UDÂNAVARGA

Name: UDÂNAVARGA
Author: Dharmatrata (d. ?/? - ö. ?/?)

İsim	UDÂNAVARGA
Yazar	Dharmatrata (d. ?/? - ö. ?/?)
Basım Tarihi:	06/01/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - sutra derlemesi
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	udanavarga
Tarih	MS 221-223 *
Notlar	Brahmi alfabesi ile yazılmış Uygurca derleme bir metin.Sankskritçede “Dharmapada”nın karşılığıdır. Yani diğer tarikatların bu Dhammapada’sına karşılık gelmektedir. Çeşitli kaynaklar bu koleksiyonun Dharmatrata tarafından derlendiği konusunda hemfikirdir. Derlendiği metinler, Palice olan “Suttanipata” ve “Samyutta-nikaya”dakiSagatha vagga’nın içinden birkaç dize ve “Dhammapada” ve “Udana” adlı metinlerdir.Dharmatratatarafından yapılmış olan Çince ilk çevirinin MS 221-223 tarihlerinde yazılmış olması eserin esas derleyicisinin bu tarihlerde yaşamış olabileceği bilgisini vermektedir (Rockhill 1883: xi).Eski Uygur metinlerinin genel bir özelliği olarak, birçok eser Tibetçe, Toharca, Çince, Soğdca ve Sanskritçeden çevrilmiştir ve bu eserler Budizm'in ve Maniheizm'in ilkelerini içeren dinîmetinlerdir (Zengin ve Yaman 2018: 176). Udanavarga metni de Buda'nın sözlerini bu amaçla derleyen dinîbir metindir. Metnin farklı çevirilerindeki aynı mısralar daima aynı şekilde ilerlememiş, çoğu kısımları farklı olarak yazılmıştır. Mesela Pali ve Tibet çevirilerinde durum böyledir. Ya da Çince ve Hindistan’daki Tibet çevirileri muhteva olarak özdeş olsa da bölümlerin başlıklarının adlandırılması açısından farklıdır. Ayrıca bunlar Budist kanonundaki erken dönem metinlerinin çeşitli versiyonlarının varlığını işaret etmektedir. Çince çeviri olarak daChu yao jing(T 212, 30 bölüm) veFa xi yao sun jing(T 213, 4 bölüm) adlı çevirileri vardır. Budist Uygur kutsal metinleri içerisinden (sûtra, vinaya, abhidharma, tıbbi metinler, tantralar ve diğer budist yapıtlar) sûtralar içerisinde yer almaktadır. Çeviriler, asıl metnin hangi dile ait olduğuna dair ipucu vermemektedirler.Berliner-Turfansammlung koleksiyonunda Sanskritçe ve Uygurca olmak üzere iki dilli ve altı parçadan oluşan iki versiyondan bahsedilmektedir. Biri Çince bir kitap tomarının arka yüzü, birisi ise bir el yazmasının beş yaprağı olarak kayıtlı bulunan bu versiyonların Udanavarga'ya ait olduğu belirtilmektedir.Eser dört kitap içerisinde toplam otuz üç bölümden oluşmaktadır. Birinci kitap 12 bölüm 260 dize, ikinci kitap 12 bölüm 249 dize, üçüncü bölüm 6 bölüm 248 dize ve dördüncü bölüm ise 3 bölüm 232 dize şeklindedir. Her bölümden önce Buda'nın bahsettiği konuların tarihsel bir özeti verilmektedir. Nidanas adı verilen bu açıklamalar muhtemelen esas metne çevirilerde sonradan eklenmişlerdir.Metin, ilk Budist okullarından biri olan Sarvastivada’da Sarvastivadinler tarafından düzenlenmiştir.Türkische Turfantexte VIII (Türkçe Turfan Metinleri)adlı eserde Gabain tarafından yayımlanmıştır. (Shimin 2002: 786-800; Elverskog 2020: 46-47). Rockhill tarafından ise Tibetçe versiyonunun çevirisi yapılmıştır (Poussin 1912: 356).
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Öğretmen Tuğçe Akbulut
Alfabesi	Uygur
Yapısı	Manzum
Niteliği	Derleme
Kaynakça	Rockhill, W. Woodville (1883),Udanavarga, A Collection of Verses from the Buddhist Canon Compiled by Dharmatrata [Udanavarga, Budist Kanondan Dharmatrata’nın Derlediği Bir Şiir Koleksiyonu],London: Trübner & Co., Ludgate Hill. (Yeni baskı: Amsterdam, Oriental Press, 1975). Leonard W. J. van der Kuijp (1994), “Udānavarga, Vol. 3: Der tibetische Text by Champa Thupten Zongtse”,Journal of the American Oriental Society,Vol. 114, No. 1 (Jan. - Mar., 1994), pp. 124-126. Gabain, Annemarie von (1954),Türkische Turfantexte VIII, Texte in Brahmischrift [Türkçe Turfan Metinleri VIII, Brahmi Yazılı Metinleri],ADAW Nr.7. Texts B, s.23-24; ve E, s.38-44. Elverskog, Johan (2020),Budist Uygur Edebiyatı (Çev. Mustafa Ağca ve Dilek Uzunkaya).Türk Dil Kurumu Yay., Ankara. (Eserin orijinali: Elverskog, Johan (1997), Uygur Buddhist Literature. Turnhout, Silk Road Studies, 1.) Poussin, L. De La Vallee (1912), “XI. Documents Sanscrits de la Seconde Collection M. A. Stein”, Cambridge University Press. Shimin, Geng (2002), “Budist Uygur Edebiyatı”, Milletler Üniversitesi Uygur Dili ve Edebiyatı Bölümü / Çin (kaynak:Türkler Ansiklopedisi,C. III, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 786-800). Sieg, von E. und Siegling, W. (2009), “Udanavarga-Uebersetzungen in ‘Kucisher Sprache’”, Cambridge University Press,(Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 6, Issue 2, June 1931), pp.483-499. Zengin, Aslı ve Yaman, Ümran (2018), “Eski Uygur Türkçesi Metinleri Üzerinden Budizm ve Maniheizm’in Savaşa Bakışı (Buddhist and Manichaeist Views on War on the Old Uyghur Turkish Texts)”,Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi,Cilt: 58, Sayı: 1, 2018, 175-216.
Atıf Bilgileri	Akbulut, Tuğçe. "UDÂNAVARGA".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/udanavarga. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

