Yazar
Cevheri Minik Ali Cevheri Efendi (ö. 934/1527-28 - vefat 992/1584)
Basım Tarihi
24/10/2021
Konu
Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - biyografiler
Tür
Kitap
Dil
Arapça
Dijital
Hayır
Yazma
Hayır
Kütüphane
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası
el-ikdu-l-manzum-fi-zikri-efazili-r-rum-cevheri
Tarih
?/?
Notlar
Mınık Ali Cevherî Efendi’ninŞakaiku’n-nu‘maniyye’ye yazdığı Arapça zeyil. Yazımı muhtemelen 990/1582-83 – Recep 992/Temmuz-Ağustos 1584 zaman aralığında, Manisa veya Maraş’ta tamamlanmıştır. Yazılış nedeniŞakaiku’n-Nu‘maniyye’yi Taşköprî-zâde Efendi’nin (ö.1561) bıraktığı yerden yazıldığı döneme kadar getirmektir. Eser, Kânûnî Sultan Süleyman (ö. 1566), Sultan II. Selim (ö. 1574) ve Sultan III. Murad (ö.1595) tabakalarından oluşmaktadır. Bu üç dönemde, 968/1560-61– 990/1582-83 yılları arasında, vefat etmiş 96 şahsın hâl tercümelerini içermektedir. Kânûnî ve II. Selim’in yaşamları, siyasî ve askerî faaliyetleri hakkında muhtasar bilgiler de ihtiva eden eser, hâl tercümeleri vefat tarihi esas alınarak kronolojik olarak dizilmiştir. 96 biyografinin 78’i kadı ve müderrislere, 15’i şeyhlere, 2’si hükümdarlara aittir. Bir de şehzâde hâl tercümesi vardır. Biyografilerin 76’sı ilk elden olma özelliği taşımaktadır. Nev‘î-zâde Atâyî (ö.1635),el-Ikdu’l-manzûm’daki pek çok bilgi, latife ve menkıbeyi tercüme ederekHadâiku’l-hakâik fî Tekmileti’ş-Şakâik’ta kullanmıştır. Bundan dolayı bu eserZeyl-i Atâyî’nin ana kaynağı durumundadır.el-Ikdu’l-manzûm, yazılı ve sözlü pek çok kaynaktan istifade edilerek meydana getirilmiştir. Sözlü kaynakları arasında Ebussuud Efendi (ö.1574), Muhyiddin el-Fenârî (ö.1548), Çivi-zâde Muhyiddin Efendi (ö.1547) gibi önemli şahıslar vardır.el-Ikdu’l-manzûm’un pek çoğu hacimli olan biyografilerinde şahısların yaşam öyküleri ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Hâl tercümelerinin satır aralarında Osmanlı ilmiye teşkilatı hakkında oldukça önemli bilgiler vardır. Müellif bazı yerlerde açık sözlü davranmış, önemli şahısları bile sert bir biçimde eleştirmekten çekinmemiştir.el-Ikdu’l-manzûm, Türkçe telifi bulunan on dört şair ve yazarın yaşamı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi vermesiyle Türk edebiyatı tarihi için de bir kaynak durumundadır.Eserin tahkikli metni, Türkçeye tercümesi ve incelemesi ile birlikte Suat Donuk tarafından neşredilmiştir (2018).Yazarın biyografisi için bk. "Cevherî Mınık Alî Cevherî Efendi".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Suat Donuk
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Babinger, Franz (1992).Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri. çev. Coşkun Üçok. Ankara: KB Yay.
Donuk, Suat (hzl.) (2017).Hadâiku’l-hakâik fî Tekmileti’ş-Şakâik Nev‘îzâde Atâyî’nin Şakâik Zeyli. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay.
Donuk, Suat (hzl.)(2018).el-Ikdu’l-manzûm fî Zikri Efâzıli’r-Rûm Ali b. Bâlî’nin Şakâik Zeyli. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay.
Ahmed Subhi (1985).eş-Şekā’iku’n-Nu‘maniye fi Ulemai’d-Devleti’l-Osmaniye. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.
Hekimoğlu, Muhammed (hzl.) (2019).eş-Şakâiku’n-Nu‘mâniyye fî Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay.
Gönül [Necatigil], Behcet (1945). “İstanbul Kütüphanelerinde al-Şakâik al-Nu’maniya Tercüme ve Zeyilleri”.Türkiyat MecmuasıVII-VIII/2.
Kami, Gurzat (2015).Understanding a Sixteenth-century Ottoman Scholarbureaucrat: Ali b. Bali (1527-1584) and His Biographical Dictionary al-ʻIqd al-Manzum fi Dhikr Afazıl al-Rum.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul:İstanbul Şehir Üniversitesi.
Rescher, Oskar (Osman) (1934).Taşköprüzade eş-Şaqa’ik en-No’manijje Fortgesetzt von ‘Ali Miniq unter dem Titel el-‘İqd el-Manzum fi Dikr Afadil er-Rum.Mit Zusaetsen Verbesserungen und Anmerkungen nach dem Randdruck Cairo: Stutgart.
Atıf Bilgileri
donuk, suat. "EL-IKDÜ'L-MANZÛM FÎ ZİKRİ EFÂZILİ'R-RÛM (CEVHERÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/el-ikdu-l-manzum-fi-zikri-efazili-r-rum-cevheri. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
