Yazar
Yakub-ı Çerhî (d. ?/? - ö. 851/22.04.1447)
Basım Tarihi
02/02/2022
Konu
Tekke Edebiyatı - şerh
Tür
Kitap
Dil
Farsça
Dijital
Hayır
Yazma
Hayır
Kütüphane
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası
neyname-i-mevlana
Tarih
?
Notlar
Yakub-ı Çerhî'nin, Mevlanâ Celâleddin-i Rûmî'nin eliyle yazdığı veMesnevî’nin özü konumundaki ilk on sekiz beyti ile bazı hikâyeleri şerhi. Eser, Kemâleddîn-i Hârizmî’nin (ö. 836/1433 veya 840/1436)Cevâhirü’l-esrâr’ından sonraMesnevîbeyitleri üzerine yapılan ikinci şerhtir. Şarih, eseri yazış sebebiyle ilgili: “Affa muhtaç bu zayıf kul Yakub b. Osman b. Mahmud b. Muhammed el-Gaznevî Çerhî Serrezî’ye dost ve akrabalarından bazısıMesnevi’de geçen hikâyelerin sembol ve işaretlerini açıklamam isteğinde bulundular. Bu makama layık olmadığım hâlde isteklerini yerine getirmek durumunda kaldım. Allah, Kendisi’ne dayanılan ve güvenilendir." ifadelerine yer verirken bir diğer gayesinin, herkesinMesnevî’deki hakikatlerin inceliklerini anlayabilmesi ve ona ehil olmayanların yanlış değerlendirmelerinden korumak olduğunu belirtir.Şarih, Mevlânâ'nın yaşadığı ayrılık acısını semboller kullanarak nazım ve nesir yoluyla ifade ettiğini belirtir. Arifler, konuştukları dilin anlaşılmasını istemezler. Zira kendilerindeki ayrılık acısının derdini diğer insanlar taşımamaktadırlar. Çerhî bunu, “Dertsiz kişinin yanında aşktan bahis açılamaz. Zira sözün manasından nasibi yoktur.” ifadeleriyle dile getirir.Çerhî’ye göre Mevlâna’nınMesnevî'sinden önce böyle bir üslûp kullanılmamış olup aynı zamanda bu eser, Kur’an’ın batini bir tefsiridir.Çerhî, ilk on sekiz beyit dışında,Mesnevî’de geçen padişah ve cariye, Şeyh Dekûkî, Şeyh Muhammed Serrezî gibi hikâyeleri şerh ederkenMesnevîdışından da manzumelere yer verir. Şarih beyitleri; âyet ve hadislerle, sahabenin ileri gelenleri, Cüneyd-i Bağdadi(ö. 297/909),Ebu Said Ebu'l-Hayr (ö. 357/967),Abdulah Ensârî (ö. 481/1089),Senâî-yi Gaznevî(ö. 525/1131 [?]),Ebu’l-Hasen en-Nuri (ö. 295/908) gibi Mevlanâ'ya da tesir edenerken dönem sûfiler ve kendi Nakşî silsilesinde yer alan Ebû Yezid Bistâmî(ö. 234/848 [?]), Ebu'l-Hasan Harakânî(ö. 425/1033),Bahâeddin Nakşbend (ö. 791/1389),Alaeddin Attâr(ö. 802/1400)gibi isimlerin kelâm-ı kibarıyla izah eder.Şerhe konu ney, bir mûsikî aletidir veMesnevî'de insan-ı kâmili simgelemektedir. Çerhî'nin sıklıkla atıf yaptığı Hakîm Senâî, neyin ıstırabı ile aşk ateşinden bahseden ilk isimlerdendir. Çerhî, hakikat arayışındaki insanın kemâle ermesi ile ricalu'l-gayb arasındaki ilişkiye dikkat çeker. Aynı zamanda bir Nakşbendî temsilcisi olan şarih aşk, sekr, vecd, cezbe gibi telvin eksenli kavramlara sıklıkla yer verirken yeri geldikçe seyr ü sülûkla ilgili meseleler ve diğer tasavvufi terimler hakkında da açıklamalarda bulunur.Halîlullah Halîlî’nin tashih ve takrizde bulunduğuNey-nâme,Camî’ninRisâle-i Naiyye’sinin Kabil baskısıyla (1352/1973) birlikte Tahran’da 1375/1996’da neşredilmiştir. Eser, Haksever (2009) ve Özkan (2015) tarafından Türkçeye çevrilmiştir.Şarihin biyografisi için bk. “Yakub Çerhi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
AHMET CAHİD HAKSEVER
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Haksever, Ahmet Cahid (2009).Yakub-ı Çerhî ve İslam Tasavvufundaki Yeri.İstanbul: İnsan Yay.
Kurtuluş, Rıza (2002). "Kemâleddin Harizmî",İslâm Ansiklopedisi. C. 25. İstanbul: TDV Yay. 233.
Mevlânâ Yakub Çerhî (2015).Neynâme. (çev. M. A. Özkan). İstanbul: Semerkand Yay.
Nevşâhî, Arif (2013). "Ya'kûb-ı Çerhî",İslâm Ansiklopedisi.C. 43. İstanbul: TDV Yay. 281-282.
Ya‘kûb Çerhî (2009). Ney-Nâme. (çev. A.C. Haksever). İstanbul: Erkam Yay.
Ya‘kûb Çerhî b. Osman b. Mahmûd b. Muhammet Gaznevî, Serrezî (1375/1996).Ney-Nâme. (hzl. Halilullah Halîlî). Tahran.
Atıf Bilgileri
HAKSEVER, AHMET CAHİD. "NEYNÂME-İ MEVLÂNÂ (YAKUB-I ÇERHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/neyname-i-mevlana. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
