DÎVÂN (GARÎBÎ)

Name: DÎVÂN (GARÎBÎ)
Author: Şâh Garîb Mîrzâ

İsim	DÎVÂN (GARÎBÎ)
Yazar	Şâh Garîb Mîrzâ
Basım Tarihi:	19/04/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - âşıkâne manzume
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	divan-garibi-tees-1335
Tarih	15. yüzyıl (?)
Notlar	Garîbî'nin Klasik Çağatay Türkçesi dönemine aitdîvânı.Sultan Hüseyin Mîrzâ Baykara’nın (1470-1506) eşi Hatice Begüm’den olan oğlu Şâh Garîb Mîrzâ (Arat 1985: 255), Nevâyi (öl. 906/1501)’nin çağdaşıdır. Mecâlisü’n-Nefâyis’de “yüce sultanlar ve onların hürmete layık evlatları” başlığı altında şair Garîbî’yi tanıtan ve “genç şair” Garîbî’yi beğendiğini dile getiren Nevâyi, onun kaleminden çıkan dizeleri başarılı bulduğunu belirtir. Garîbî’nin bir dîvân hazırladığı bilgisini (Eraslan 2001: 521-522) veren Nevâyi, eser hakkında başka bir bilgi vermemekle birlikte (Eraslan 2001: 191, 199, 513, 521-522) şairin “..dakik-fehm cevânî/ince düşünceli bir genç” (Hekmat 1945: 128) şeklinde vasıflarını sıralar. Bu tanımlamalarda sanatçının duygusal mizacına dikkat çekilmesi dîvânın içerdiği lirik yapının gerekçesi niteliğindedir.Garîbî ve dîvânı hakkında “döneminde ve kendisinden sonra” verilen bilgiler,Baburnâme ile Mecâlisü’n-Nefâyis gibi kaynaklarda aktarılanlarla sınırlıdır (Yarkın 2010: 16). Garîbî Dîvânı, h. 940/ m. 1534'te Mevlânâ Şükrüllâh tarafından istinsah edilmiştir. İhtiva ettiği dil özellikleri bakımından Çağataycanın Klasik dönemine dâhil edilen eser, Farsça ve Türkçe şiirlerden oluşur. Eser, üç bölümdür; bunlar: Hilâlî Çağatâyî (öl. h. 936/ m. 1529-30)’nin Şiirleri; Farsça Şiirler, Türkçe Şiirler'dir (Gök 2019: 7, 315). Eser gazel, muhammes ve kıtalardan müteşekkildir (Yarkın 2010: 5-6). Dîvânda genel itibariyle aruzun remel bahri fâʽilâtün/ fâʽilâtün/ fâʽilâtün/ fâʽilün kalıbı kullanılmış ve kafiye çeşidi olarak tam ve zengin kafiye tercih edilmiştir (Gök 2019: 10). Eserde gazel biçiminde şiirler daha fazladır (Gök 2019: 9). Dîvâna âşıkâne söyleyiş tarzının hâkim olduğu anlaşılmaktadır.Kendisi gibi şair olan babası Sultan Hüseyin Baykara’dan ve dönemin usta şairi Nevâyi’den etkilenen Garîbî, eserinde her ikisine de nazireler yazmıştır (Yarkın 2010). Garîbî’nin özgün ve güzel dizeler kurmada mahir olduğunu ifade eden Nevâyi lirizmi seven “bu şair gencin sadece nazmını değil nesrini de başarılı bulur” (Eraslan 2001: 521-522).Kısa bir dönem Herat idaresini üstlenmiş olan Şâh Mîrzâ Garîb’in 188’lik sayfalık bu eseri tek nüshadır. Yazma, Orient 15 numarada kayıtlıdır ve 1999’da Alman hükümeti adına Hamburg Milli Kütüphanesi heyeti tarafından Babur Halk Encümeni Başkanlığı’na sunularak Özbek halkına takdim edilmiştir (Yarkın 2010: 5-6).Dr. Şefika Yarkın 2001 yılında Taşkent’te Kiril alfabesiyle eseri neşreder. 2010 yılında eseri daha geniş çerçevede tetkik eder; çalışmasını Afganistan Özbekçesiyle yayımlar. Nadim Gök (2019), Yarkın’ın Özbek Türkçesiyle neşredilmiş matbu metni esas almak suretiyle Garîbî Dîvânı hakkında yüksek lisans tezi yapar. Bunlardan başka eser üzerine 2000 yılında İsmetullah adlı bir araştırmacı “Şâh Garîb Mîrzâ” ve “Şahlarnıng Garîbî” adlı iki makale yazmıştır. Afganistan âlimlerinden İnayetullah Şehranî, Garîbî’nin Farsça Dîvânı’nı yayımlamıştır (Yarkın 2010: 17).Sanatçının biyografisi için bk. “Şâh Garîb Mîrzâ”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Rabia şenay şişman
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Arat, Reşit Rahmeti (1985).Baburnâme. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Eraslan, Kemal (2001).Alî-Şîr Nevâyî, Mecâlisü’n-Nefâyis II. (Çeviri ve Notlar).Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Gök, Nadim (2019).Şâh Garîb Mîrzâ Garîbî Dîvânı (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin).(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Hekmat, Ali Asghar (1945).The Majalis-un-Nafais “Galaxy of Poets” of Mir Ali Shir Navai. Two 16. Century Persian Translations.Teheran: Bank Melli Press. Yarkın, Şefika (2010).Şâh Garîb Mîrzâ Garîbî Dîvânı.Kabil: İtisam Basımevi.
Atıf Bilgileri	şişman, rabia şenay. "DÎVÂN (GARÎBÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-garibi-tees-1335. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

DÎVÂN (GARÎBÎ)

Yazar Şâh Garîb Mîrzâ

Basım Tarihi 19/04/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - âşıkâne manzume

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası divan-garibi-tees-1335

Tarih 15. yüzyıl (?)

