HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)

Name: HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)
Author: Artin Hindoğlu (d. ? - ö ?)

İsim	HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)
Yazar	Artin Hindoğlu (d. ? - ö ?)
Basım Tarihi:	20/04/2022
Konu	Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - Türkçe-Fransızca Sözlük
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	hazine-i-lugat-dictionnaire-abrege-turc-francais-artin-hindoglu
Tarih	1838
Notlar	1780’de Kütahya’da doğmuş Anadolulu bir Ermeni olan Artin Hindoğlu’nun 1838’de Viyana yayımladığı Türkçe-Fransızca sözlüğü. Hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmayan yazarın (Pamukciyan 2003: 73-74) özellikle Ermenice, Almanca, Fransızca ve Türkçe üzerine çalışmaları mevcuttur. 1829’da yayımladığı Almanca açıklamalı Türk dil bilgisi kitabı olanKitab-ı SarfveLugat-i Türkîgibi gramer çalışmalarının ile birlikte,Hazine-i Lügaten önemli eserleridir.Özellikle 1838’de Viyana’da yayımlananDictionnaire Abrégé Turc-Français, gerek yöntemi gerekse kelime hazinesi bakımından benzerlerinin çok ötesinde, her iki dile dair farklı unsurlar barındıran kıymetli bir eserdir. Aldığı yüksek seviyeli eğitim, sürdürdüğü müderrislik ve tercümanlık görevleri sayesinde dile çok boyutlu olarak bakabilen Hindoğlu, aslen Türkçe-Fransızca bir sözlük oluşturmuş olsa da Türkçenin kelime hazinesini mümkün olduğu kadar geniş bir imla ve anlam hususiyeti çerçevesinde tespit etmiştir. İstanbul Türkçesine karşı hayranlığını diğer eserlerinde de belirten Hindoğlu Türkçe-Fransızca sözlüğüne Türkçe bir isim de vermiş, eserinHazine-i Lügatadıyla bilinmesini istemiştir.518 sayfadan oluşan ve her sayfada 2 sütun bulunan eserde Türkçe kökenli kelimelerin önce orijinal hali sonra da Latin harflerine aktarılmış durumu vardır. Eserin en orijinal özelliğini teşkil eden bu yapısı sayesinde Türkçe kelimelerin telaffuzu Latin harfleriyle verilmiş, eser Osmanlı Türkçesi sözlüğü olarak dahi kabul edilebilecek bir mahiyet kazanmıştır. Bu yönüyle Arap-Latin harfli Türkçe sözlüklerden 17. yüzyıl Türkçe söz varlığını detaylı bir şekilde ele alan Meninski’ninThesaurus Linguarum Orientalium’una (Tulum 2011: 5) benzediği, dönem olarak farkı göz ardı edildiğinde kapsam itibarıyla daha dar olmasına rağmen Türkçe odaklı olması açısından daha kullanışlı olduğu ifade edilebilir.Türkçe kökenli olmayan maddelerin ise Türkçe karşılığı verildikten sonra Fransızca açıklaması verilmiştir. Bu da eserin kısmen de olsa aynı zamanda Türkçe bir sözlük olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Hazine-i Lügat özellikle bu yönüyle yaklaşık olarak aynı dönemde kaleme alınan Thomas Xavier Bianchi’inElsine-i Türkiyye ve Franseviyyenin Lügati / Dictionnaire Turc-Français, James William Redhouse’unTürkçeden İngilizceye Lügat Kitabı/ Turkish and English Lexicon, Nassif Mallouf’unTürkî ve Fransevî Lügatnâmesi/ Dictionnaire Turc-Français, Charles Adrien Casimir Barbier de Meynard’ınKitâb-ı Dürerü’l-Ummâniyye fi Lügati’l-Osmâniyye/ Dictionnaire Turc-Français, Şemseddin Sami’ninKâmûs-ı Fransevî/ Dictionnaire Turc-FrançaisveGalancızâde Hakkı Tevfik’in Türkçeden Almancaya Lügat Kitabı/ Türkisch - Deutsches Wörterbuchgibi diğer Arap-Latin harfli Türkçe sözlüklerden daha başarılı olduğu söylenebilir.Ayrıca eserde kelimeler, örnek cümleler ve deyimler Latin ve Arap harfleri ile birlikte gösterilmiş, bunun yanında önemli miktarda arkaik kelimelere ve Anadolu ağızlarında kullanılan sözcüklere de yer verilmiştir (Taşkesenlioğlu 2020: 370).
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Lokman Taşkesenlioğlu
Alfabesi	Arap-Latin
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Akıl, Uğur (2020).Artin Hindoğlu Dictionnaire Abrégé Français-Turc ou Hazine-i Lügat. İstanbul: Hiperyayın. Ertaş, Kasım (2016). “Türk Dili ve Ermeniler: Osmanlı’nın Ermeni Dilbilimcileri”,JASSS, 53, 151-162. Hindoğlu, Artin (1838).Hazine-i Lügat - Dictionnaire Abrégé Turc-Français. Vienne: Chez F. Beck Libraire. Pamukciyan, Kevork (2003).Zamanlar, Mekanlar, İnsanlar.İstanbul: Aras Yayıncılık. Taşkesenlioğlu, Lokman (2020). Eski Türk Edebiyatı Araştırmalarında Bir Kaynak Olarak İki Dilli Latin Harfli Tarihi Sözlükler,Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Bahar, 21, 361-391. Tulum, Mertol (2011).17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Atıf Bilgileri	Taşkesenlioğlu, Lokman. "HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hazine-i-lugat-dictionnaire-abrege-turc-francais-artin-hindoglu. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)

Yazar Artin Hindoğlu (d. ? - ö ?)

