Yazar
Muhammed Memmedov
Basım Yeri
Azerbaycan İlahiyat Enstitüsü -
Azerbaycan İlahiyat Enstitüsü
Konu
Dini İlimler Dergisi, 2024-05, s.265-292
Tür
Kitap
Dil
Arapça
Dijital
Evet
Yazma
Hayır
Kütüphane
Mektup Kütüphanesi
Demirbaş Numarası
ISSN: 2618-0030, EISSN: 3006-2772, DOI: 10.30546/3006-2772.2011.064
Kayıt Numarası
cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_3b7df9fc2d1040998d9d5ab1346b9c7c
Lokasyon
DOAJ Açık Erişim Dergiler Dizini
Notlar
Makale eski ve modern kaynaklar kullanılarak yazılmıştır. Makalenin yazılma amacı Safevi Devleti döneminde ılımlı ve katı bir tutuma sahip olan gazeteciliği ve onun bazı temsilcilerini incelemektir. Bu konu hakkında bilgi eksikliği konunun araştırılmasında bilimsel bir yeniliktir. İslam düşünce mezheplerinden biri olan gazetecilik, Hicri 4. yüzyılda, İmam Mehdi (a.s.)'ın büyük dedikodu döneminde oluşmuş, çeşitli aşamalardan geçtikten sonra Hicri 10-11. yüzyıllarda sistematize edilmiştir. Ahbariler hadislere (haberlere) daha fazla önem verdikleri için "Akhbari" adını aldılar. İlk ravilerin ağırlıklı olarak Şeyh Saduk-el-Evvel, Şeyh Saduk-es-Sani ve Şeyh Küleyni olduğu kabul edilmektedir. Gazetecilik konumu ve bazı farklı görüşlere sahip olmanın yanı sıra Şia'nın önemli kaynak kitaplarından bazılarını da yazmışlardır. İlk gazetecilerden bir süre sonra bu düşünce ekolü zayıflamış ve yerini gazeteciliğin tam tersi olan "metodoloji" adı verilen bir düşünce ekolüne bırakmıştır. Safevi Devleti'nin Azerbaycan'da iktidara geldiği dönemden Muhammed Emin el-Astarabadi'nin ortaya çıkışına kadar başlayan, gazeteciliği sistemleştiren metodik düşünce yönü, bu düşünce ekolünün bilim adamları arasında yayılmasına ve hakim olmasına yol açtı. Estrabadi, "Fevaidul-madaniyya" adlı eserinde gazeteciliği sistematize etti. Bu eser gazetecilerin ana kitaplarından biri haline geldi. Estrabadi ile birlikte yeniden iktidara gelen gazetecilik anlayışına sahip alimlerden bir kısmı, ilk gazetecilerden farklı olarak katı bir tavır almış ve metodik alimlerle sert tartışmalara girmişlerdir. Aynı zamanda Safevi döneminde yeniden sistemleştirilen gazeteciliğin temsilcilerinin büyük bir kısmı Astrabadi'den sonra ılımlı bir yol izlemiştir. Bunların en ünlüleri Allame Muhammed Bakır el-Meclisi ve Şeyh el-Hürr el-Amili idi. Astrabadi'nin aksine bu kişilerin ulema ile ilişkileri daha yumuşaktı. Aynı zamanda metodik alimlerini eleştirmekten ve onların aleyhine delil getirmekten de geri durmadılar. Astrabadi'den sonra onun yeniden canlanan gazeteciliğinden değil, katı duruşundan, bağnazlığından, sert muamelesinden etkilenenler oldu. Bunlardan biri Estrabadi'den daha katı ve bağnaz olan Abdulla el-Samahiji'ydi. Ilımlı ve katı bir duruşa sahip medya alimlerinden Hurr el-Amili ve Abdullah el-Semahici, "Fevaidut-tusiyya" ve "Munyatul-mumarisin" adlı eserlerinde yöntem ve medya arasındaki farkı ortaya koymuşlardır.
Detaylı Başlık
Əxbarilik: Səfəvilər dövründə mötədil və mütəşəddid (qatı) əxbarilər
