HAZ VE NİYAZ

Name: HAZ VE NİYAZ
Author: Meftun, Abdürrezzâk Dünbülî (d. 1175/76/1762/63 - ö. 1242/43/1827/28)

İsim	HAZ VE NİYAZ
Yazar	Meftun, Abdürrezzâk Dünbülî (d. 1175/76/1762/63 - ö. 1242/43/1827/28)
Basım Tarihi:	21/10/2021
Konu	Âşık Edebiyatı - âşıkane mesnevi
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	haz-ve-niyaz
Tarih	??
Notlar	Dünbülî’nin âşıkane eseri. Mesnevi nazım şekliyle yazılan bu eser hezec-i müseddes-i mahzûf bahrinin mefâîlün mefâîlün mefâîl vezni ile kaleme almıştır. Bu eseri Nizâmî-i Gencevî’ninHüsrev vü Şîrîn, Mollâ Câmî’ninLeylâ vü Mecnûn, Vahşî-i Bâfkî’ninFerhâd û Şîrînadlı âşıkane mesnevilerini örnek alarak kaleme almıştır. Müellif mukaddimede adının yaşamasını ve sesinin alemde kalıcı olmasını isteyen kimsenin âşıkane kıssa söylemesi gerek diyerek bu eserin yazılış sebebini beyan etmiştir. Tüccar Niyâz ile Mısır şehzadesi Nâz’ın aşkının anlatıldığı eserde, Ferîdûn, Kâvus, Siyâveş, Selem, Tûr, Îrec, Efrâsyâb, Hz. Yakub, Hz. Yunus, Hz. Meryem’in adları zikredilmiş, ayetlerden iktibas ve telmih yoluyla istifade edilmiştir. Niyâz ile Nâz’ın birçok badireden sonra birbirlerine kavuştuğu eserde Nâz, Niyâz, Sevgi, Muhabbet, Vefa ve Korku kahraman olarak yer almıştır. Hicâz, segâh, selmek, hisâr gibi mûsîkî, semâ, vecd, cezbe, şevk, tecrîd gibi tasavvufî, güneş, kamer, yıldız, Satürn, Jüpiter gibi astronomi kavramların zikredildiği eserde az da olsa Arapça ve Türkçe kelimelerden istifade edilmiştir. Müellife göre aşk ilk önce kolay görünür, daha sonra zorlaşır, aşk sıkıntıları artırır, aşk ezelidir, aşkın kederi kemâlin ana kaynağıdır. Eserin başında Allah övülmüş ve Hz. Peygamber ile Hz. Ali methedilmiştir. Eser âşıkane olmasına rağmen şair hikmet ve övgüye de yer vermiştir. 2933 beyitten oluşan eserde âşık olmak, güzel yüzlülere nazar etmekten kaçınmak, Allah’ın lütfuna güvenmek, maddi ve nefsanî heveslerden sıyrılmak, ilim, hikmet ve dinden istifade etmek, Allah’tan korkmak, edepli olmak, gıybet, kötü söz, nefs-i emareden uzak durmak tavsiye edilmiştir. Birçok şair gibi Dünbülî de eserinde edebî sanatlardan yararlanmıştır. Eserin bir nüshası Tebriz Milli Kütüphanesi’ndedir (nr. 2816). Bu nüshada Dünbülî’ninSelîm ü Silmîadlı mesnevisi de bulunmaktadır.Şairin biyografisi için bk. “Meftûn, Abdürrezzâk Dünbülî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Alîzâde, Müctebâ Safer (1389). “Mesnevî-i Abdürrezâk Bîg Dünbelî-i Hoy.”Peyâm-i Bahâristân.10 (1): 1-21. Hüseynî, Nâsrüddîn Şâh ve Ferhâd Felâhethâh (1353). “Berresî-i Bûtîkâ-i Abdurrezâk Bîg Dünbülî der Mesnevîhâ-i Nâz u Niyâz ve Selîm ü Silmî.”Zebân ve Edebiyât-i Farsî Neşriyye-i Dânişkede-i Edebiyât ve Ulûm-i İnsânî-i Dânigâh-i Tebrîz.89 (215): 9-26. Kurtuluş, Rıza (2016). “Dünbülî”Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yay. 352-353. Yelmehhâ, Ahmed Rızâ (hzl) (1395).Selîm ü Silmî.Tahran: Neşr-i Nov.
Atıf Bilgileri	Kaska, Çetin. "HAZ VE NİYAZ".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/haz-ve-niyaz. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

HAZ VE NİYAZ

Yazar Meftun, Abdürrezzâk Dünbülî (d. 1175/76/1762/63 - ö. 1242/43/1827/28)

Basım Tarihi 21/10/2021

Konu Âşık Edebiyatı - âşıkane mesnevi

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası haz-ve-niyaz

Tarih ??

