HALL-İ MÜŞKİLÂT (AKŞEMSEDDİN)

Name: HALL-İ MÜŞKİLÂT (AKŞEMSEDDİN)
Author: Akşemseddin, Şemseddin Mehmed (d. 792/1390 - ö. 863/1459)

İsim	HALL-İ MÜŞKİLÂT (AKŞEMSEDDİN)
Yazar	Akşemseddin, Şemseddin Mehmed (d. 792/1390 - ö. 863/1459)
Basım Tarihi:	01/08/2022
Konu	Divan-Tekke Edebiyatı - tasavvufi meseleler
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	hall-i-muskilat-aksemseddin
Tarih	856/1452
Notlar	Müellifin, "Sufîlere yapılan saldırı ve ithamların defedilmesi" anlamına gelen eseri.Defu'l-Metâ'ini's-Sufiyyeya daHallü Müşkilâtolarak da kaynaklarda geçmektedir. Eser, başta Şeyh-i Ekber Muhyiddin-i A'rabî olmak üzere küfür ve ilhadla suçlanan sûfiler hakkındakitenkitlere cevapve tasavvufi meselelere izah niteliğindedir (Akşemseddin 1452, Yakıt 1990: 22-23, Reis 2014: 37).Akşemseddin’in sûfilerle ilgili tenkitlere verdiği cevapların ana başlıkları şöyledir:1. Sûfilerin kıyafetleriyle ilgili tenkitler2. Sufilerin şeyhlerinin ellerinden hırka giymeleri ve biatları3. Sûfilerin vecd halinde kendilerinden geçmeleri ve şuurlarını kaybetmeleri4. İnsanlardan maddi yardım istemeleri ve emirlerin hediyelerini kabul etmeleri5. Sûfilerin savm-ı visali caiz görmeleri6. Sûfilerin cehrî zikir icra etmeleri ve meclislerde Kur’ân ile şiiri birleştirmeleri7. Sûfilerin kırk günlük halvete girmeleri8. Sûfîlerin Allah’ı rüyalarında gördüklerini iddia etmeleri9. Sûfîlerin Hz. Muhammed’in Mi'rac Gecesi Allah Teâlâ’yı hem zâhir gözüyle hem kalp gözüyle gördüğü yönündeki inancı10. Sûfilerin nurlara ve keşiflere mazhar oldukları iddiasıAkşemseddin, hemen her konuda fikirlerini öncelikle ayet ve hadislerle daha sonra da sahabe ve sûfî sözleriyle destekleme yoluna gitmiştir. Cevap ve itirazlarını izah ederken referans gösterdiği kaynaklar şeyhin tasavvufun yanı sıra tefsir, hadis, fıkıh, kelâm gibi diğer İslâmî ilimlere vukûfiyetini göstermektedir. Görüşlerine tasavvuftan dayanak olarak Sühreverdî’ninAvârif’ini esas almakla birlikteİhyâu Ulûmi’d-din, Mişkâtü’l-envâr, et-Taarruf, Kûtu’l-kulûb, Mesnevîve İbnü’l-fârız’ınDîvân’ına da başvurmuştur (Akşemseddin 1452, Reis 2014: 68-69).Akşemseddin’in kardeşi Ali b. Hamza’nın esere yaptığı tercümeden başka bir de Bayramî halifelerinden Bolulu Himmet Efendi tarafından yapılmış eksik bir tercümesi bulunmaktadır (Akşemseddin 1452, Reis 2014: 2).Akşamseddin'in İstanbul kütüphanelerinde en fazla nüshası bulunan eseriHallü Müşkilât'tır. Eserin nüshaları şöyledir:1. Ayasofya (Süleymaniye), 4092/2, vr. (84b-148a), 13 str., nesih, meşin cilt.2. CaruIIah (Süleymaniye), 