RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)

Name: RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)
Author: Ahmed Yesevi (d. ?/? - ö. 562/1166)

İsim	RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)
Yazar	Ahmed Yesevi (d. ?/? - ö. 562/1166)
Basım Tarihi:	30/01/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - Dinî-ahlaki
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-der-makamat-i-erba-in
Tarih	?
Notlar	Risâle der Makâmât-ı Erba'înHoca Ahmed Yesevî'ye nisbet edilen Farsça küçük bir eserdir. Tasavvuf yolunda dervişin ulaşması ve aşması gereken kırk makamı ve kâideyi özet olarak ele almaktadır. Eserde "şeriat, tarikat, marifet ve hakikat" şeklinde dört bölüm ve bu dördünün de altında onar makam olmak üzere kırk mertebe sayılmıştır. Eserin bilinen tek yazma nüshası Kütahya, Tavşanlı İlçesi Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi'ndedir (nr. 1056, vr. 112a-113a).Ahmed Yesevî,Fakrnâmeisimli Türkçe eserinde de dervişliğin kırk makam olduğunu söylemiş ve şeriat kısmındaki on makamı şöyle sıralamıştır: Önce Allah'ın varlığına, birliğine iman etmek. İkincisi namaz kılmak, üçüncüsü oruç tutmak, dördüncüsü zekat vermek, altıncısı tatlı dilli olmak, yedincisi ilim öğrenmek, sekizincisi Hz. Peygamber'in sünnetlerini yerine getirmek, dokuzuncusu iyiliği emretmek, onuncusu kötülükten sakındırmaktır.Ahmed YesevîRisâle der Makâmât-ı Erbaînisimli Farsça eserinde de şeriattaki on makamı şöyle sıralamıştır: 1. Makam: İman. Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, kıyamete, kadere yani hayır ve şerrin Allah'tan olduğuna inanmaktır. 2. Makam: Müslüman olmaktır. Müslümanlığın beş şartı vardır. Birincisi namaz kılmak ve zekat vermektir. Ayrıca oruç tutmaktır... Ayrıca haccetmektir. 3. Makam: Boş sözlerden ve övünmekten dili korumaktır... 4. Makam: İlimdir. İlim aramak gerekir. 5. Makam: Evlenmektir. 6. Makam: Helal yemektir. 7. Makam: Hz. Peygamberin sünnetine (yoluna) riayet etmektir. 8. Makam: Allah'ın yarattıklarına karşı şefkat ve merhamet göstermektir. 9. Makam: Helal giymektir. 10. Makam: Nefsin isteklerinden uzak durmaktır.Yukarıdaki örneklere bakıldığında şeriat dairesindeki on makam TürkçeFakrnâmeile FarsçaRisâle'de büyük oranda benzerlikler göstermektedir.Eserin ikinci bölümü olan "Tarikat Makamları" da on mertebe ve kâide olarak ele alınmıştır. Bunlardan birincisi tevbedir. İkincisi saça makas vurmak yani dervişlik yoluna giriş (intisap) esnasında saçı kesmektir. (14. yüzyılda kaleme alındığı anlaşılan ilk dönem Yesevî kaynaklardan Hoca İshak'ınHadîkatü'l-ârifînisimli Türkçe eserinde de Yesevî yoluna bağlanmak isteyen dervişin şeyh tarafından saçının traş edildiği anlatılmaktadır.) Üçüncüsü mürit olmak, dördüncüsü korku ve ümit arasında olmak, beşincisi öfkeyi yenmek ve yok etmek, altıncısı halka hizmet etmek, yedincisi sepet (keşkül), makas ve kandil gibi eşyalara sahip olmak, sekizincisi Allah'ın rahmetinden ümitli olmak, dokuzuncusu kalbin huzurlu ve samimi olması, onuncusu dünyadan kalben uzaklaşmaktır.FarsçaRisâle'deki bu on makam, Ahmed Yesevî'ninFakrnâme'sindeki tarikat makamlarıyla karşılaştırıldığında yine büyük bir benzerlik görülmektedir. Bu durumdaRisâle der Makâm-ı Erba'înAhmed Yesevî'nin Türkçe olanFakrnâme'sindeki kırk makama ait bilgilerin küçük değişikliklerle Farsça olarak tekrar yazılmış bir özeti mâhiyetindedir.Eserin yazma nüshası Necdet Tosun tarafından Türkçe'ye tercüme edilip makale ve ayrıca kitapta bölüm olarak yayımlanmıştır.Şairin biyografisi için bk. “Ahmed Yesevi.”Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü,
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Necdet Tosun
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ahmed Yesevî.Risâle der Makâmât-ı Erba'în.Kütahya: Tavşanlı İlçesi Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi, nr. 1056, vr. 112a-113a. Eraslan, Kemal ve N. Tosun (2016).Yesevî’nin Fakr-nâmesi ve İki Farsça Risalesi.Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay. Tosun, Necdet (2017). "Ahmed Yesevî'nin Yeni Bulunmuş İki Farsça Risâlesi",I. Uluslararası Hoca Ahmed Yesevi Sempozyumu.Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay. 553-565.
Atıf Bilgileri	Tosun, Necdet. "RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-der-makamat-i-erba-in. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)

Yazar Ahmed Yesevi (d. ?/? - ö. 562/1166)

Basım Tarihi 30/01/2022

Konu Tekke Edebiyatı - Dinî-ahlaki

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-der-makamat-i-erba-in

Tarih ?