Notlar Dünbülî’nin âşıkane eseri. Mesnevi nazım şekliyle yazılan bu eser hezec-i müseddes-i mahzûf bahrinin mefâîlün mefâîlün mefâîl vezni ile kaleme almıştır. Bu eseri Nizâmî-i Gencevî’ninHüsrev vü Şîrîn, Mollâ Câmî’ninLeylâ vü Mecnûn, Vahşî-i Bâfkî’ninFerhâd û Şîrînadlı âşıkane mesnevilerini örnek alarak kaleme almıştır. Müellif mukaddimede adının yaşamasını ve sesinin alemde kalıcı olmasını isteyen kimsenin âşıkane kıssa söylemesi gerek diyerek bu eserin yazılış sebebini beyan etmiştir. Tüccar Niyâz ile Mısır şehzadesi Nâz’ın aşkının anlatıldığı eserde, Ferîdûn, Kâvus, Siyâveş, Selem, Tûr, Îrec, Efrâsyâb, Hz. Yakub, Hz. Yunus, Hz. Meryem’in adları zikredilmiş, ayetlerden iktibas ve telmih yoluyla istifade edilmiştir. Niyâz ile Nâz’ın birçok badireden sonra birbirlerine kavuştuğu eserde Nâz, Niyâz, Sevgi, Muhabbet, Vefa ve Korku kahraman olarak yer almıştır. Hicâz, segâh, selmek, hisâr gibi mûsîkî, semâ, vecd, cezbe, şevk, tecrîd gibi tasavvufî, güneş, kamer, yıldız, Satürn, Jüpiter gibi astronomi kavramların zikredildiği eserde az da olsa Arapça ve Türkçe kelimelerden istifade edilmiştir. Müellife göre aşk ilk önce kolay görünür, daha sonra zorlaşır, aşk sıkıntıları artırır, aşk ezelidir, aşkın kederi kemâlin ana kaynağıdır. Eserin başında Allah övülmüş ve Hz. Peygamber ile Hz. Ali methedilmiştir. Eser âşıkane olmasına rağmen şair hikmet ve övgüye de yer vermiştir. 2933 beyitten oluşan eserde âşık olmak, güzel yüzlülere nazar etmekten kaçınmak, Allah’ın lütfuna güvenmek, maddi ve nefsanî heveslerden sıyrılmak, ilim, hikmet ve dinden istifade etmek, Allah’tan korkmak, edepli olmak, gıybet, kötü söz, nefs-i emareden uzak durmak tavsiye edilmiştir. Birçok şair gibi Dünbülî de eserinde edebî sanatlardan yararlanmıştır. Eserin bir nüshası Tebriz Milli Kütüphanesi’ndedir (nr. 2816). Bu nüshada Dünbülî’ninSelîm ü Silmîadlı mesnevisi de bulunmaktadır.Şairin biyografisi için bk. “Meftûn, Abdürrezzâk Dünbülî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Çetin Kaska

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Alîzâde, Müctebâ Safer (1389). “Mesnevî-i Abdürrezâk Bîg Dünbelî-i Hoy.”Peyâm-i Bahâristân.10 (1): 1-21. Hüseynî, Nâsrüddîn Şâh ve Ferhâd Felâhethâh (1353). “Berresî-i Bûtîkâ-i Abdurrezâk Bîg Dünbülî der Mesnevîhâ-i Nâz u Niyâz ve Selîm ü Silmî.”Zebân ve Edebiyât-i Farsî Neşriyye-i Dânişkede-i Edebiyât ve Ulûm-i İnsânî-i Dânigâh-i Tebrîz.89 (215): 9-26. Kurtuluş, Rıza (2016). “Dünbülî”Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yay. 352-353. Yelmehhâ, Ahmed Rızâ (hzl) (1395).Selîm ü Silmî.Tahran: Neşr-i Nov.

Atıf Bilgileri Kaska, Çetin. "HAZ VE NİYAZ".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/haz-ve-niyaz. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].