نویسنده
احمد یسوی (متولد ?/؟ - متوفی 562/1166)
تاریخ انتشار
30/01/2022
موضوع
لژ ادبیات - مذهبی-اخلاقی
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
risale-der-makamat-i-erba-in
تاریخ
?
یادداشتها
Risâle der Makâmât-ı Erba'în اثر کوچکی به زبان فارسی منسوب به حجه احمد یسوی است. به اختصار از چهل مرتبه و قواعدی که درویش باید در مسیر تصوف به آن دست یابد و بر آن فائق آید، بحث می کند. در اثر، چهار بخش به عنوان «شریعت، فرقه، علم و حقیقت» و چهل سطح، شامل ده سطح در ذیل این چهار وجود دارد. تنها نسخه خطی شناخته شده این اثر در کتابخانه عمومی ناحیه زیتین اوغلو در کوتاهیا، ناحیه تاوشانلی (شماره 1056، vr. 112a-113a) قرار دارد. احمد یسوی نیز در اثر ترکی خود با عنوان فکرنام، درویشی بودن را چهل مقام دانسته و ده مقام در باب شرع را چنین برشمرده است: اول، ایمان به وجود و وحدت خداوند. دوم نماز خواندن، سوم روزه گرفتن، چهارم صدقه دادن، ششم شیرین گویی، هفتم دانش آموختن، هشتم هرتز. برای انجام سنت های پیامبر نهم امر به معروف و دهم نهی از منکر است. احمد یسوی در اثر فارسی خود با عنوان Risâle der Makâmât-ı Erbaî ده مقام شرعی را چنین برشمرده است: 1. مقام: ایمان. ایمان به خدا، فرشتگان، کتب، پیامبران، آخرالزمان، تقدیر، یعنی خیر و شر از جانب خداست. 2. مقام: مسلمان بودن. اسلام پنج شرط دارد. اول نماز خواندن و صدقه دادن است. به معنی روزه هم هست... به معنای زیارت هم هست. جایگاه سوم: حفظ زبان از سخنان پوچ و لاف زدن است... ایستگاه چهارم: معرفت است. باید به دنبال علم بود. دفتر پنجم: برای ازدواج. مقام ششم: غذای حلال. موقعیت هفتم: هرتز یعنی پیروی از سنت (راه) پیامبر. مقام هشتم: ابراز شفقت و رحمت نسبت به مخلوقات خداوند. مقام نهم: حلال پوشیدن. مقام دهم: به معنای دوری از خواسته های نفس است. وقتی به مثال های بالا نگاه می کنیم، ده مقام در دایره شرعی شباهت های زیادی در فکرنام ترکی و رساله فارسی نشان می دهد. قسمت دوم اثر، «مقامات نظم» نیز در ده سطح و قواعد مطرح شده است. اولین آن توبه است. دوم اینکه موها را با قیچی کوتاه کنند، یعنی در هنگام ورود به مسیر درویشی، موها را کوتاه کنند. (در اثر ترکی Hoca İshak به نام Hadikatü'l-ârifi که منبع اولیه یسوی است، ظاهراً در قرن چهاردهم نوشته شده است، آمده است که درویشی که می خواست راه یسوی را طی کند، موی سرش را شیخ تراشیده است.) سوم شاگرد بودن، چهارم بین بیم و امید به غارت است. عموم مردم، هفتم داشتن اقلامی مانند سبد، قیچی و چراغ، هشتم امیدوار بودن به رحمت خدا، نهم داشتن قلبی آرام و صمیمی، دهم دوری از دنیا. وقتی این ده مقام در رساله فارسی با مقام های فرقه ای در فکرنامه احمد یسوی مقایسه می شود، شباهت زیادی به چشم می خورد. در این مورد Risâle der Makâm-ı Erba'în خلاصه ای از اطلاعات چهل مکام در فکرنام ترکی احمد یسوی است که با تغییرات جزئی به فارسی بازنویسی شده است. نسخه خطی این اثر توسط نجدت توسون به ترکی ترجمه و به صورت مقاله و همچنین فصلی در کتاب منتشر شده است. برای شرح حال شاعر ر.ک. «احمد یسوی» فرهنگ نامهای ادبیات ترکی،
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Necdet Tosun
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Ahmed Yesevî.Risâle der Makâmât-ı Erba'în.Kütahya: Tavşanlı İlçesi Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi, nr. 1056, vr. 112a-113a.
Eraslan, Kemal ve N. Tosun (2016).Yesevî’nin Fakr-nâmesi ve İki Farsça Risalesi.Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay.
Tosun, Necdet (2017). "Ahmed Yesevî'nin Yeni Bulunmuş İki Farsça Risâlesi",I. Uluslararası Hoca Ahmed Yesevi Sempozyumu.Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay. 553-565.
Atıf Bilgileri
Tosun, Necdet. "RİSÂLE DER MAKÂMÂT-I ERBA'ÎN (AHMED YESEVİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-der-makamat-i-erba-in. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