279/2, vr. (41b-65b), 21 str., ta'lik. Müstensih: Sa'd b. Ahmed el-Rumî. İstinsah yeri: Tebriz.3. Şehit Ali Paşa (Süleymaniye), 2720/7, vr. (9b-137b), 209x154 78 mm., 15 str, nesir. Müstensih: Abdülkadir b. Ahmed el-Hatib bi Göynük, 971 H.4. Şehit Ali Paşa (Süleymaniye), 1195, vr. (1b-20b), 205x149, 155xl05mm., 25 str., ta'lik. Müstensih: Kemal b. İbrahim, 14 Şevval 1021 H.5. Esat Efendi (Süleymaniye), 149, vr. (1b-43 b), 198x148, 148x109mm., 15 str., nesih, mukavva cilt.6. Pertev Paşa (Süleymaniye), 260/1, (1b-27b), 209x140, 145x75, 23 str., ta'lik, aharlı kağıt, kırmızı meşin cilt yaldızlı. Müstensih: Hüseyin b. Muhammed el-Huseyni, 986 H/1578 M. Müstensih, istinsahları müellif nüshasından yaptığını söylemektedir.Akşemseddin'in eserlerinin en güvenilir nüshaları toplu bir mecmua halinde denilebilecek "Pertev Paşa nüshası"dır (Reis, 1990: 22).Nuru Osmaniye ve Âli Emirî nüshalarındakiHallü Müşkilât, yanlışlıklaRisâletü'n-Nurolarak kaydedilmiştir.Şairin biyografisi için bk.“ Akşemseddin, Şemseddin Mehmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Akşemseddin, Muhammed b. Hamza (1452).Def‘u Metâini’s-Sûfiyye.İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. Nadir Eserler Bölümü, nr. 4786. Bursalı Mehmet Tahir (1333).Osmanlı Müellifleri.C. I. İstanbul: Maarif Vekâleti. Eraslan, Kemal (1984). "Akşemseddin’in Dinî Tasavvufi Şiirleri".Türk Dili Araştırmaları Yıllığı: Belleten.Ankara: TTK Basımevi. 394: 335, 411, 471. Karaca, Murat (2020). "Akşemseddin, Şemseddin Mehmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/aksemseddin-semseddin-mehmed Köprülü, Orhan (1989). "Akşemseddin".İslam Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 299-302. Reis, Bedriye (2014). "Sûfîlere Yöneltilen Tenkitlere Bir Cevap: Akşemseddin ve Def'u Metâini's-Sûfiyye İsimli Eseri".AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi.C.2. Y.2. S.3.37-70. Yakıt, İsmail (1990). "Akşemseddin'in Eserlerinin İstanbul Kütüphanelerindeki Yazma Nüshaları Üzerinde Bir İnceleme".Akşemseddin Sempozyumu Bildirileri.Ankara: Hazretleri Vakfı Yay. 39-47. Yücel, Ayşe (1994).Akşemseddin’in Eserlerinin Dinî-Tasavvufî Açıdan Tahlili.Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. Yurd, Ali İhsan, M. Kaçalın (1994).Akşemseddin, Hayatı ve Eserleri.İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay.
Atıf Bilgileri	ÇERİKAN, FİDAN. "HALL-İ MÜŞKİLÂT (AKŞEMSEDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hall-i-muskilat-aksemseddin. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