UDÂNAVARGA

Yazar Dharmatrata (d. ?/? - ö. ?/?)

Basım Tarihi 06/01/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - sutra derlemesi

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası udanavarga

Tarih MS 221-223 *

Notlar Brahmi alfabesi ile yazılmış Uygurca derleme bir metin.Sankskritçede “Dharmapada”nın karşılığıdır. Yani diğer tarikatların bu Dhammapada’sına karşılık gelmektedir. Çeşitli kaynaklar bu koleksiyonun Dharmatrata tarafından derlendiği konusunda hemfikirdir. Derlendiği metinler, Palice olan “Suttanipata” ve “Samyutta-nikaya”dakiSagatha vagga’nın içinden birkaç dize ve “Dhammapada” ve “Udana” adlı metinlerdir.Dharmatratatarafından yapılmış olan Çince ilk çevirinin MS 221-223 tarihlerinde yazılmış olması eserin esas derleyicisinin bu tarihlerde yaşamış olabileceği bilgisini vermektedir (Rockhill 1883: xi).Eski Uygur metinlerinin genel bir özelliği olarak, birçok eser Tibetçe, Toharca, Çince, Soğdca ve Sanskritçeden çevrilmiştir ve bu eserler Budizm'in ve Maniheizm'in ilkelerini içeren dinîmetinlerdir (Zengin ve Yaman 2018: 176). Udanavarga metni de Buda'nın sözlerini bu amaçla derleyen dinîbir metindir. Metnin farklı çevirilerindeki aynı mısralar daima aynı şekilde ilerlememiş, çoğu kısımları farklı olarak yazılmıştır. Mesela Pali ve Tibet çevirilerinde durum böyledir. Ya da Çince ve Hindistan’daki Tibet çevirileri muhteva olarak özdeş olsa da bölümlerin başlıklarının adlandırılması açısından farklıdır. Ayrıca bunlar Budist kanonundaki erken dönem metinlerinin çeşitli versiyonlarının varlığını işaret etmektedir. Çince çeviri olarak daChu yao jing(T 212, 30 bölüm) veFa xi yao sun jing(T 213, 4 bölüm) adlı çevirileri vardır. Budist Uygur kutsal metinleri içerisinden (sûtra, vinaya, abhidharma, tıbbi metinler, tantralar ve diğer budist yapıtlar) sûtralar içerisinde yer almaktadır. Çeviriler, asıl metnin hangi dile ait olduğuna dair ipucu vermemektedirler.Berliner-Turfansammlung koleksiyonunda Sanskritçe ve Uygurca olmak üzere iki dilli ve altı parçadan oluşan iki versiyondan bahsedilmektedir. Biri Çince bir kitap tomarının arka yüzü, birisi ise bir el yazmasının beş yaprağı olarak kayıtlı bulunan bu versiyonların Udanavarga'ya ait olduğu belirtilmektedir.Eser dört kitap içerisinde toplam otuz üç bölümden oluşmaktadır. Birinci kitap 12 bölüm 260 dize, ikinci kitap 12 bölüm 249 dize, üçüncü bölüm 6 bölüm 248 dize ve dördüncü bölüm ise 3 bölüm 232 dize şeklindedir. Her bölümden önce Buda'nın bahsettiği konuların tarihsel bir özeti verilmektedir. Nidanas adı verilen bu açıklamalar muhtemelen esas metne çevirilerde sonradan eklenmişlerdir.Metin, ilk Budist okullarından biri olan Sarvastivada’da Sarvastivadinler tarafından düzenlenmiştir.Türkische Turfantexte VIII (Türkçe Turfan Metinleri)adlı eserde Gabain tarafından yayımlanmıştır. (Shimin 2002: 786-800; Elverskog 2020: 46-47). Rockhill tarafından ise Tibetçe versiyonunun çevirisi yapılmıştır (Poussin 1912: 356).

