Yazar
Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470 - ö. 957/1550)
Basım Tarihi
24/10/2021
Konu
Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvufî mesnevi
Tür
Kitap
Dil
Farsça
Dijital
Hayır
Yazma
Hayır
Kütüphane
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası
tiras-name-sahidi
Tarih
?/?
Notlar
Şâhidî’nin Mevlevîlik’teki tıraş adabını ihtiva eden eseri. Mesnevi nazım şekli ile yazılan bu Farsça eserde 75 beyit bulunmaktadır. Eser fâ῾ilâtün fâ῾ilâtün fâ῾ilün vezniyle yazılmıştır. Bazı yazma nüshalarda bu eserin Mevlânâ veya Sultan Veled’e ait olduğu ifade edilmiş olmasına rağmen Abdülbaki Gölpınarlı bu eserin Mevlânâ veya Sultan Veled’e ait olmadığını, eserin dil ve üslubunun gevşek ve zayıf olduğunu ve bu sebeple Şâhidî’ye ait olduğunu beyan etmiştir.Şâhidî’nin Dîvâne Mehmed Çelebi’ye intisap ettikten sonra onun yolunda tıraş (çehâr-darb) olması ve bu eserin çehâr-darb’ı ele alması müellifin kendisi olduğunu göstermektedir. Tasavvufî bir nitelik taşıyanTırâş-nâme'yi Şahidî, Mevlevîliğin anlaşılması için kaleme almıştır. Eserde çehâr-darb adabının gereklilikleri ve her bir darbın ne anlam ifade ettiği açıklanmıştır. Esere göre tıraş sırasıyla sakal, bıyık, saç, kaşın ustura ile kesilmesidir. Buna “çehâr darb” olmak da denilmektedir. Bunların her birine bir mana yüklenmiştir. Sakalı kesmek dünya sevgisinden kurtulmaktır, bıyığı kesmek benlikten sıyrılmaktır, saçı tıraş etmek toprak gibi mütevazı olmaktır, kaşı tıraş etmek Allah’ın sevgisinden gayrısını terk etmektir.ŞâhidîTırâş-nâme'de insanın vücudunun toprak, su, rüzgâr ve ateş ile şekillendiğini, toprağın insanın fakirliğine, suyun temiz sohbete, ateşin riyazette yanmasına işaret ettiğini ifade etmiştir. Şâhidî abdestte iki el, yüz, ayak ve başı yıkamanın farz olduğunu, tıraşın dört vuruş olduğunu, Hakk’ın yolunda kemer bağlamak ve emrine canla itaat etmek için yedi kapı bulunduğunu ve bu kapıların ne olduğunu şöyle ifade etmiştir. İlk kapı cimrilik ve riyadır, ikinci gazap ve kibirdir, üçüncü kapı hırs ve gamdır, dördüncü kapı açlık ve sabırdır, beşinci kapı cehalet kapısıdır, altıncı kapı şehvet kapısıdır, yedinci kapı şüphe ve kuşku kapısıdır.Eserinde Mevlânâ Celâleddin’i yad eden Şâhidî’ye göre tıraş ve ustura nefsi öldürmek, nefsin hevâ ve hevesinden vazgeçmektir, fütüvvet (gençlik) ayıpları örtmek ve dizgin ana tabi olmaktır.Eserde dil aksaklıları, basit ve temelsiz kelimeler ve kafiye bozuklukları bulunmaktadır.Beş nüshası bulunanTırâş-nâmeüzerine Mürşide Topçu tarafından yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (2009).Şairin biyografisi için bk. "Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Gölpınarlı, Abdülbaki (1983).Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri.
Kaska, Çetin (2021). “Türk Edebiyatında Mevlânâ, Mesnevî ve Mevlevîlik Hakkında Farsça Yazılan Eserler.”Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi8 (1): 1-31.
Şimşekler, Nuri (hzl.) (1998).Şâhidî İbrâhîm Dede’nin Gülşen-i Esrâr’ı Tenkitli Metin-Tahlil.Doktora Tezi. Konya: Selçuklu Üniversitesi.
Topçu, Mürşide (hzl.)(2009).Işknâme, Tırâşnâme, Risâle-i Âfâk u Enfus.Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuklu Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Kaska, Çetin. "TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tiras-name-sahidi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
