Kaldırıldıl-Hitâb.
(فصل الخطاب.)

Name: Kaldırıldıl-Hitâb.
Author: Hâce Parsâ

İsim	Kaldırıldıl-Hitâb.
İsim Orijinal	فصل الخطاب.
Yazar	Hâce Parsâ
Yazar Orijinal	خواجه پارسا، أبو الفتح جلال الدين محمد بن محمد بن محمود الحافظي البخاري النقشبندي
Konu	İslam dini ve İslam ilimleri.
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	291217
Kayıt Numarası	291217
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Karaçelebizade
Tarih	Muharrem 1007.
Notlar	Eser başlamadan önceki 1ᵃ sayfasının üstüne bozuk bir hatla “Kitâbu Faslü’l-Hitâb te’lîfi kutbü’l-ârifîn Hâce Muhammed Pârsâ kuddise sırruhu’l-azîz” yazılmıştır. Bu sayfada sol üst köşeye yakın bir yerde meyilli şekilde yazılmış iki tane de Farsça beyit bulunmaktadır.Eserin başladığı 1ᵇ sayfasının üstüne de Faslü’l-Hitâb yazılmıştır.Eserin kırma vasfında bir ta‘lîk hattıyla kaleme alındığı görülmektedir.Eserde başlıklar, “ve dîger” kelimeleri şi‘r, beyt gibi manzum kısımların başlıkları kırmızı mürekkeple yazılmış, cümle sonlarına kırmızıyla virgül benzeri bir noktalama işaret konulmuş, bazı cümle başı kelimelerin üzeri kırmızıyla çizilmiştir.Sayfa kenarlarında bazı açıklama notları, tashih (sah) kayıtları bulunmaktadır. Bu notlardan bazıları kırmızıyla yazılmıştır.Sağ sayfalarda metin bittikten sonra, gelecek sayfanın nasıl başlayacağını bildiren kelime yazılmıştır, yani kitap reddâdelidir.Eserin sonundaki ferağ kaydında 1007 senesinde Muharrem ayının başlarında Şâh Melik Zaviyesi'nde tamamlandığı bildirilmektedir.Eser, XV. yüzyılda Mûsâ İznikî, XVIII. yüzyılda Tâhir b. Nebî Ruhâvî tarafından Türkçeye çevrilmiştir. İran’da tenkitli neşri yapılan (Tahran, 2004) eseri, Ali Hüsrevoğlu Tevhide Giriş adıyla günümüz Türkçesine çevirmiştir (İstanbul 1988).Mevcut bilgilere göre Faslü’l-Hitâb’ın Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığına bağlı kütüphaneler ve Topkapı Sarayı Kütüphanesi Revan Köşkü 462 numaradaki bir nüshasıyla birlikte 49 nüshası daha bulunmaktadır.Kitap güve yeniklerinden oldukça hasar görmüştür. Özellikle kitabın orta alt dikiş kısmına yakın yerleri ve yaprakların alt kısımları böcek yenikleriyle doludur. Şeyh Bahâeddin Nakşıbend’in halifelerinden Muhammed Pârsâ tarafından Farsça kaleme alınan bu eserde çeşitli tasavvufî kavramlar açıklanmaktadır. Müellif önce tasavvuf yolunda yapılması gereken takdîs-i