SÂNİHATÜ'L-ACEM (MUALLİM NACİ)

Name: SÂNİHATÜ'L-ACEM (MUALLİM NACİ)
Author: Muallim Naci (d. 1850 - ö. 13 Nisan 1893)

İsim	SÂNİHATÜ'L-ACEM (MUALLİM NACİ)
Yazar	Muallim Naci (d. 1850 - ö. 13 Nisan 1893)
Basım Tarihi:	27/04/2022
Konu	Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - çeviri
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	sanihatu-l-acem-muallim-naci-tees-1841
Tarih	1304/1886-87
Notlar	Muallim Naci’nin Hâfız-ı Şîrâzî ve Kelîm-i Hemedânî divanlarından seçtiği mısra ve beyitlerin tercümelerini ihtiva eden eseri. Muallim Naci’ye ait eserlerin önemli bir kısmı tercümelerinden meydana gelmektedir. Özellikle Arap ve Fars edebiyatlarına olan vukufu ile tanınan Muallim Naci, çeşitli vesileler ile bu edebiyat alanlarından birtakım eserleri tercüme etmiştir. Bu minvalde değerlendirilecek eserlerinden birisi deSânihâtu’l-Acem’dir.Sânihâtu’l-Acem’in mukaddimesinde belirttiği üzere;Sânihâtu’l-Arabisimli eserini hazırlarken Ebuzziyâ Tevfîk Bey’in rica ve istekleri doğrultusunda Fars Edebiyatı’na dair böyle bir çeviri kaleme almaya karar verdiğini belirtir. Ancak o dönemde işlerinin yoğunluğu sebebiyle bu kararını gerçekleştiremez. İmkânların müsaade ettiği ilk fırsattaSânihâtu’l-Acem’i kaleme alan Naci, eserinSânihâtu’l-Arab’dan farklı olduğunu vurgular.FarsçanınArapçaya nazaran daha kolay olmasından hareketle birtakım dilbilgisi açıklamalarına girmeden doğrudan doğruya basit ve anlaşılır bir tercüme yapacağını kaydeder. Eser, her ne kadarSânihâtu’l-Arabile bir isim benzerliği taşısa daSânihatu’l-Acem’de, “emsâl” olarak nitelendirilen atasözü ve deyimlerin açıklamalarından ziyade meşhur İranlı şairlerin divanlarından seçtiği mısra ve beyitleri tercüme etmekle iktifa edeceğini söyler. Çünkü Farsçada Türkçede olduğu gibi atasözlerinin hangi şart ve zeminlerde meydana geldiğini ortaya koyan eserlerin mevcut olmayışı, yazarıSânihatu’l-Arab’taki metodunu uygulamaktanalıkoymuştur. Naci, bunun yerine hikmet ve vecize yönü ağır basan mısra ve beyitleri çevirisine dâhil ederek bir çeşit antoloji oluşturma yoluna gitmiştir. Fars edebiyatının hikmetli manzum sözlerini derleme çalışması olarak da düşünülebilecek eser, mukaddimeden anlaşıldığı kadarı ile tamamlanamamıştır (Muallim Nâcî 1304: 3-6). Yazarın “Bu mecmûa birkaç bin beyit ve mısrâ’ı câmi’ olacaktır” kaydına rağmen yalnızca iki cüz’ü neşredilmiştir.Eserin ilk cüz’ünde Hâfız-ı Şîrâzî’ninDivan'ından seçilen ve darb-ı mesel değeri kazanmış 165 adet mısra ve beyit bulunmaktadır. Bu Farsça mısra ve beyitlerin altına ise açık ve basit tercümeleri yazılmıştır.Sânihâtu’l-Acem(Cüz’-i Evvel Hâfız-ı Şîrâzî) başlığını taşıyan bu cüz, Kitâbhâne-i Ebuzziyâ yayınları arasında 1304 yılında 38 adet olarak tab’ edilmiştir.Eserin ikinci cüz’ü,Sânihâtu’l-Acem(Cüz’-i Sânî Kelîm-i Hemedânî) başlığını taşır. Mukaddimesi olmayan bu cüzde Kelîm-i Kâşânî olarak da bilinen Kelîm-i Hemedânî’nin divanından seçilen 154 adet mısra ve beyit bulunmaktadır. Bu mısra ve beyitlerin tercümeleri de birinci cüzdeki gibi açık ve basit bir üslup ile verilmiştir. Bu cüz yine Kitâbhâne-i Ebuzziyâ yayınları arasında 1304 yılında 55 adet olmak üzere tab’ edilmiştir.Sânihâtu’l-Acem’in her iki cüz’ü de Mehmet Atalay tarafından yayımlanmıştır (2008).Yazarın biyografisi için bk. "Muallim Naci".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Dr. Cemile Odunkıran
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Tercüme
Kaynakça	Atalay, Mehmet (2008).Sânihâtu’l-acem Hâfız-ı Şîrâzî ve Kelîm-i Kâşânî’den Darbımesel ve Hikmetler. İstanbul: Çantay Kitap Kırtasiye Yay. Muallim Nâcî (1304).Sânihâtu’l-acem (Cüz’-i Evvel Hâfız-ı Şîrâzî). Kostantınıyye: Matba‘a-i Ebuzziyâ. Muallim Nâcî (1304).Sânihâtu’l-acem (Cüz’-i Sânî Kelîm-i Hemedânî). Kostantınıyye: Matba‘a-i Ebuzziyâ. Uçman, Abdullah (2020). “Muallim Nâci”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. Ankara: TDV Yay.
Atıf Bilgileri	Odunkıran, Cemile. "SÂNİHATÜ'L-ACEM (MUALLİM NACİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/sanihatu-l-acem-muallim-naci-tees-1841. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

