ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (MEHMED HİLMÎ)

Name: ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (MEHMED HİLMÎ)
Author: Mehmed Hilmî, Gümülcineli (d. 1286/1869-ö. 1336/1918)

İsim	ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (MEHMED HİLMÎ)
Yazar	Mehmed Hilmî, Gümülcineli (d. 1286/1869-ö. 1336/1918)
Basım Tarihi:	16/04/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Kasîde-i Nûniyye şerhi
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	serhu-l-kasideti-n-nuniyye-mehmed-hilmi
Tarih	?
Notlar	Gümülcine’de doğan ve öğrenimini tamamladıktan sonra önemli devlet görevlerinde bulunan Mehmed Hilmî’nin (ö. 1336/1918), Osmanlı âlimi ve İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey’in (ö. 863/1459)Cevâhirü’l-Akâ’idolarak da adlandırılanKasîde-i Nûniyye’si için yazdığı mensur Arapça şerh.Kasîde-i Nûniyye105 beyitten ibaret manzum bir akâid risalesi olup her beytinde bir kelam meselesi veciz bir şekilde ifade edilmeye çalışılmıştır.Mehmed Hilmî, şerhinin ilk bölümüne besmele, hamdele ve salvele ile başladıktan sonra Hz. Peygamber’den şefaat talep etmekte, ardından sebeb-i telifle beraberKasîde-i Nûniyyeve bölümleri hakkında bilgi vermektedir (1-5). Şerhin ikinci bölümünde Allah’ın varlığı, selbî ve sübûtî sıfatları (6-30), üçüncü bölümünde ihtiyarî fiiller, hidayet ve dalalet, hüsün ve kubûh, akıl ve ilahi kanun, güç yetirilemeyen şeylerle mükellef tutulma, Mutezile’nin benimsediği aslah telakkisi, rızık ve ecel meseleleri (31-41) üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde nübüvvet konuları çeşitli yönleriyle incelenmiş, velinin kerametleri gibi hususlara temas edilmiş (42-69), beşinci bölümde ahiret hâlleri anlatılmış (70-85), altıncı bölümde iman ve İslam terimleri, iman-amel ilişkisi ele alınmıştır (86-91). Son bölümde (92-105) ise imamet meselesi incelenmiştir.Mehmed Hilmî’nin bu şerhi, belli başlı beyitlere Hızır Bey’in talebesi Hayâlî Ahmed Efendi’nin düştüğü şerhlerin kimi zaman tamamının kimi zaman da bir kısmının aynen iktibas edildiği; sadece birkaç meselede kelam ilmine dair çeşitli kaynaklardan alıntıların yer aldığı derleme bir eser mahiyetindedir. Müellifin bu eserindenAydın Şairleri ve Müellifleriadlı kaynakta (Özkaynak 1944: 81) söz edilmektedir.Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi’nde de (Ünver 2006: VI/265) Özkaynak’tan alıntı yapılarak Mehmed Hilmî’ninKasîde-i Nûniyye’yi şerh ettiği belirtilmiştir. Ancak her iki kaynakta da söz konusu şerhin nüshalarına dair herhangi bir bilgi verilmemiştir. Yapılan araştırmalar neticesinde Mehmed Hilmî’ninKasîde-i Nûniyyeşerhinin Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Esad Efendi 1215 ve Halet Efendi 419 numaralarda kayıtlı olmak üzere iki nüshası tespit edilebilmiştir.Şairin biyografisi için bk. “Mehmed Hilmî, Gümülcineli”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Hamza KOÇ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Altaytaş, Muhammet (2016). “Kasîde-i Nûniyye ve Şerhlerinde Önceki Şeriatların Neshi Meselesi”.Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6 (11): 37-54. Çöğenli, M. Sadi (2015). “Hızır Bey’in (ö. 863/1459) ‘el-Kasîdetü’n-Nûniyye’ İsimli Manzum Risalesi ve Türkçeye Çevirisi”.Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 0 (52): 269-284. Çuhadar, Mustafa (1987). “Hıdır Bey ve Kaside-i Nûniyyesi”.Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (1): 217-230. Kutlu, Hakan (2018).Muhammed Tâhir b. Muhammed el-Lâlezârî’nin “el-Cevâhiru’l-Kalemiyye fî Testîri Esrâri’n-Nûniyye el-Kelâmiyye” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Özkaynak, Kemal (1944).Aydın Şairleri ve Müellifleri. Aydın: C.H.P. Basımevi. Ünver, Niyazi (2006). “Mehmed Hilmî”.Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 6. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay., 265. Yazıcıoğlu, M. Said (1984). “Hızır Bey ve Kasîde-i Nûniyyesi”.Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 549-588. Yazıcıoğlu, M. Said (1998). “Hızır Bey”.İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 413-415. Yazıcıoğlu, M. Said (2001). “el-Kasîdetü’n-Nûniyye”.İslâm Ansiklopedisi. C. 24. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 571-572.
Atıf Bilgileri	KOÇ, Hamza. "ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (MEHMED HİLMÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-l-kasideti-n-nuniyye-mehmed-hilmi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (MEHMED HİLMÎ)

Yazar Mehmed Hilmî, Gümülcineli (d. 1286/1869-ö. 1336/1918)

Basım Tarihi 16/04/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Kasîde-i Nûniyye şerhi

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası serhu-l-kasideti-n-nuniyye-mehmed-hilmi

Tarih ?

