DÎVÂN-I HİKMET (ŞEYHÜLİSLÂM ÂRİF HİKMET)

Name: DÎVÂN-I HİKMET (ŞEYHÜLİSLÂM ÂRİF HİKMET)
Author: Hikmet, Şeyhülislâm Ahmed Ârif (d. 1201/1786 - ö. 1275/1859)

İsim	DÎVÂN-I HİKMET (ŞEYHÜLİSLÂM ÂRİF HİKMET)
Yazar	Hikmet, Şeyhülislâm Ahmed Ârif (d. 1201/1786 - ö. 1275/1859)
Basım Tarihi:	04/06/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - şiirler
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	divan-i-hikmet-seyhulislam-arif-hikmet
Tarih	?
Notlar	XIX. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarından Şeyhülislâm Ârif Hikmet’in Türkçe, Arapça ve Farsça şiirlerinin yer aldığı eseri. Şeyhülislâm Ârif Hikmet, hayattayken kaleme aldığı şiirleri bir divan şeklinde tertip edememiştir. Şairin şiirlerini ölümünden sonra öğrencisi Tırnakçızâde Ziver Bey ve bazı dostları şiir mecmualarından toplayarak bir divan halinde tertip etmişlerdir.Divan-ı Hikmet’in tertip ve tab’ında yardımcı olan diğer şahsiyetler, Şeyhülislâm Hüsameddin Efendi, mevâliden Mehmed Kâmil Efendi ve Evkâf-ı Hümâyun müfettişlerinden Şem’î Efendi’dir. Eserde bulunan şiirlerin bir araya getirilmesine Ziver Bey 1282/1865-1866, eserin basılmasına ise Şem’î Efendi 1283/1866-1867 tarihini düşürmüşlerdir.Eserin mukaddimesini yazan Ziver Bey, burada Şeyhülislam Ârif Hikmet’in doğum ve ölüm tarihleri, evliliği, ifa ettiği vazifeleri, sanatçı kişiliği ve kaleme aldığı eserlerle ilgili bilgiler vermiştir. Mukaddimenin sonunda ise şairin bazı dostlarının şaire ait eserlerin unutulmasının önüne geçmek için “Mâ lâ yudrek kulluhu lâ yutrek culluhu” (Bir şey tamamıyla elde edilmezse bir kısmından da vazgeçilmez) kelamı fehvasınca elde ettikleri her şiirini bir araya getirdiklerini belirtir (Dîvân-ı Ârif Hikmet 1283: 7-8).Mukaddimeden sonra hurûf-ı hecâ yöntemiyle ilk olarak şairin Arapça şiirlerine yer verilmiştir. Sırasıyla Arapça şiirler, 10-74, Farsça şiirler 78-118, Türkçe şiirler ise 122-265 sayfaları arasında yer almaktadır.Divan'ın sonunda ise Ziver Bey’in divanın tertibine dair yazdığı bir tarih manzumesi ve ketebe kaydı bulunmaktadır.Divaniçerisindeki Türkçe şiirler, sayısal açıdan Arapça ve Farsça şiirlere göre daha fazladır. Arapça, Farsça ve Türkçe şiirlerin sonlarında yine o dillerde devrin çeşitli hadiseleri ve kişileri için düşürülmüş tarih manzumeleri mevcuttur. Ayrıca Farsça şiirler içerisinde küçük hacimli bir Sâkînâme bulunmaktadır. Şiirlerinde Hikmet mahlasını kullanan şairin divanında kaside, gazel, mesnevi, müseddes, rubai, müfred, taştir gibi birçok nazım şekliyle yazılmış şiirleri mevcuttur.Eser, Matbaa-ı Amire’de basılmıştır. Divanda bulunan Arapça şiirler ve bu şiirlerin tercümesi ile ilgili Sağlam (1947) tarafından bir mezuniyet tezi hazırlanmıştır. Kemikli tarafından şairin hayatı ve eserlerini ele alan bir yüksek lisans tezi (1994) akabinde ise bir kitap çalışması (2003) yapılmıştır.Şairin biyografisi için bk. “Hikmet, Şeyhülislâm Ahmed Ârif”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Mehmet Nuri Çınarcı
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ârif Hikmet (1283).Dîvân-ı Hikmet. İstanbul: Matbaa-i Âmire. Kemikli, Bilal (2003).Şâir Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyefendi Hayatı-Eserleri-Şiirleri. Ankara: MEB Yay. Sağlam, Yusuf (1947).Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey’in Arapça Divanı Tercümesi. Mezuniyet Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Tansel, Fevziye Abdullah (1997). “Ârif Hikmet Bey”.İslam Ansiklopedisi. C. I. İstanbul: MEB Yay. 566-567.
Atıf Bilgileri	Çınarcı, Mehmet Nuri. "DÎVÂN-I HİKMET (ŞEYHÜLİSLÂM ÂRİF HİKMET)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-i-hikmet-seyhulislam-arif-hikmet. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

DÎVÂN-I HİKMET (ŞEYHÜLİSLÂM ÂRİF HİKMET)

Yazar Hikmet, Şeyhülislâm Ahmed Ârif (d. 1201/1786 - ö. 1275/1859)

Basım Tarihi 04/06/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - şiirler

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası divan-i-hikmet-seyhulislam-arif-hikmet

Tarih ?

