (Musakhanov 2011: 17).Müellifin biyografisi için bk. "Baba Nimetullah, Nimetullah Nahcıvanî", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü,
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Parvana Bayram
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Bursalı Mehmet Tâhir (1333).Osmanlı Müellifleri. C.I. İstanbul:Matbaa-i Âmire Kurt, Yaşar (1998).Nahcuvânî ve Tasavvufi Tefsiri. Doktora Tezi. Samsun: On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kurt, Yaşar (2013). “Ni’metullah bin Mahmûd”.İslam Ansiklopedisi.C.33. TDV Yay. 132-133. Musakhanov, Orkhan (2011).Ni’metullah Nahçıvânî’nin Hidâyetü’l-İhvân’ı.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Nahçıvânî, Ni’metullah (1972).Hidâyetü’l-İhvân.Nuru Osmaniye Kütüphanesi, No: 2386. Terbiyet, Mehemmedeli (1987).Dânişmendân-i Azerbaycan.(hzl. G. Kendli ve İ. Şems) Azerneşr. Bakı.
Atıf Bilgileri	Bayram, Parvana. "HİDÂYETÜ'L-İHVÂN (BABA NİMETULLAH)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hidayetu-l-ihvan-baba-nimetullah. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

HİDÂYETÜ'L-İHVÂN (BABA NİMETULLAH)

Yazar Baba Nimetullah, Nimetullah Nahcıvanî (d. ?/? - ö. 920/1514)

Basım Tarihi 12/05/2022

Konu Tekke Edebiyatı - Hidâyetü’l-İhvân

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası hidayetu-l-ihvan-baba-nimetullah

Tarih ?