Notlar Risâle der Makâmât-ı Erba'înHoca Ahmed Yesevî'ye nisbet edilen Farsça küçük bir eserdir. Tasavvuf yolunda dervişin ulaşması ve aşması gereken kırk makamı ve kâideyi özet olarak ele almaktadır. Eserde "şeriat, tarikat, marifet ve hakikat" şeklinde dört bölüm ve bu dördünün de altında onar makam olmak üzere kırk mertebe sayılmıştır. Eserin bilinen tek yazma nüshası Kütahya, Tavşanlı İlçesi Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi'ndedir (nr. 1056, vr. 112a-113a).Ahmed Yesevî,Fakrnâmeisimli Türkçe eserinde de dervişliğin kırk makam olduğunu söylemiş ve şeriat kısmındaki on makamı şöyle sıralamıştır: Önce Allah'ın varlığına, birliğine iman etmek. İkincisi namaz kılmak, üçüncüsü oruç tutmak, dördüncüsü zekat vermek, altıncısı tatlı dilli olmak, yedincisi ilim öğrenmek, sekizincisi Hz. Peygamber'in sünnetlerini yerine getirmek, dokuzuncusu iyiliği emretmek, onuncusu kötülükten sakındırmaktır.Ahmed YesevîRisâle der Makâmât-ı Erbaînisimli Farsça eserinde de şeriattaki on makamı şöyle sıralamıştır: 1. Makam: İman. Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, kıyamete, kadere yani hayır ve şerrin Allah'tan olduğuna inanmaktır. 2. Makam: Müslüman olmaktır. Müslümanlığın beş şartı vardır. Birincisi namaz kılmak ve zekat vermektir. Ayrıca oruç tutmaktır... Ayrıca haccetmektir. 3. Makam: Boş sözlerden ve övünmekten dili korumaktır... 4. Makam: İlimdir. İlim aramak gerekir. 5. Makam: Evlenmektir. 6. Makam: Helal yemektir. 7. Makam: Hz. Peygamberin sünnetine (yoluna) riayet etmektir. 8. Makam: Allah'ın yarattıklarına karşı şefkat ve merhamet göstermektir. 9. Makam: Helal giymektir. 10. Makam: Nefsin isteklerinden uzak durmaktır.Yukarıdaki örneklere bakıldığında şeriat dairesindeki on makam TürkçeFakrnâmeile FarsçaRisâle'de büyük oranda benzerlikler göstermektedir.Eserin ikinci bölümü olan "Tarikat Makamları" da on mertebe ve kâide olarak ele alınmıştır. Bunlardan birincisi tevbedir. İkincisi saça makas vurmak yani dervişlik yoluna giriş (intisap) esnasında saçı kesmektir. (14. yüzyılda kaleme alındığı anlaşılan ilk dönem Yesevî kaynaklardan Hoca İshak'ınHadîkatü'l-ârifînisimli Türkçe eserinde de Yesevî yoluna bağlanmak isteyen dervişin şeyh tarafından saçının traş edildiği anlatılmaktadır.) Üçüncüsü mürit olmak, dördüncüsü korku ve ümit arasında olmak, beşincisi öfkeyi yenmek ve yok etmek, altıncısı halka hizmet etmek, yedincisi sepet (keşkül), makas ve kandil gibi eşyalara sahip olmak, sekizincisi Allah'ın rahmetinden ümitli olmak, dokuzuncusu kalbin huzurlu ve samimi olması, onuncusu dünyadan kalben uzaklaşmaktır.FarsçaRisâle'deki bu on makam, Ahmed Yesevî'ninFakrnâme'sindeki tarikat makamlarıyla karşılaştırıldığında yine büyük bir benzerlik görülmektedir. Bu durumdaRisâle der Makâm-ı Erba'înAhmed Yesevî'nin Türkçe olanFakrnâme'sindeki kırk makama ait bilgilerin küçük değişikliklerle Farsça olarak tekrar yazılmış bir özeti mâhiyetindedir.Eserin yazma nüshası Necdet Tosun tarafından Türkçe'ye tercüme edilip makale ve ayrıca kitapta bölüm olarak yayımlanmıştır.Şairin biyografisi için bk. “Ahmed Yesevi.”Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü,

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Necdet Tosun

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ahmed Yesevî.Risâle der Makâmât-ı Erba'în.Kütahya: Tavşanlı İlçesi Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi, nr. 1056, vr. 112a-113a. Eraslan, Kemal ve N. Tosun (2016).Yesevî’nin Fakr-nâmesi ve İki Farsça Risalesi.Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay. Tosun, Necdet (2017). "Ahmed Yesevî'nin Yeni Bulunmuş İki Farsça Risâlesi",I. Uluslararası Hoca Ahmed Yesevi Sempozyumu.Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay. 553-565.

Atıf Bilgileri Tosun, Necdet. "RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-der-makamat-i-erba-in. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].