SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ )

Name: SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ )
Author: Fânî, Ömer Fânî Efendi (d. ?/? - ö. ?/1622)

İsim	SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ )
Yazar	Fânî, Ömer Fânî Efendi (d. ?/? - ö. ?/1622)
Basım Tarihi:	11/02/2022
Konu	Divan-Tekke Edebiyatı - tasavvufi eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	samsamu-l-hisam-fani
Tarih	?
Notlar	Ömer Fânî Efendi'nin tasavvufî konuları tartıştığı eseri. “Samsâm”, Arapça olarak yaradan geri sıçrayan keskin kılıç demektir. “Hisâm” da, harb ve mücâdele anlamına gelir. Buna göreSamsâmü’l-hisâm,“Mücâdelecinin Keskin Kılıcı” anlamına gelmektedir (el-Müncid 1973:434; el-Mü’cemü’l-Vasît 1989:523; Ahter 1316/1898:593). Eserin hangi yıllarda yazıldığına dâir bilgi mevcut değildir. Ancak Ömer Fânî Efendi’nin bu kitapta yer alan, “KitabımızHuccetü’n-Neyyire fî Beyâni’t-Tarîkati’l-Münîre’de açıkladığımız gibi…” (Fânî Yzm 3808: vr. 60a) ifadesinden hareketle bu kitabıel-Hücceadlı eserinden sonra yazdığı anlaşılmaktadır. Kâtib Çelebi’nin,el-Hucce’nin, 1026/1617’de (Çelebî 1941:I, 631) yazıldığına dâir beyânı dikkate alındığında,Samsâmü’l-Hisâm’ın, 1026/1617-1033/1624 yılları arasında yazıldığı söylenebilir.Ömer Fânî Efendi, bu eserini Nebî b. Turhân b. Durmuş es-Sinobî (ö. ?) adındaki birinin,Hayâtü’l-Kulûbismini verdiği ve içinde tasavvuf ehli ve tasavvufa dâir konulara çok ağır eleştiriler bulunan kitaba cevap mahiyetinde yazdığını ifade etmiştir (Fânî Yzm 3808: vr. 53b-54a). es-Sinobî’ninHayâtü’l-Kulûbadlı eseri, genel anlamda İslâm ahlâkıyla ilgili olmakla beraber, mutasavvıfları ağır bir dille eleştirip onları bazı konularda tekfire varacak şekilde itham eden bir eserdir (bkz.es-Sinobî Yzm 703). Ömer Fânî'nin, söz konusu kitaba reddiye mahiyetinde yazdığı eserine (Mücâdelecinin Keskin Kılıcı) adını vermesinin bu nedenle olduğu söylenebilir.17. yüzyıl Osmanlı dil özelliklerini taşıyan eser, mensur olup sade ve anlaşılır bir Arapça ile yazılmıştır. Eserin bir nüshası, İstanbul Üniversitesi Ktp., A.Y., 3808 numarada bulunan bir mecmuanın 53b-63b varak aralığında yer almaktadır. Bu nüsha, on varak olup, dili Arapça’dır. Bir diğer nüshası ise İzmir Millî Kütüphânesi 1395/2’de bir mecmuanın 33b-39b varak aralığında yer almaktadır (Fânî Yzm 1395/2; idiz 2011: 127). Bunun da dili Arapçadır.Eser kısaca şöyle özetlenebilir: es-Sinobî,Hayâtü’l-Kulûbadlı eserinde mutasavvıfların, özellikle de İbn Arabî’nin; vucûd-ı mutlak ve a‘yân meselesi, vahdet-i vucûd, İbn Arabî’nin “Putlara tapan aslında Allah’a tapmıştır” sözü, İbn Arabî’nin ölüm şekli, rüyanın te’vilinin doğru olup olmadığı, Halvetiyye Tarkatı'na mensûp olanların tekfîri, ye’s anındaki imânın makbul olup olmadığı, Firavun’un imân üzere ölüp ölmediği, velâyet-nübüvvet meselesi, sûfîlerin zâhir ibâdetlerden kendilerini muaf tuttukları, raks ve vecdin Sâmirî’nin icâdı olup olmadığı gibi görüşlerini ele alarak onları tekfirle itham edecek kadar sert bir dille eleştirmiştir. Ömer Fânî Efendi de bu eserinde es-Sinobî’nin iddialarını tek tek ele alarak hepsine Kur’ân ve sünnet çerçevesinde cevaplar vermiştir (Fânî Yzm 3808: vr. 53b-63b).
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. FERZENDE İDİZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ahter-i Kebîr(1316/1898). İstanbul: Mahmud Bey Matb. Çelebi, Kâtib (1941).Keşfü’z-Zünnûn en-Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn.Maarif Matbaası. Ömer Fânî Efendi.Huccetü’n-Neyyire fî Beyâni’t-Tarîkati’l-Münîre,İzmir Milli Kütüphânesi. No. 1395/2. Ömer Fânî Efendi.Samsâmü’l-Hisâm. İstanbul Üniversitesi Ktp., A.Y. No. 3808 el-Mü’cemü’l-vasît(1989). Heyet. İstanbul: Çağrı Yay. el-Müncid fî’l-lüğati ve’l-a‘lâm(1973). Beyrût: Dâru’l-Maşrik. es-Sinobî, Nebî b. Turhan b. Durmuş.Hayâtü’l-Kulûb. Süleymâniyye Ktp. Süleymâniye Bl. No. 703.
Atıf Bilgileri	İDİZ, FERZENDE. "SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ )".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/samsamu-l-hisam-fani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ )

Yazar Fânî, Ömer Fânî Efendi (d. ?/? - ö. ?/1622)

Basım Tarihi 11/02/2022

Konu Divan-Tekke Edebiyatı - tasavvufi eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası samsamu-l-hisam-fani

Tarih ?