Rab, iman ve tasdik, sükut, tasarruftan imsâk, aczini itiraf, bazı şeyleri düşünmekten feragat, marifet ehline teslim olmak gibi vazifeleri sıralamıştır. Müşâhede konusunun bir bâb hâlinde işlendiği eserde tasavvufa dair çeşitli terimler, müfesirân ve müzekkirânın hâlleri, tahkîkü’l-mekân ve’z-zamân, ma‘rifetü’z-zamân, bahsü’r-rûhâniyyât, zikrü’l-aktâb, alâmet-i muhabbetullah, alâmet-i muhabbetü’r-resûl, evliyanın kerametleri gibi konuların şiirler ve kıssalarla zenginleştirilerek açıklandığı görülür. Metin aralarına kıssalar ve yer yer “şi‘r, beyt“ başlığı konmuş şiirler serpiştirilmiştir. Eserde Hz. Hüseyin’in katledilmesi ve evlâd-ı sahabenin tafsili, Hz. Adem’in yaradılışı gibi konulara değinilmekte ve Hz. Ali’den başlamak üzere İmam Zeynelâbidin, İmam Muhammed Bâkır, Cafer-i Sadık, İmam Musa Kâzım, Ali b. Musa er-Rızâ, Muhammed Nakî, Hasan el-Askerî, İmam Mehdî gibi ehl-i beyt imamları da anlatılmaktadır.
Örnek Metin	(1b) Yaratılışını, âyet ve işaretleriyle birliğini gösteren, dostlarını isim, sıfat ve vasıflarıyla tanıyan Allah'a hamd olsun. O'na hamdederiz ve O'na tevekkül ederiz ve tek ve ortağı olmayan Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik ederiz... Güzel Allah Muhammed ibn Muhammed ibn Mahmud el-Hafız el-Buhari'den yoksun olan kulun dertlerine gelince, Cenab-ı Hak ona sevdiği ve söz ve amellerinde razı olduğu işlerde ve atalarının ruhlarının ruhunda başarı versin... (381b) Allah'ın salât ve selâmı efendimiz Muhammed'e ve onun bütün ailesine olsun. Konuşma Kral'ın yardımıyla tamamlandı. Alam tamamlandı.
Tasnif numarası/Konu	297.7 / Tasavvuf ve tarikatlar
Koleksiyon no.	00223
Yaprak, satır, sütun sayısı	381 yk., 21 st. ; 202x129-160x73 mm.
Cilt özellikleri	Bal köpüğü renginde özellikle sırtına yakın kısımlarında güve yenikleri bulunan deri cilt, şemseli.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Ta‘lîk.
Kaynak/Referans	DİA, XXX, 560-562.
Mühürler	Vakıf mührü, “Vakafe’l-Mevlâ Mehmed b. Hüsâmeddin eş-Şehîr bi-Karaçelebizâde el-Munfasıl an Kazâ’i Asâkir-i Rumeli alâ Evlâdihî sümme alâ Evlâdi Ev72a, lâdihî sümme ve sümme ale’l-Ulemâ’i’l-Kâdirîn alâ Mütâla‘atihî 1038”, 1a, 2a, 12a, 40a, 122a, 170a, 202a, 234a, 262a, 320a, 370a, 381a.
İstinsah kaydı (Arap harfli)	(381b) .قد فرغ من تحرير فهذه الرسالة الشريفة سنة سبع والف فى اوايل محرم الحرام فى زاوية شاه ملك