Notlar XIX. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarından Şeyhülislâm Ârif Hikmet’in Türkçe, Arapça ve Farsça şiirlerinin yer aldığı eseri. Şeyhülislâm Ârif Hikmet, hayattayken kaleme aldığı şiirleri bir divan şeklinde tertip edememiştir. Şairin şiirlerini ölümünden sonra öğrencisi Tırnakçızâde Ziver Bey ve bazı dostları şiir mecmualarından toplayarak bir divan halinde tertip etmişlerdir.Divan-ı Hikmet’in tertip ve tab’ında yardımcı olan diğer şahsiyetler, Şeyhülislâm Hüsameddin Efendi, mevâliden Mehmed Kâmil Efendi ve Evkâf-ı Hümâyun müfettişlerinden Şem’î Efendi’dir. Eserde bulunan şiirlerin bir araya getirilmesine Ziver Bey 1282/1865-1866, eserin basılmasına ise Şem’î Efendi 1283/1866-1867 tarihini düşürmüşlerdir.Eserin mukaddimesini yazan Ziver Bey, burada Şeyhülislam Ârif Hikmet’in doğum ve ölüm tarihleri, evliliği, ifa ettiği vazifeleri, sanatçı kişiliği ve kaleme aldığı eserlerle ilgili bilgiler vermiştir. Mukaddimenin sonunda ise şairin bazı dostlarının şaire ait eserlerin unutulmasının önüne geçmek için “Mâ lâ yudrek kulluhu lâ yutrek culluhu” (Bir şey tamamıyla elde edilmezse bir kısmından da vazgeçilmez) kelamı fehvasınca elde ettikleri her şiirini bir araya getirdiklerini belirtir (Dîvân-ı Ârif Hikmet 1283: 7-8).Mukaddimeden sonra hurûf-ı hecâ yöntemiyle ilk olarak şairin Arapça şiirlerine yer verilmiştir. Sırasıyla Arapça şiirler, 10-74, Farsça şiirler 78-118, Türkçe şiirler ise 122-265 sayfaları arasında yer almaktadır.Divan'ın sonunda ise Ziver Bey’in divanın tertibine dair yazdığı bir tarih manzumesi ve ketebe kaydı bulunmaktadır.Divaniçerisindeki Türkçe şiirler, sayısal açıdan Arapça ve Farsça şiirlere göre daha fazladır. Arapça, Farsça ve Türkçe şiirlerin sonlarında yine o dillerde devrin çeşitli hadiseleri ve kişileri için düşürülmüş tarih manzumeleri mevcuttur. Ayrıca Farsça şiirler içerisinde küçük hacimli bir Sâkînâme bulunmaktadır. Şiirlerinde Hikmet mahlasını kullanan şairin divanında kaside, gazel, mesnevi, müseddes, rubai, müfred, taştir gibi birçok nazım şekliyle yazılmış şiirleri mevcuttur.Eser, Matbaa-ı Amire’de basılmıştır. Divanda bulunan Arapça şiirler ve bu şiirlerin tercümesi ile ilgili Sağlam (1947) tarafından bir mezuniyet tezi hazırlanmıştır. Kemikli tarafından şairin hayatı ve eserlerini ele alan bir yüksek lisans tezi (1994) akabinde ise bir kitap çalışması (2003) yapılmıştır.Şairin biyografisi için bk. “Hikmet, Şeyhülislâm Ahmed Ârif”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Mehmet Nuri Çınarcı

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Ârif Hikmet (1283).Dîvân-ı Hikmet. İstanbul: Matbaa-i Âmire. Kemikli, Bilal (2003).Şâir Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyefendi Hayatı-Eserleri-Şiirleri. Ankara: MEB Yay. Sağlam, Yusuf (1947).Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey’in Arapça Divanı Tercümesi. Mezuniyet Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Tansel, Fevziye Abdullah (1997). “Ârif Hikmet Bey”.İslam Ansiklopedisi. C. I. İstanbul: MEB Yay. 566-567.

Atıf Bilgileri Çınarcı, Mehmet Nuri. "DÎVÂN-I HİKMET (ŞEYHÜLİSLÂM ÂRİF HİKMET)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-i-hikmet-seyhulislam-arif-hikmet. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].