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Öğretmen Tuğçe Akbulut

Alfabesi Uygur

Yapısı Manzum

Niteliği Derleme

Kaynakça Rockhill, W. Woodville (1883),Udanavarga, A Collection of Verses from the Buddhist Canon Compiled by Dharmatrata [Udanavarga, Budist Kanondan Dharmatrata’nın Derlediği Bir Şiir Koleksiyonu],London: Trübner & Co., Ludgate Hill. (Yeni baskı: Amsterdam, Oriental Press, 1975). Leonard W. J. van der Kuijp (1994), “Udānavarga, Vol. 3: Der tibetische Text by Champa Thupten Zongtse”,Journal of the American Oriental Society,Vol. 114, No. 1 (Jan. - Mar., 1994), pp. 124-126. Gabain, Annemarie von (1954),Türkische Turfantexte VIII, Texte in Brahmischrift [Türkçe Turfan Metinleri VIII, Brahmi Yazılı Metinleri],ADAW Nr.7. Texts B, s.23-24; ve E, s.38-44. Elverskog, Johan (2020),Budist Uygur Edebiyatı (Çev. Mustafa Ağca ve Dilek Uzunkaya).Türk Dil Kurumu Yay., Ankara. (Eserin orijinali: Elverskog, Johan (1997), Uygur Buddhist Literature. Turnhout, Silk Road Studies, 1.) Poussin, L. De La Vallee (1912), “XI. Documents Sanscrits de la Seconde Collection M. A. Stein”, Cambridge University Press. Shimin, Geng (2002), “Budist Uygur Edebiyatı”, Milletler Üniversitesi Uygur Dili ve Edebiyatı Bölümü / Çin (kaynak:Türkler Ansiklopedisi,C. III, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 786-800). Sieg, von E. und Siegling, W. (2009), “Udanavarga-Uebersetzungen in ‘Kucisher Sprache’”, Cambridge University Press,(Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 6, Issue 2, June 1931), pp.483-499. Zengin, Aslı ve Yaman, Ümran (2018), “Eski Uygur Türkçesi Metinleri Üzerinden Budizm ve Maniheizm’in Savaşa Bakışı (Buddhist and Manichaeist Views on War on the Old Uyghur Turkish Texts)”,Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi,Cilt: 58, Sayı: 1, 2018, 175-216.

Atıf Bilgileri Akbulut, Tuğçe. "UDÂNAVARGA".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/udanavarga. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].