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaldırıldıl-Hitâb.

(فصل الخطاب.)

Yazar Hâce Parsâ

Yazar Orijinal خواجه پارسا، أبو الفتح جلال الدين محمد بن محمد بن محمود الحافظي البخاري النقشبندي

Konu İslam dini ve İslam ilimleri.

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Evet

Yazma Evet

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 291217

Kayıt Numarası 291217

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Karaçelebizade

Tarih Muharrem 1007.

Notlar Eser başlamadan önceki 1ᵃ sayfasının üstüne bozuk bir hatla “Kitâbu Faslü’l-Hitâb te’lîfi kutbü’l-ârifîn Hâce Muhammed Pârsâ kuddise sırruhu’l-azîz” yazılmıştır. Bu sayfada sol üst köşeye yakın bir yerde meyilli şekilde yazılmış iki tane de Farsça beyit bulunmaktadır.Eserin başladığı 1ᵇ sayfasının üstüne de Faslü’l-Hitâb yazılmıştır.Eserin kırma vasfında bir ta‘lîk hattıyla kaleme alındığı görülmektedir.Eserde başlıklar, “ve dîger” kelimeleri şi‘r, beyt gibi manzum kısımların başlıkları kırmızı mürekkeple yazılmış, cümle sonlarına kırmızıyla virgül benzeri bir noktalama işaret konulmuş, bazı cümle başı kelimelerin üzeri kırmızıyla çizilmiştir.Sayfa kenarlarında bazı açıklama notları, tashih (sah) kayıtları bulunmaktadır. Bu notlardan bazıları kırmızıyla yazılmıştır.Sağ sayfalarda metin bittikten sonra, gelecek sayfanın nasıl başlayacağını bildiren kelime yazılmıştır, yani kitap reddâdelidir.Eserin sonundaki ferağ kaydında 1007 senesinde Muharrem ayının başlarında Şâh Melik Zaviyesi'nde tamamlandığı bildirilmektedir.Eser, XV. yüzyılda Mûsâ İznikî, XVIII. yüzyılda Tâhir b. Nebî Ruhâvî tarafından Türkçeye çevrilmiştir. İran’da tenkitli neşri yapılan (Tahran, 2004) eseri, Ali Hüsrevoğlu Tevhide Giriş adıyla günümüz Türkçesine çevirmiştir (İstanbul 1988).Mevcut bilgilere göre Faslü’l-Hitâb’ın Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığına bağlı kütüphaneler ve Topkapı Sarayı Kütüphanesi Revan Köşkü 462 numaradaki bir nüshasıyla birlikte 49 nüshası daha bulunmaktadır.Kitap güve yeniklerinden oldukça hasar görmüştür. Özellikle kitabın orta alt dikiş kısmına yakın yerleri ve yaprakların alt kısımları böcek yenikleriyle doludur. Şeyh Bahâeddin Nakşıbend’in halifelerinden Muhammed Pârsâ tarafından Farsça kaleme alınan bu eserde çeşitli tasavvufî kavramlar açıklanmaktadır. Müellif önce tasavvuf yolunda yapılması gereken takdîs-i Rab, iman ve tasdik, sükut, tasarruftan imsâk, aczini itiraf, bazı şeyleri düşünmekten feragat, marifet ehline teslim olmak gibi vazifeleri sıralamıştır. Müşâhede konusunun bir bâb hâlinde işlendiği eserde tasavvufa dair çeşitli terimler, müfesirân ve müzekkirânın hâlleri, tahkîkü’l-mekân ve’z-zamân, ma‘rifetü’z-zamân, bahsü’r-rûhâniyyât, zikrü’l-aktâb, alâmet-i muhabbetullah, alâmet-i muhabbetü’r-resûl, evliyanın kerametleri gibi konuların şiirler ve kıssalarla zenginleştirilerek açıklandığı görülür. Metin aralarına kıssalar ve yer yer “şi‘r, beyt“ başlığı konmuş şiirler serpiştirilmiştir. Eserde Hz. Hüseyin’in katledilmesi ve evlâd-ı sahabenin tafsili, Hz. Adem’in yaradılışı gibi konulara değinilmekte ve Hz. Ali’den başlamak üzere İmam Zeynelâbidin, İmam Muhammed Bâkır, Cafer-i Sadık, İmam Musa Kâzım, Ali b. Musa er-Rızâ, Muhammed Nakî, Hasan el-Askerî, İmam Mehdî gibi ehl-i beyt imamları da anlatılmaktadır.

Örnek Metin (1b) Yaratılışını, âyet ve işaretleriyle birliğini gösteren, dostlarını isim, sıfat ve vasıflarıyla tanıyan Allah'a hamd olsun. O'na hamdederiz ve O'na tevekkül ederiz ve tek ve ortağı olmayan Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik ederiz... Güzel Allah Muhammed ibn Muhammed ibn Mahmud el-Hafız el-Buhari'den yoksun olan kulun dertlerine gelince, Cenab-ı Hak ona sevdiği ve söz ve amellerinde razı olduğu işlerde ve atalarının ruhlarının ruhunda başarı versin... (381b) Allah'ın salât ve selâmı efendimiz Muhammed'e ve onun bütün ailesine olsun. Konuşma Kral'ın yardımıyla tamamlandı. Alam tamamlandı.

Tasnif numarası/Konu 297.7 / Tasavvuf ve tarikatlar

Koleksiyon no. 00223

Yaprak, satır, sütun sayısı 381 yk., 21 st. ; 202x129-160x73 mm.

Cilt özellikleri Bal köpüğü renginde özellikle sırtına yakın kısımlarında güve yenikleri bulunan deri cilt, şemseli.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Ta‘lîk.

Kaynak/Referans DİA, XXX, 560-562.

Mühürler Vakıf mührü, “Vakafe’l-Mevlâ Mehmed b. Hüsâmeddin eş-Şehîr bi-Karaçelebizâde el-Munfasıl an Kazâ’i Asâkir-i Rumeli alâ Evlâdihî sümme alâ Evlâdi Ev72a, lâdihî sümme ve sümme ale’l-Ulemâ’i’l-Kâdirîn alâ Mütâla‘atihî 1038”, 1a, 2a, 12a, 40a, 122a, 170a, 202a, 234a, 262a, 320a, 370a, 381a.

İstinsah kaydı (Arap harfli) (381b) .قد فرغ من تحرير فهذه الرسالة الشريفة سنة سبع والف فى اوايل محرم الحرام فى زاوية شاه ملك