Notlar Ömer Fânî Efendi'nin tasavvufî konuları tartıştığı eseri. “Samsâm”, Arapça olarak yaradan geri sıçrayan keskin kılıç demektir. “Hisâm” da, harb ve mücâdele anlamına gelir. Buna göreSamsâmü’l-hisâm,“Mücâdelecinin Keskin Kılıcı” anlamına gelmektedir (el-Müncid 1973:434; el-Mü’cemü’l-Vasît 1989:523; Ahter 1316/1898:593). Eserin hangi yıllarda yazıldığına dâir bilgi mevcut değildir. Ancak Ömer Fânî Efendi’nin bu kitapta yer alan, “KitabımızHuccetü’n-Neyyire fî Beyâni’t-Tarîkati’l-Münîre’de açıkladığımız gibi…” (Fânî Yzm 3808: vr. 60a) ifadesinden hareketle bu kitabıel-Hücceadlı eserinden sonra yazdığı anlaşılmaktadır. Kâtib Çelebi’nin,el-Hucce’nin, 1026/1617’de (Çelebî 1941:I, 631) yazıldığına dâir beyânı dikkate alındığında,Samsâmü’l-Hisâm’ın, 1026/1617-1033/1624 yılları arasında yazıldığı söylenebilir.Ömer Fânî Efendi, bu eserini Nebî b. Turhân b. Durmuş es-Sinobî (ö. ?) adındaki birinin,Hayâtü’l-Kulûbismini verdiği ve içinde tasavvuf ehli ve tasavvufa dâir konulara çok ağır eleştiriler bulunan kitaba cevap mahiyetinde yazdığını ifade etmiştir (Fânî Yzm 3808: vr. 53b-54a). es-Sinobî’ninHayâtü’l-Kulûbadlı eseri, genel anlamda İslâm ahlâkıyla ilgili olmakla beraber, mutasavvıfları ağır bir dille eleştirip onları bazı konularda tekfire varacak şekilde itham eden bir eserdir (bkz.es-Sinobî Yzm 703). Ömer Fânî'nin, söz konusu kitaba reddiye mahiyetinde yazdığı eserine (Mücâdelecinin Keskin Kılıcı) adını vermesinin bu nedenle olduğu söylenebilir.17. yüzyıl Osmanlı dil özelliklerini taşıyan eser, mensur olup sade ve anlaşılır bir Arapça ile yazılmıştır. Eserin bir nüshası, İstanbul Üniversitesi Ktp., A.Y., 3808 numarada bulunan bir mecmuanın 53b-63b varak aralığında yer almaktadır. Bu nüsha, on varak olup, dili Arapça’dır. Bir diğer nüshası ise İzmir Millî Kütüphânesi 1395/2’de bir mecmuanın 33b-39b varak aralığında yer almaktadır (Fânî Yzm 1395/2; idiz 2011: 127). Bunun da dili Arapçadır.Eser kısaca şöyle özetlenebilir: es-Sinobî,Hayâtü’l-Kulûbadlı eserinde mutasavvıfların, özellikle de İbn Arabî’nin; vucûd-ı mutlak ve a‘yân meselesi, vahdet-i vucûd, İbn Arabî’nin “Putlara tapan aslında Allah’a tapmıştır” sözü, İbn Arabî’nin ölüm şekli, rüyanın te’vilinin doğru olup olmadığı, Halvetiyye Tarkatı'na mensûp olanların tekfîri, ye’s anındaki imânın makbul olup olmadığı, Firavun’un imân üzere ölüp ölmediği, velâyet-nübüvvet meselesi, sûfîlerin zâhir ibâdetlerden kendilerini muaf tuttukları, raks ve vecdin Sâmirî’nin icâdı olup olmadığı gibi görüşlerini ele alarak onları tekfirle itham edecek kadar sert bir dille eleştirmiştir. Ömer Fânî Efendi de bu eserinde es-Sinobî’nin iddialarını tek tek ele alarak hepsine Kur’ân ve sünnet çerçevesinde cevaplar vermiştir (Fânî Yzm 3808: vr. 53b-63b).

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. FERZENDE İDİZ

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ahter-i Kebîr(1316/1898). İstanbul: Mahmud Bey Matb. Çelebi, Kâtib (1941).Keşfü’z-Zünnûn en-Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn.Maarif Matbaası. Ömer Fânî Efendi.Huccetü’n-Neyyire fî Beyâni’t-Tarîkati’l-Münîre,İzmir Milli Kütüphânesi. No. 1395/2. Ömer Fânî Efendi.Samsâmü’l-Hisâm. İstanbul Üniversitesi Ktp., A.Y. No. 3808 el-Mü’cemü’l-vasît(1989). Heyet. İstanbul: Çağrı Yay. el-Müncid fî’l-lüğati ve’l-a‘lâm(1973). Beyrût: Dâru’l-Maşrik. es-Sinobî, Nebî b. Turhan b. Durmuş.Hayâtü’l-Kulûb. Süleymâniyye Ktp. Süleymâniye Bl. No. 703.

Atıf Bilgileri İDİZ, FERZENDE. "SAMSÂMÜ'L-HİSÂM (FÂNÎ )".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/samsamu-l-hisam-fani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].