Notlar Ni’metullah Nahçıvânî, tarafından yazılmıştır. Nahcıvanî, El-Fevâtihul-İlâhiyye ve'l-Mefâtihul-Gaybiyye isimliKur’an Tefsiri'ni veHidâyetü’l-İhvânadlı eserini Arapça, diğer eserlerini ise Farsça yazmıştır. Kütüphane kataloglarındaHidâyetü'l-İhvânbaşlıklı bir eser bulunmamaktadır. Bu eser, farklı kaynaklardaİhvân, Hidâye, Risâletü’l-Vücud, Risâletü’n fi’t-tasavvufbaşlıklarıyla kaydedilmiştir. Kâtip Çelebî’nin (v.1068/1657)Keşfü'z-Zünûn’unda Nahçıvânî’ninHidâyetü'l-İhvân’ından “Tasavvuf konusunda muhtasar bir eser” diye bahsedilmektedir. Eserin baş tarafında ise “Şeyh Mahmûd b. Nahçıvânî’nin tasavvuf hakkında risâlesi” notu yer almış, eserin sonunda risaleye özel bir isim verilmeden “temmetü’r-risâletü” denilmiştir. Eser, müellifin kendisi tarafındanRisâletü'l-VücûdveyaHidâyetü'l-İhvânşeklinde isimlendirilmediği için araştırmacılar bu konudaki en erken kaynaklardan olan Kâtip Çelebî’ninKeşfü’z-Zünûn’da Nahçıvânî’ye nisbet ettiğiHidâyetü’l-İhvânismini esas almışlardır (Musakhanov 2011: 17, Kurt 1998: 73).Eserle ilgili Orkhan Musakhanov tarafından 2011 yılında yüksek lisans tezi yapılmıştır. Bu çalışmada Nahçıvânî’nin hayatı, tasavvufi görüşleri ve eserleri hakkında bilgi verilerekHidâyetü’l-İhvâneserinin hem tasavvufi yönden ayrıntılı bir incelemesi hem de Arapçadan Türkçeye tercümesi yapılmıştır. Risalede bir mukaddime ve sonuçla birlikte 18 başlık incelenip Türkçeye çevrilmiştir. Eserde varlık konusu vahdet-i vücûd anlayışı çerçevesinde işlenmiş olup 'Vâcibü’l-Vücûd ve O’nun Bilinmesi ve Görülmesi Husûsunda Sûfîlerin Teyîdi Kelâmcı ve Felsefecilerin Görüşlerinin Tenkîdi, Adem ve Vücûd Lafzının Tahlîli, Mârifet ve Tevhîd Yolunda Âriflerin Hallerinin Teyit Edilmesi ve Akıl, Mûcize, Kerâmet vb. Konularda Kelâmcı ve Felsefecilerin Görüşlerinin Tenkîdi, Dînin Sûreti ve Hakîkati, Rûh, İnsan Kalbinin Acâib Halleri, Mârifet yolunda Âlim ve Câhilin Bilinmesi, Adem ve Vücûdun Târifi, Vücûd-ı Mutlak’ın Kâinattaki Tecellîleri ve Teselsül Konusunun Tenkîdi, İlm-i Huzûrî ve İlm-i Husûlî, İnsân-ı Kâmil, Vücûd Tecellîleri, Zâtî İsim ve Sıfatlar, Mârifet-i Nefs ve Mârifetullâh, Âhiret Felâhını Gerçekleştirmek İçin Matlûb Olan Ahlâk ve Şeyhlik İddia Edenlerin Halleri, Âhiret Hakkındaki İnançlar, Ölümü Hatırlama ve Fakra Övgü, Övülmüş ve Yerilmiş Hayret, Fenâfillâh ve Bekâbillâh' konuları üzerinde durulmuştur.Yegâne nüshası Nuru Osmaniye Kütüphanesi’nde (No: 2386, vr. 1a-78a.) bulunan eser, kütüphane kataloğunda Risâletün fi’t-tasavvuf olarak kaydedilse de Bursalı Mehmed Tâhir tarafından Risâletü'l-Vücûd olarak isimlendirilmiş ve Osmanlı Müellifleri’nde “Hidâyetü’l-İhvân isminde tasavvufdan bir eseri ve bir nüshası Nûru Osmâniye’de mevcûd Risâletü’l-Vücûd nâmında bir risâlesi daha vardır.” şeklinde bilgiler vermiştir (C. I: 40). Nahçıvânî, varlık konusunu vahdet-i vücûd zâviyesinden ele aldığı için risale, içeriğinden dolayı Risâletü'l-Vücûd olarak isimlendirilmiş olabilir. Eserde, dînin zâhiri yanı ve hakîkati, cennet-cehennem konuları, övülmüş ve yerilmiş ahlâk, hayret, mürşidin ve insân-ı kâmilin vasıfları gibi birçok konu tasavvufî açıdan incelenmiş ve bütün konulara el yazmasında kırmızı kalemle işaret edilerek “ihvânî” (kardeşlerim) hitabıyla başlanılmıştır. Eser bu yönüyle ihvâna tavsiye niteliğindendir (Musakhanov 2011: 17).Müellifin biyografisi için bk. "Baba Nimetullah, Nimetullah Nahcıvanî", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü,

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Parvana Bayram

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Bursalı Mehmet Tâhir (1333).Osmanlı Müellifleri. C.I. İstanbul:Matbaa-i Âmire Kurt, Yaşar (1998).Nahcuvânî ve Tasavvufi Tefsiri. Doktora Tezi. Samsun: On Dokuz Mayıs Üniversitesi Kurt, Yaşar (2013). “Ni’metullah bin Mahmûd”.İslam Ansiklopedisi.C.33. TDV Yay. 132-133. Musakhanov, Orkhan (2011).Ni’metullah Nahçıvânî’nin Hidâyetü’l-İhvân’ı.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Nahçıvânî, Ni’metullah (1972).Hidâyetü’l-İhvân.Nuru Osmaniye Kütüphanesi, No: 2386. Terbiyet, Mehemmedeli (1987).Dânişmendân-i Azerbaycan.(hzl. G. Kendli ve İ. Şems) Azerneşr. Bakı.

Atıf Bilgileri Bayram, Parvana. "HİDÂYETÜ'L-İHVÂN (BABA NİMETULLAH)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hidayetu-l-ihvan-baba-nimetullah. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].