نویسنده
ابوسود افندی، حاج چلبی (متولد 896/1490 - متوفی 982/1574)
تاریخ انتشار
18/01/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / دیوان ادبیات - تفسیر
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
irsadu-l-akli-selim-ila-mezaya-l-kitabi-l-kerim-ebussuud-efendi
تاریخ
1566
یادداشتها
تفسیر قرآن کریم تألیف ابوسود افندی. این اثر با سوره یونس آغاز شد و پس از تکمیل آن در سال 1566 به سرعت تصحیح و تکثیر شد. مجموعه ای (2 جلدی) از تفسیر به سلیمان اعظم سلطان آن دوره تقدیم شد و در عوض به نویسنده ثواب والایی داده شد. این تفسیر ابوسود افندی در مدت کوتاهی مورد استقبال قرار گرفت و لقب «سلطانول المفسیرین» را برای او به ارمغان آورد (یرینده 2011: 340-342). در قسمت مقدمه اثر، اطلاعاتی در مورد دلیل کپی رایت تفسیر و نحوه نگارش آن درج شده است. بر این اساس نویسنده در نگارش این اثر از کتاب الکشاف زماحشری و شرح بیضاوی با عنوان انواروت تنزی بهره فراوان برده است. جدای از اینها، تفسیر فهرالدین رازی یکی از منابع مهم مورد استفاده نویسنده است. ابوسود افندی در نوشتن تفسیر خود از روشهای مختلفی پیروی میکرد. مهمترین آنها تفسیر قرآن با قرآن است. به عنوان مثال، ابوسود افندی در آیه 107 سوره نساء با استناد به آیه 187 سوره بقره، عبارت «جنگ به جانب کسانی را که به خود خیانت کرده اند» تفسیر کرده است. بر اساس این آیه، انسان با ارتکاب گناه به خود خیانت می کند. روش دیگر تفسیر قرآن با حدیث است. ابوسود افندی بیان کرد که «نماز وسط» که در آیه 238 سوره بقره ذکر شده «نماز عصر» است و حز. آن را با روايت حديثى كه پيامبر در جنگ خندق فرمود: «ما را از نماز وسط - كه همان نماز عصر است - بازداشتند، بيان كرد...». جدای از اینها به دلائل نزول آیات میپردازد، ارزیابیهای کلامی و فقهی میکند، به تلاوتها فضای گسترده میدهد، از روایات یهودی استفاده میکند که گاه اطلاعاتی از وجود اسرائیل میدهد، اما گاهی نمیکند، برخی آیات تمثیلی را تفسیر میکند، سعی میکند فصاحت و تفسیر قرآن را با جنبهای اعجازآمیز نشان دهد. روش تبیین ابوسود افندی (به کار بردن شعر به عنوان شاهد) و تأکید او بر پیوند / انسجام آیات / سوره ها روش هایی است که ابوسود افندی در این تفسیر دنبال کرده است (Cerrahoğlu 1974: 197-202). نگارنده ضمن تفسیر آیات احکام، دیدگاههای فرقه حنفی را که در آن تعلق داشت، برجسته کرده و گاه به گاه به دیدگاههای فرقههای دیگر نیز پرداخته و بین رویکردهای مختلف مقایسه کرده است. ایرشادولاکلی سلیم ایلا مزایاالکتابیالکریم، شوکانی و شهاب الدین محمود این اثر به عنوان منبع مورد استفاده مفسران بعدی، به ویژه آلوسی قرار گرفت. تا آنجا که آلوسی تقریباً در هر آیاتی که تفسیر کرده به تفسیر ابوسود افندی اشاره کرده است (Ateş 2000: 457). اگرچه این تفسیر به دلیل ویژگی ها و تأثیر منحصر به فردش اثری است که مورد ستایش قرار گرفته است، اما به دلیل آن که نقل قول ها و احادیث ساختگی از کلبی و مکاتل بن سلیمان متهم به دروغ گویی است، مورد انتقاد نیز قرار گرفته است. صدها نسخه خطی از این اثر در کتابخانه های جهان و استانبول وجود دارد (Yerinde 2011: 343). موضوع بسیاری از مطالعات دانشگاهی بوده است. İrşâdü'l-'Akli's-Selîm پیش از این در 11 جلد توسط انتشارات Boğaziçi منتشر شده بود و اخیراً در 9 جلد توسط انتشارات ISAM منتشر شده است. برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به «ابوسود افندی، حاجه چلبی». فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Öğr. Üyesi Rabia Doğru
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Abdulkâdir Ahmed Atâ (1971, 1974).Tefsîrü Ebi's-Suûd ev İrşâdü'l-akli's-selîm ilâ Mezâya'l-Kitâbi'l-Kerîm. C.1. Riyad: Mektebetü'r-Riyâde'l-Hadîs.
Ateş, Süleyman (2000). “İrşâdü’l-Akli’s-Selîm”.İslam Ansiklopedisi. C. 22. İstanbul: TDV Yay. 456-458.
Cerrahoğlu, İsmail (1974). “Ebu’s-suûd ve Tefsiri”.Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi13 (4): 195-203.
Yerinde, Adem (2011). “Ebussuûd Efendi’nin İrşâdü’l-Akli’s-Selîm ilâ Mezâya’l-Kitâbi’l-Kerîm’i”.Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi9 (18): 337-363.
Atıf Bilgileri
Doğru, Rabia. "İRŞÂDÜ'L-AKLİ'SELÎM İLÂ MEZÂYA'L-KİTÂBİ'L-KERÎM (EBUSSUÛD EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/irsadu-l-akli-selim-ila-mezaya-l-kitabi-l-kerim-ebussuud-efendi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