HALL-İ MÜŞKİLÂT (AKŞEMSEDDİN)

Yazar Akşemseddin, Şemseddin Mehmed (d. 792/1390 - ö. 863/1459)

Basım Tarihi 01/08/2022

Konu Divan-Tekke Edebiyatı - tasavvufi meseleler

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası hall-i-muskilat-aksemseddin

Tarih 856/1452

Notlar Müellifin, "Sufîlere yapılan saldırı ve ithamların defedilmesi" anlamına gelen eseri.Defu'l-Metâ'ini's-Sufiyyeya daHallü Müşkilâtolarak da kaynaklarda geçmektedir. Eser, başta Şeyh-i Ekber Muhyiddin-i A'rabî olmak üzere küfür ve ilhadla suçlanan sûfiler hakkındakitenkitlere cevapve tasavvufi meselelere izah niteliğindedir (Akşemseddin 1452, Yakıt 1990: 22-23, Reis 2014: 37).Akşemseddin’in sûfilerle ilgili tenkitlere verdiği cevapların ana başlıkları şöyledir:1. Sûfilerin kıyafetleriyle ilgili tenkitler2. Sufilerin şeyhlerinin ellerinden hırka giymeleri ve biatları3. Sûfilerin vecd halinde kendilerinden geçmeleri ve şuurlarını kaybetmeleri4. İnsanlardan maddi yardım istemeleri ve emirlerin hediyelerini kabul etmeleri5. Sûfilerin savm-ı visali caiz görmeleri6. Sûfilerin cehrî zikir icra etmeleri ve meclislerde Kur’ân ile şiiri birleştirmeleri7. Sûfilerin kırk günlük halvete girmeleri8. Sûfîlerin Allah’ı rüyalarında gördüklerini iddia etmeleri9. Sûfîlerin Hz. Muhammed’in Mi'rac Gecesi Allah Teâlâ’yı hem zâhir gözüyle hem kalp gözüyle gördüğü yönündeki inancı10. Sûfilerin nurlara ve keşiflere mazhar oldukları iddiasıAkşemseddin, hemen her konuda fikirlerini öncelikle ayet ve hadislerle daha sonra da sahabe ve sûfî sözleriyle destekleme yoluna gitmiştir. Cevap ve itirazlarını izah ederken referans gösterdiği kaynaklar şeyhin tasavvufun yanı sıra tefsir, hadis, fıkıh, kelâm gibi diğer İslâmî ilimlere vukûfiyetini göstermektedir. Görüşlerine tasavvuftan dayanak olarak Sühreverdî’ninAvârif’ini esas almakla birlikteİhyâu Ulûmi’d-din, Mişkâtü’l-envâr, et-Taarruf, Kûtu’l-kulûb, Mesnevîve İbnü’l-fârız’ınDîvân’ına da başvurmuştur (Akşemseddin 1452, Reis 2014: 68-69).Akşemseddin’in kardeşi Ali b. Hamza’nın esere yaptığı tercümeden başka bir de Bayramî halifelerinden Bolulu Himmet Efendi tarafından yapılmış eksik bir tercümesi bulunmaktadır (Akşemseddin 1452, Reis 2014: 2).Akşamseddin'in İstanbul kütüphanelerinde en fazla nüshası bulunan eseriHallü Müşkilât'tır. Eserin nüshaları şöyledir:1. Ayasofya (Süleymaniye), 4092/2, vr. (84b-148a), 13 str., nesih, meşin cilt.2. CaruIIah (Süleymaniye), 279/2, vr. (41b-65b), 21 str., ta'lik. Müstensih: Sa'd b. Ahmed el-Rumî. İstinsah yeri: Tebriz.3. Şehit Ali Paşa (Süleymaniye), 2720/7, vr. (9b-137b), 209x154 78 mm., 15 str, nesir. Müstensih: Abdülkadir b. Ahmed el-Hatib bi Göynük, 971 H.4. Şehit Ali Paşa (Süleymaniye), 1195, vr. (1b-20b), 205x149, 155xl05mm., 25 str., ta'lik. Müstensih: Kemal b. İbrahim, 14 Şevval 1021 H.5. Esat Efendi (Süleymaniye), 149, vr. (1b-43 b), 198x148, 148x109mm., 15 str., nesih, mukavva cilt.6. Pertev Paşa (Süleymaniye), 260/1, (1b-27b), 209x140, 145x75, 23 str., ta'lik, aharlı kağıt, kırmızı meşin cilt yaldızlı. Müstensih: Hüseyin b. Muhammed el-Huseyni, 986 H/1578 M. Müstensih, istinsahları müellif nüshasından yaptığını söylemektedir.Akşemseddin'in eserlerinin en güvenilir nüshaları toplu bir mecmua halinde denilebilecek "Pertev Paşa nüshası"dır (Reis, 1990: 22).Nuru Osmaniye ve Âli Emirî nüshalarındakiHallü Müşkilât, yanlışlıklaRisâletü'n-Nurolarak kaydedilmiştir.Şairin biyografisi için bk.“ Akşemseddin, Şemseddin Mehmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Akşemseddin, Muhammed b. Hamza (1452).Def‘u Metâini’s-Sûfiyye.İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. Nadir Eserler Bölümü, nr. 4786. Bursalı Mehmet Tahir (1333).Osmanlı Müellifleri.C. I. İstanbul: Maarif Vekâleti. Eraslan, Kemal (1984). "Akşemseddin’in Dinî Tasavvufi Şiirleri".Türk Dili Araştırmaları Yıllığı: Belleten.Ankara: TTK Basımevi. 394: 335, 411, 471. Karaca, Murat (2020). "Akşemseddin, Şemseddin Mehmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/aksemseddin-semseddin-mehmed Köprülü, Orhan (1989). "Akşemseddin".İslam Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 299-302. Reis, Bedriye (2014). "Sûfîlere Yöneltilen Tenkitlere Bir Cevap: Akşemseddin ve Def'u Metâini's-Sûfiyye İsimli Eseri".AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi.C.2. Y.2. S.3.37-70. Yakıt, İsmail (1990). "Akşemseddin'in Eserlerinin İstanbul Kütüphanelerindeki Yazma Nüshaları Üzerinde Bir İnceleme".Akşemseddin Sempozyumu Bildirileri.Ankara: Hazretleri Vakfı Yay. 39-47. Yücel, Ayşe (1994).Akşemseddin’in Eserlerinin Dinî-Tasavvufî Açıdan Tahlili.Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. Yurd, Ali İhsan, M. Kaçalın (1994).Akşemseddin, Hayatı ve Eserleri.İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay.

Atıf Bilgileri ÇERİKAN, FİDAN. "HALL-İ MÜŞKİLÂT (AKŞEMSEDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/hall-i-muskilat-aksemseddin. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].