Notlar Gümülcine’de doğan ve öğrenimini tamamladıktan sonra önemli devlet görevlerinde bulunan Mehmed Hilmî’nin (ö. 1336/1918), Osmanlı âlimi ve İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey’in (ö. 863/1459)Cevâhirü’l-Akâ’idolarak da adlandırılanKasîde-i Nûniyye’si için yazdığı mensur Arapça şerh.Kasîde-i Nûniyye105 beyitten ibaret manzum bir akâid risalesi olup her beytinde bir kelam meselesi veciz bir şekilde ifade edilmeye çalışılmıştır.Mehmed Hilmî, şerhinin ilk bölümüne besmele, hamdele ve salvele ile başladıktan sonra Hz. Peygamber’den şefaat talep etmekte, ardından sebeb-i telifle beraberKasîde-i Nûniyyeve bölümleri hakkında bilgi vermektedir (1-5). Şerhin ikinci bölümünde Allah’ın varlığı, selbî ve sübûtî sıfatları (6-30), üçüncü bölümünde ihtiyarî fiiller, hidayet ve dalalet, hüsün ve kubûh, akıl ve ilahi kanun, güç yetirilemeyen şeylerle mükellef tutulma, Mutezile’nin benimsediği aslah telakkisi, rızık ve ecel meseleleri (31-41) üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde nübüvvet konuları çeşitli yönleriyle incelenmiş, velinin kerametleri gibi hususlara temas edilmiş (42-69), beşinci bölümde ahiret hâlleri anlatılmış (70-85), altıncı bölümde iman ve İslam terimleri, iman-amel ilişkisi ele alınmıştır (86-91). Son bölümde (92-105) ise imamet meselesi incelenmiştir.Mehmed Hilmî’nin bu şerhi, belli başlı beyitlere Hızır Bey’in talebesi Hayâlî Ahmed Efendi’nin düştüğü şerhlerin kimi zaman tamamının kimi zaman da bir kısmının aynen iktibas edildiği; sadece birkaç meselede kelam ilmine dair çeşitli kaynaklardan alıntıların yer aldığı derleme bir eser mahiyetindedir. Müellifin bu eserindenAydın Şairleri ve Müellifleriadlı kaynakta (Özkaynak 1944: 81) söz edilmektedir.Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi’nde de (Ünver 2006: VI/265) Özkaynak’tan alıntı yapılarak Mehmed Hilmî’ninKasîde-i Nûniyye’yi şerh ettiği belirtilmiştir. Ancak her iki kaynakta da söz konusu şerhin nüshalarına dair herhangi bir bilgi verilmemiştir. Yapılan araştırmalar neticesinde Mehmed Hilmî’ninKasîde-i Nûniyyeşerhinin Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Esad Efendi 1215 ve Halet Efendi 419 numaralarda kayıtlı olmak üzere iki nüshası tespit edilebilmiştir.Şairin biyografisi için bk. “Mehmed Hilmî, Gümülcineli”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Hamza KOÇ

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Altaytaş, Muhammet (2016). “Kasîde-i Nûniyye ve Şerhlerinde Önceki Şeriatların Neshi Meselesi”.Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6 (11): 37-54. Çöğenli, M. Sadi (2015). “Hızır Bey’in (ö. 863/1459) ‘el-Kasîdetü’n-Nûniyye’ İsimli Manzum Risalesi ve Türkçeye Çevirisi”.Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 0 (52): 269-284. Çuhadar, Mustafa (1987). “Hıdır Bey ve Kaside-i Nûniyyesi”.Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (1): 217-230. Kutlu, Hakan (2018).Muhammed Tâhir b. Muhammed el-Lâlezârî’nin “el-Cevâhiru’l-Kalemiyye fî Testîri Esrâri’n-Nûniyye el-Kelâmiyye” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Özkaynak, Kemal (1944).Aydın Şairleri ve Müellifleri. Aydın: C.H.P. Basımevi. Ünver, Niyazi (2006). “Mehmed Hilmî”.Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 6. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay., 265. Yazıcıoğlu, M. Said (1984). “Hızır Bey ve Kasîde-i Nûniyyesi”.Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 549-588. Yazıcıoğlu, M. Said (1998). “Hızır Bey”.İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 413-415. Yazıcıoğlu, M. Said (2001). “el-Kasîdetü’n-Nûniyye”.İslâm Ansiklopedisi. C. 24. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 571-572.

Atıf Bilgileri KOÇ, Hamza. "ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (MEHMED HİLMÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-l-kasideti-n-nuniyye-mehmed-hilmi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].