KEŞFÜ’L-KINÂ’ ‘AN VECHİ’S-SEMÂ’ (HÜDÂYÎ)

Name: KEŞFÜ’L-KINÂ’ ‘AN VECHİ’S-SEMÂ’ (HÜDÂYÎ)
Author: Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)

İsim	KEŞFÜ’L-KINÂ’ ‘AN VECHİ’S-SEMÂ’ (HÜDÂYÎ)
Yazar	Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)
Basım Tarihi:	06/07/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvuf ahlâkı
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	kesfu-l-kina-an-vechi-s-sema-hudayi
Tarih	1016/1607
Notlar	Müellfin, tasavvufta semâ ve musikinin ne anlama geldiğini anlatan eseri. Ortalama dört-beş varak Arapça kaleme alınmış küçük bir risâledir. Semâ tasavvuf literatüründe nâğme ile söylenen besteli sözlere ya da bunları dinlemeye verilen genel addır. Tarikat piri olan Azîz Mahmud Hüdâyî, dergâhların önemli bir unsuru haline gelen semâ ve mûsikî konusuna ilgisiz kalmmamıştır. Müellif, daha önce yapılan çalışmaları da göz önünde bulundurmuş, kendi dönemindeki karşı çıkmaları da hesaba katarak bu bahse dair risâle kaleme almıştır. Müellifin, risâlesinde genelde mûsikî ve semâı kabul eden orta bir yol izlediği görülmektedir. Ona göre semâ ilâhî sırlar barındırır. Âşıkların sâdık olanlarında zâhir olur. Onu hakkıyla tanıyanlar ehl-i zevk olanlardır.Semâ taklidî ve tahkîkî olmak üzere ikiye ayrılır. Taklidî semâ gerçek semâı yapanlara özenip onlara benzemeye çalışanların semâıdır. Burada benzemeden maksat vecd ve hâl ehli kimseler gibi olmaktır. Nitekim “Kim bir kavme benzerse onlardandır.” (Ebû Davûd, Libâs 4) buyrulmuştur.Semâın tahkîkî olanı da iki kısımdır. Bir kısmı tabiî diğeri de rûhânî/ilâhîdir. Tabiî olan, güzel sesler ve nağmelerle husûle gelir. Rûhânî/ilâhî semâ ise mânevîdir, nağme ve lâhn ile meydana gelmez. Ruhânî semâ, tahkik ehli büyüklerin semâıdır. Onlar mutlak manada semâ erbabıdır. Nağme ile mukayyed değillerdir. Nağme onlara tesir etmez.Nağme ile hâsıl olan tabiî semâ ile maneviyattan hâsıl olan ma’nevî semâ arasındaki fark, birincisinin lâhn ve nağmelerin tesîriyle vücuda gelmesidir. Tabiî semâ erbâbının hareketi feleğin hareketine benzer.İlâhî semâ ile tabiî semâ arasındaki fark, tabiî semâ sahibinin hareketlerinin şaşkınlık ve mecnûnlar gibi uygunsuz hareketler şeklinde olmasıdır. Müellif, sûfîlerin gerçek semâının tahkikî sema olduğunu; onun da ilahî ve ruhânî bir tarzının bulunduğunu ifade eder.Eserin en eski yazma nüshası Köprülü Ktp. 1583/7’de ve 1016/1607 tarihlidir. Bu risâle Hüdâyî’nin mürîdlerinden Mehmet Muizziddin Celvetî tarafından tercüme edilmiştir. Bu tercümenin bir nüshası Süleymaniye Mihrişah Sultân 253/16’dadır. Risâle H. Kamil Yılmaz tarafından tercüme edilerek M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi'nde yayınlanmıştır (İstanbul 1987, IV. 273-285).NüshalarıHacı Selim Ağa Hüdâyî 253, 271 (İstinsahı h. 1037); Millet Ktp. Ali Emîrî 4349; Köprülü Ktp. 1583; İ.Ü. Ktp. A.y. 2124, 2866/5, 2957/1, 3034, 5865; Süleymaniye - Düğümlü Baba 323m.9; Süleymaniye - Es’ad Efendi 1654/3, 3586/2, 3789/8; Süleymaniye - Hacı Beşir Ağa 653/8; Süleymaniye - Hacı Mahmud Efendi 2686; Süleymaniye - İbrahim Efendi 877/7; Süleymaniye - Bağdatlı Vehbi 3672; Süleymaniye - H. Hüsnü Paşa 812; Süleymaniye - Lala İsmail 190, 207; Süleymaniye - Laleli 3669/1; Süleymaniye - Pertev Paşa 238/6, 622/1, 643; Süleymaniye - Şehid Ali Paşa 1359/8; Bursa İnebey Yazma Eser Ktp. Câmii Kebîr (Ulu Cami) 1752/1; Bâyezid Devlet Ktp. Bâyezid 8003, Veliyyüddin Efendi 1836, 1912, 1915; Süleymaniye - Yazma Bağışlar 3738/8; Nur-i Osmaniye 2095; Bursa Bölge Genel 42; Burdur İl Halk Ktp. 516-02; Kastamonu Yazma Eser Ktp. KHK 3677/02, KHK 369/15.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi.İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutbu'l-Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri.İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1987). "Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin Semâ Risâlesi”.Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.S(4). 273-284. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi.İstanbul:Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî. Ankara: DİB Yayınları.
Atıf Bilgileri	YILMAZ, Hasan Kamil. "KEŞFÜ’L-KINÂ’ ‘AN VECHİ’S-SEMÂ’ (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kesfu-l-kina-an-vechi-s-sema-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