SÂNİHATÜ'L-ACEM (MUALLİM NACİ)

Yazar Muallim Naci (d. 1850 - ö. 13 Nisan 1893)

Basım Tarihi 27/04/2022

Konu Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - çeviri

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası sanihatu-l-acem-muallim-naci-tees-1841

Tarih 1304/1886-87

Notlar Muallim Naci’nin Hâfız-ı Şîrâzî ve Kelîm-i Hemedânî divanlarından seçtiği mısra ve beyitlerin tercümelerini ihtiva eden eseri. Muallim Naci’ye ait eserlerin önemli bir kısmı tercümelerinden meydana gelmektedir. Özellikle Arap ve Fars edebiyatlarına olan vukufu ile tanınan Muallim Naci, çeşitli vesileler ile bu edebiyat alanlarından birtakım eserleri tercüme etmiştir. Bu minvalde değerlendirilecek eserlerinden birisi deSânihâtu’l-Acem’dir.Sânihâtu’l-Acem’in mukaddimesinde belirttiği üzere;Sânihâtu’l-Arabisimli eserini hazırlarken Ebuzziyâ Tevfîk Bey’in rica ve istekleri doğrultusunda Fars Edebiyatı’na dair böyle bir çeviri kaleme almaya karar verdiğini belirtir. Ancak o dönemde işlerinin yoğunluğu sebebiyle bu kararını gerçekleştiremez. İmkânların müsaade ettiği ilk fırsattaSânihâtu’l-Acem’i kaleme alan Naci, eserinSânihâtu’l-Arab’dan farklı olduğunu vurgular.FarsçanınArapçaya nazaran daha kolay olmasından hareketle birtakım dilbilgisi açıklamalarına girmeden doğrudan doğruya basit ve anlaşılır bir tercüme yapacağını kaydeder. Eser, her ne kadarSânihâtu’l-Arabile bir isim benzerliği taşısa daSânihatu’l-Acem’de, “emsâl” olarak nitelendirilen atasözü ve deyimlerin açıklamalarından ziyade meşhur İranlı şairlerin divanlarından seçtiği mısra ve beyitleri tercüme etmekle iktifa edeceğini söyler. Çünkü Farsçada Türkçede olduğu gibi atasözlerinin hangi şart ve zeminlerde meydana geldiğini ortaya koyan eserlerin mevcut olmayışı, yazarıSânihatu’l-Arab’taki metodunu uygulamaktanalıkoymuştur. Naci, bunun yerine hikmet ve vecize yönü ağır basan mısra ve beyitleri çevirisine dâhil ederek bir çeşit antoloji oluşturma yoluna gitmiştir. Fars edebiyatının hikmetli manzum sözlerini derleme çalışması olarak da düşünülebilecek eser, mukaddimeden anlaşıldığı kadarı ile tamamlanamamıştır (Muallim Nâcî 1304: 3-6). Yazarın “Bu mecmûa birkaç bin beyit ve mısrâ’ı câmi’ olacaktır” kaydına rağmen yalnızca iki cüz’ü neşredilmiştir.Eserin ilk cüz’ünde Hâfız-ı Şîrâzî’ninDivan'ından seçilen ve darb-ı mesel değeri kazanmış 165 adet mısra ve beyit bulunmaktadır. Bu Farsça mısra ve beyitlerin altına ise açık ve basit tercümeleri yazılmıştır.Sânihâtu’l-Acem(Cüz’-i Evvel Hâfız-ı Şîrâzî) başlığını taşıyan bu cüz, Kitâbhâne-i Ebuzziyâ yayınları arasında 1304 yılında 38 adet olarak tab’ edilmiştir.Eserin ikinci cüz’ü,Sânihâtu’l-Acem(Cüz’-i Sânî Kelîm-i Hemedânî) başlığını taşır. Mukaddimesi olmayan bu cüzde Kelîm-i Kâşânî olarak da bilinen Kelîm-i Hemedânî’nin divanından seçilen 154 adet mısra ve beyit bulunmaktadır. Bu mısra ve beyitlerin tercümeleri de birinci cüzdeki gibi açık ve basit bir üslup ile verilmiştir. Bu cüz yine Kitâbhâne-i Ebuzziyâ yayınları arasında 1304 yılında 55 adet olmak üzere tab’ edilmiştir.Sânihâtu’l-Acem’in her iki cüz’ü de Mehmet Atalay tarafından yayımlanmıştır (2008).Yazarın biyografisi için bk. "Muallim Naci".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Dr. Cemile Odunkıran

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Tercüme

Kaynakça Atalay, Mehmet (2008).Sânihâtu’l-acem Hâfız-ı Şîrâzî ve Kelîm-i Kâşânî’den Darbımesel ve Hikmetler. İstanbul: Çantay Kitap Kırtasiye Yay. Muallim Nâcî (1304).Sânihâtu’l-acem (Cüz’-i Evvel Hâfız-ı Şîrâzî). Kostantınıyye: Matba‘a-i Ebuzziyâ. Muallim Nâcî (1304).Sânihâtu’l-acem (Cüz’-i Sânî Kelîm-i Hemedânî). Kostantınıyye: Matba‘a-i Ebuzziyâ. Uçman, Abdullah (2020). “Muallim Nâci”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. Ankara: TDV Yay.

Atıf Bilgileri Odunkıran, Cemile. "SÂNİHATÜ'L-ACEM (MUALLİM NACİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/sanihatu-l-acem-muallim-naci-tees-1841. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].