Notlar Garîbî'nin Klasik Çağatay Türkçesi dönemine aitdîvânı.Sultan Hüseyin Mîrzâ Baykara’nın (1470-1506) eşi Hatice Begüm’den olan oğlu Şâh Garîb Mîrzâ (Arat 1985: 255), Nevâyi (öl. 906/1501)’nin çağdaşıdır. Mecâlisü’n-Nefâyis’de “yüce sultanlar ve onların hürmete layık evlatları” başlığı altında şair Garîbî’yi tanıtan ve “genç şair” Garîbî’yi beğendiğini dile getiren Nevâyi, onun kaleminden çıkan dizeleri başarılı bulduğunu belirtir. Garîbî’nin bir dîvân hazırladığı bilgisini (Eraslan 2001: 521-522) veren Nevâyi, eser hakkında başka bir bilgi vermemekle birlikte (Eraslan 2001: 191, 199, 513, 521-522) şairin “..dakik-fehm cevânî/ince düşünceli bir genç” (Hekmat 1945: 128) şeklinde vasıflarını sıralar. Bu tanımlamalarda sanatçının duygusal mizacına dikkat çekilmesi dîvânın içerdiği lirik yapının gerekçesi niteliğindedir.Garîbî ve dîvânı hakkında “döneminde ve kendisinden sonra” verilen bilgiler,Baburnâme ile Mecâlisü’n-Nefâyis gibi kaynaklarda aktarılanlarla sınırlıdır (Yarkın 2010: 16). Garîbî Dîvânı, h. 940/ m. 1534'te Mevlânâ Şükrüllâh tarafından istinsah edilmiştir. İhtiva ettiği dil özellikleri bakımından Çağataycanın Klasik dönemine dâhil edilen eser, Farsça ve Türkçe şiirlerden oluşur. Eser, üç bölümdür; bunlar: Hilâlî Çağatâyî (öl. h. 936/ m. 1529-30)’nin Şiirleri; Farsça Şiirler, Türkçe Şiirler'dir (Gök 2019: 7, 315). Eser gazel, muhammes ve kıtalardan müteşekkildir (Yarkın 2010: 5-6). Dîvânda genel itibariyle aruzun remel bahri fâʽilâtün/ fâʽilâtün/ fâʽilâtün/ fâʽilün kalıbı kullanılmış ve kafiye çeşidi olarak tam ve zengin kafiye tercih edilmiştir (Gök 2019: 10). Eserde gazel biçiminde şiirler daha fazladır (Gök 2019: 9). Dîvâna âşıkâne söyleyiş tarzının hâkim olduğu anlaşılmaktadır.Kendisi gibi şair olan babası Sultan Hüseyin Baykara’dan ve dönemin usta şairi Nevâyi’den etkilenen Garîbî, eserinde her ikisine de nazireler yazmıştır (Yarkın 2010). Garîbî’nin özgün ve güzel dizeler kurmada mahir olduğunu ifade eden Nevâyi lirizmi seven “bu şair gencin sadece nazmını değil nesrini de başarılı bulur” (Eraslan 2001: 521-522).Kısa bir dönem Herat idaresini üstlenmiş olan Şâh Mîrzâ Garîb’in 188’lik sayfalık bu eseri tek nüshadır. Yazma, Orient 15 numarada kayıtlıdır ve 1999’da Alman hükümeti adına Hamburg Milli Kütüphanesi heyeti tarafından Babur Halk Encümeni Başkanlığı’na sunularak Özbek halkına takdim edilmiştir (Yarkın 2010: 5-6).Dr. Şefika Yarkın 2001 yılında Taşkent’te Kiril alfabesiyle eseri neşreder. 2010 yılında eseri daha geniş çerçevede tetkik eder; çalışmasını Afganistan Özbekçesiyle yayımlar. Nadim Gök (2019), Yarkın’ın Özbek Türkçesiyle neşredilmiş matbu metni esas almak suretiyle Garîbî Dîvânı hakkında yüksek lisans tezi yapar. Bunlardan başka eser üzerine 2000 yılında İsmetullah adlı bir araştırmacı “Şâh Garîb Mîrzâ” ve “Şahlarnıng Garîbî” adlı iki makale yazmıştır. Afganistan âlimlerinden İnayetullah Şehranî, Garîbî’nin Farsça Dîvânı’nı yayımlamıştır (Yarkın 2010: 17).Sanatçının biyografisi için bk. “Şâh Garîb Mîrzâ”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Rabia şenay şişman

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Arat, Reşit Rahmeti (1985).Baburnâme. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Eraslan, Kemal (2001).Alî-Şîr Nevâyî, Mecâlisü’n-Nefâyis II. (Çeviri ve Notlar).Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Gök, Nadim (2019).Şâh Garîb Mîrzâ Garîbî Dîvânı (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin).(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Hekmat, Ali Asghar (1945).The Majalis-un-Nafais “Galaxy of Poets” of Mir Ali Shir Navai. Two 16. Century Persian Translations.Teheran: Bank Melli Press. Yarkın, Şefika (2010).Şâh Garîb Mîrzâ Garîbî Dîvânı.Kabil: İtisam Basımevi.

Atıf Bilgileri şişman, rabia şenay. "DÎVÂN (GARÎBÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-garibi-tees-1335. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].