KEŞFÜ’L-KINÂ’ ‘AN VECHİ’S-SEMÂ’ (HÜDÂYÎ)

Yazar Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)

Basım Tarihi 06/07/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvuf ahlâkı

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası kesfu-l-kina-an-vechi-s-sema-hudayi

Tarih 1016/1607

Notlar Müellfin, tasavvufta semâ ve musikinin ne anlama geldiğini anlatan eseri. Ortalama dört-beş varak Arapça kaleme alınmış küçük bir risâledir. Semâ tasavvuf literatüründe nâğme ile söylenen besteli sözlere ya da bunları dinlemeye verilen genel addır. Tarikat piri olan Azîz Mahmud Hüdâyî, dergâhların önemli bir unsuru haline gelen semâ ve mûsikî konusuna ilgisiz kalmmamıştır. Müellif, daha önce yapılan çalışmaları da göz önünde bulundurmuş, kendi dönemindeki karşı çıkmaları da hesaba katarak bu bahse dair risâle kaleme almıştır. Müellifin, risâlesinde genelde mûsikî ve semâı kabul eden orta bir yol izlediği görülmektedir. Ona göre semâ ilâhî sırlar barındırır. Âşıkların sâdık olanlarında zâhir olur. Onu hakkıyla tanıyanlar ehl-i zevk olanlardır.Semâ taklidî ve tahkîkî olmak üzere ikiye ayrılır. Taklidî semâ gerçek semâı yapanlara özenip onlara benzemeye çalışanların semâıdır. Burada benzemeden maksat vecd ve hâl ehli kimseler gibi olmaktır. Nitekim “Kim bir kavme benzerse onlardandır.” (Ebû Davûd, Libâs 4) buyrulmuştur.Semâın tahkîkî olanı da iki kısımdır. Bir kısmı tabiî diğeri de rûhânî/ilâhîdir. Tabiî olan, güzel sesler ve nağmelerle husûle gelir. Rûhânî/ilâhî semâ ise mânevîdir, nağme ve lâhn ile meydana gelmez. Ruhânî semâ, tahkik ehli büyüklerin semâıdır. Onlar mutlak manada semâ erbabıdır. Nağme ile mukayyed değillerdir. Nağme onlara tesir etmez.Nağme ile hâsıl olan tabiî semâ ile maneviyattan hâsıl olan ma’nevî semâ arasındaki fark, birincisinin lâhn ve nağmelerin tesîriyle vücuda gelmesidir. Tabiî semâ erbâbının hareketi feleğin hareketine benzer.İlâhî semâ ile tabiî semâ arasındaki fark, tabiî semâ sahibinin hareketlerinin şaşkınlık ve mecnûnlar gibi uygunsuz hareketler şeklinde olmasıdır. Müellif, sûfîlerin gerçek semâının tahkikî sema olduğunu; onun da ilahî ve ruhânî bir tarzının bulunduğunu ifade eder.Eserin en eski yazma nüshası Köprülü Ktp. 1583/7’de ve 1016/1607 tarihlidir. Bu risâle Hüdâyî’nin mürîdlerinden Mehmet Muizziddin Celvetî tarafından tercüme edilmiştir. Bu tercümenin bir nüshası Süleymaniye Mihrişah Sultân 253/16’dadır. Risâle H. Kamil Yılmaz tarafından tercüme edilerek M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi'nde yayınlanmıştır (İstanbul 1987, IV. 273-285).NüshalarıHacı Selim Ağa Hüdâyî 253, 271 (İstinsahı h. 1037); Millet Ktp. Ali Emîrî 4349; Köprülü Ktp. 1583; İ.Ü. Ktp. A.y. 2124, 2866/5, 2957/1, 3034, 5865; Süleymaniye - Düğümlü Baba 323m.9; Süleymaniye - Es’ad Efendi 1654/3, 3586/2, 3789/8; Süleymaniye - Hacı Beşir Ağa 653/8; Süleymaniye - Hacı Mahmud Efendi 2686; Süleymaniye - İbrahim Efendi 877/7; Süleymaniye - Bağdatlı Vehbi 3672; Süleymaniye - H. Hüsnü Paşa 812; Süleymaniye - Lala İsmail 190, 207; Süleymaniye - Laleli 3669/1; Süleymaniye - Pertev Paşa 238/6, 622/1, 643; Süleymaniye - Şehid Ali Paşa 1359/8; Bursa İnebey Yazma Eser Ktp. Câmii Kebîr (Ulu Cami) 1752/1; Bâyezid Devlet Ktp. Bâyezid 8003, Veliyyüddin Efendi 1836, 1912, 1915; Süleymaniye - Yazma Bağışlar 3738/8; Nur-i Osmaniye 2095; Bursa Bölge Genel 42; Burdur İl Halk Ktp. 516-02; Kastamonu Yazma Eser Ktp. KHK 3677/02, KHK 369/15.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi.İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutbu'l-Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri.İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1987). "Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin Semâ Risâlesi”.Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.S(4). 273-284. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi.İstanbul:Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî. Ankara: DİB Yayınları.

Atıf Bilgileri YILMAZ, Hasan Kamil. "KEŞFÜ’L-KINÂ’ ‘AN VECHİ’S-SEMÂ’ (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kesfu-l-kina-an-vechi-s-sema-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].