Basım Tarihi 20/04/2022

Konu Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - Türkçe-Fransızca Sözlük

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası hazine-i-lugat-dictionnaire-abrege-turc-francais-artin-hindoglu

Tarih 1838

Notlar 1780’de Kütahya’da doğmuş Anadolulu bir Ermeni olan Artin Hindoğlu’nun 1838’de Viyana yayımladığı Türkçe-Fransızca sözlüğü. Hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmayan yazarın (Pamukciyan 2003: 73-74) özellikle Ermenice, Almanca, Fransızca ve Türkçe üzerine çalışmaları mevcuttur. 1829’da yayımladığı Almanca açıklamalı Türk dil bilgisi kitabı olanKitab-ı SarfveLugat-i Türkîgibi gramer çalışmalarının ile birlikte,Hazine-i Lügaten önemli eserleridir.Özellikle 1838’de Viyana’da yayımlananDictionnaire Abrégé Turc-Français, gerek yöntemi gerekse kelime hazinesi bakımından benzerlerinin çok ötesinde, her iki dile dair farklı unsurlar barındıran kıymetli bir eserdir. Aldığı yüksek seviyeli eğitim, sürdürdüğü müderrislik ve tercümanlık görevleri sayesinde dile çok boyutlu olarak bakabilen Hindoğlu, aslen Türkçe-Fransızca bir sözlük oluşturmuş olsa da Türkçenin kelime hazinesini mümkün olduğu kadar geniş bir imla ve anlam hususiyeti çerçevesinde tespit etmiştir. İstanbul Türkçesine karşı hayranlığını diğer eserlerinde de belirten Hindoğlu Türkçe-Fransızca sözlüğüne Türkçe bir isim de vermiş, eserinHazine-i Lügatadıyla bilinmesini istemiştir.518 sayfadan oluşan ve her sayfada 2 sütun bulunan eserde Türkçe kökenli kelimelerin önce orijinal hali sonra da Latin harflerine aktarılmış durumu vardır. Eserin en orijinal özelliğini teşkil eden bu yapısı sayesinde Türkçe kelimelerin telaffuzu Latin harfleriyle verilmiş, eser Osmanlı Türkçesi sözlüğü olarak dahi kabul edilebilecek bir mahiyet kazanmıştır. Bu yönüyle Arap-Latin harfli Türkçe sözlüklerden 17. yüzyıl Türkçe söz varlığını detaylı bir şekilde ele alan Meninski’ninThesaurus Linguarum Orientalium’una (Tulum 2011: 5) benzediği, dönem olarak farkı göz ardı edildiğinde kapsam itibarıyla daha dar olmasına rağmen Türkçe odaklı olması açısından daha kullanışlı olduğu ifade edilebilir.Türkçe kökenli olmayan maddelerin ise Türkçe karşılığı verildikten sonra Fransızca açıklaması verilmiştir. Bu da eserin kısmen de olsa aynı zamanda Türkçe bir sözlük olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Hazine-i Lügat özellikle bu yönüyle yaklaşık olarak aynı dönemde kaleme alınan Thomas Xavier Bianchi’inElsine-i Türkiyye ve Franseviyyenin Lügati / Dictionnaire Turc-Français, James William Redhouse’unTürkçeden İngilizceye Lügat Kitabı/ Turkish and English Lexicon, Nassif Mallouf’unTürkî ve Fransevî Lügatnâmesi/ Dictionnaire Turc-Français, Charles Adrien Casimir Barbier de Meynard’ınKitâb-ı Dürerü’l-Ummâniyye fi Lügati’l-Osmâniyye/ Dictionnaire Turc-Français, Şemseddin Sami’ninKâmûs-ı Fransevî/ Dictionnaire Turc-FrançaisveGalancızâde Hakkı Tevfik’in Türkçeden Almancaya Lügat Kitabı/ Türkisch - Deutsches Wörterbuchgibi diğer Arap-Latin harfli Türkçe sözlüklerden daha başarılı olduğu söylenebilir.Ayrıca eserde kelimeler, örnek cümleler ve deyimler Latin ve Arap harfleri ile birlikte gösterilmiş, bunun yanında önemli miktarda arkaik kelimelere ve Anadolu ağızlarında kullanılan sözcüklere de yer verilmiştir (Taşkesenlioğlu 2020: 370).

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Lokman Taşkesenlioğlu

Alfabesi Arap-Latin

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Akıl, Uğur (2020).Artin Hindoğlu Dictionnaire Abrégé Français-Turc ou Hazine-i Lügat. İstanbul: Hiperyayın. Ertaş, Kasım (2016). “Türk Dili ve Ermeniler: Osmanlı’nın Ermeni Dilbilimcileri”,JASSS, 53, 151-162. Hindoğlu, Artin (1838).Hazine-i Lügat - Dictionnaire Abrégé Turc-Français. Vienne: Chez F. Beck Libraire. Pamukciyan, Kevork (2003).Zamanlar, Mekanlar, İnsanlar.İstanbul: Aras Yayıncılık. Taşkesenlioğlu, Lokman (2020). Eski Türk Edebiyatı Araştırmalarında Bir Kaynak Olarak İki Dilli Latin Harfli Tarihi Sözlükler,Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), Bahar, 21, 361-391. Tulum, Mertol (2011).17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Atıf Bilgileri Taşkesenlioğlu, Lokman. "HAZİNE-İ LÜGAT/ DİCTİONNAİRE ABRÉGÉ TURC-FRANÇAİS (ARTİN HİNDOĞLU)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hazine-i-lugat-dictionnaire-abrege-turc-francais-artin-hindoglu. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].