SENGLÂH | Kütüphane.osmanlica.com
Aramaya Dön

SENGLÂH

İsim SENGLÂH
Yazar Mirza Mehdi Han (d. ? - ö. ?)
Basım Tarihi: 08/02/2022
Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - çağatay, sözlük
Tür Kitap
Dil Farsça
Dijital Hayır
Yazma Hayır
Kütüphane: Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası senglah
Tarih 1758-1760
Notlar Mirzâ Mehdi Ḫan tarafından 1758-1760 yılları arasında Ali Şîr Nevâyî’nin eserlerinin anlaşılması için yazılmış, Çağatay Türkçesi-Farsça bir sözlük.Eser, Çağatay Türkçesi yanında Anadolu ve Azerbaycan Türkçesi ile Moğolca sözcükleri de barındırmaktadır. Lügatte 6000 kadar madde başı sözcük bulunmaktadır (Eckmann 2017: 188-189). Sözlük, Türkçe “taşlık” anlamına gelmektedir. Mīrzâ Mehdī Ḫan sözlüğün giriş kısmında, karşılaştığı birçok zorluktan dolayı esere “senglâh” adını vermiştir (Caferoğlu 1974: 226).Eser, üç aşama hâlinde ele alınmıştır. Mebâniü'l-Lüga isimli ilk bölüm, Çağatay Türkçesi grameri ile ilgilidir. İkinci bölüm, Nevâyî’nin eserlerinden yararlanılarak kaleme alınmış sözlük bölümüdür ve eserin %90’a yakın (Akdemir 2020: 29) kısmını kaplar. Üçüncü bölümde de Nevâyî’nin manzum eserlerindeki Arapça ve Farsça kelimelere yer verilmiştir (Rahimi 2018: 81). Mirzâ Mehdî Ḫan, lügatte sadece Nevâyî'yi konu edinmemiş; Lütfì, Hüseyin Baykara, Bâbür ve Çağatayca bir Kelile ve Dimne’yi de taramıştır.Eserin toplam 6 nüshası bulunmaktadır:1. British Museum I;2. British Museum II;3. Oxford Bodleian Ktp.;4. Londra School of Oriental Studies Ktp.;5. Paris Milli Ktp.;6. Tahran Milli Ktp. (Ölmez 1998: 140-141).Öte yandan Senglâḫ’ın, F. Rahimi’ye göre 11 nüshası İran kitaplıklarında bulunmaktadır:1. Tahran-Melik Milli Ktp. nr.392;2. Tahran-Melik Milli Ktp. nr.1481/5;3. Tahran-Milli Ktp. nr.F-1141;4. Tahran Üniversitesi-Merkez Ktp. nr.4919;5. Tahran-Meclis Ktp. nr.860;6. Tahran-Meclis Ktp. nr.17227;7. Tahran-Meclis Ktp. nr.53/2;8. Tahran-Daru'l-maarif-i Büzürg-i İslami Ktp. nr.496;9. Tahran-Sipehsalar Ktp. (Mebâniü’l-Lüga) nr.38;10. Kum-Gülpaygani Ktp. (Mebâni’ü'l-Luġa) nr.3/106-486;11. Kum-Feyziye Medresesi Ktp. nr.10/2 (Rahimi 2017: 2069-2070).Eser ile ilgili ilk çalışma 1888 yılında Rieu tarafından yapılmıştır.  Sözlüğün ilk kısmı (Mebâni’ü'l-Lüga)  üzerindeki ilk bilimsel çalışmayı 1910 yılında E. Denison Ross yapmıştır. Bu bölüm, J. Eckmann tarafından da 1942-1947 yıllarında yayımlanmıştır. Bu bölüm ile ilgili üçüncü çalışmayı Besim Atalay yapmıştır. Mebâniü'l-Lüga üzerinde çalışan dördüncü araştırmacı, K. Heinrich Menges’tir. Sözlük kısmı üzerine ise ilk kez Sir Gerard Clauson çalışmıştır. Eser İran’da, Revşen Hiyavi tarafından da yayımlanmıştır. Yine İran’da M. Hüseyin Sadık (Düzgün) tarafından üç ciltlik bir çalışma yapılmıştır.
ISBN 978-9944-237-87-1
Madde Yazarı Prof. Dr. FUNDA TOPRAK
Alfabesi Arap
Yapısı Mensur
Niteliği Telif
Kaynakça Akdemir, Yılmaz (2020).Senglah’ın Tematik Sözlüğü (İsimler). İstanbul: Kriter Yayınevi. Akdemir, Yılmaz (2019). "Senglah Lügatinde Yer Alan Kişi Adlarının Kavram Alanları"Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,(14): 580-607. Atalay, Besim (1950).Mirza Mehdī Mehmet Han Seng-Lâh: Lugat-i NevâīTıpkıbasım İstanbul: TDK Yay. Clauson, Sir Gerard (1960).Sanglax: A persian Guide to the Turkish Language by Muhammed Mahdi Xan, London. Eckmann, Janos, (1942-1947), “Mirza Mehdis Darstellung Der Tshagataischen Sprache”,Analecte Orientalia Memorie Alexandri Csoma De Körös Dicate,Budapest, 156-222. Eckmann, Janos (2017).Harezm-Kıpçak ve Çağatay Dili Üzerine Araştırmalar (Haz. Osman Fikri Sertkaya),Ankara: TDK Yay. Esterabadi, Mirza Mehdi (1995).Senglah, Haz. Ruşen Hıyavi, Tahran: Merkez yay. M. Hüseyin, (2015),Senglâh: Ferheng-i Türkī be Farsī, der Müşkilat-ı Lugat-ı Asār-ı Türkì Emir Ali Şir Nevāī Mirza Mehdi Han:,Tebriz: Esterābādì, Neşr-i Ahter, Heyet. Mehmet Rıza (2019). "Mirzā Mehdī Han Esterābādi ve Onun Senglāh Eserinde Dil Adlandırmaları Üzerine Bir İnceleme"Modern Türklük Araştırmaları Dergisi. 16(2),, 380-389. Menges, H. Karl, (1956). “Das Cagatajische İn Der Persischen Darstellung Von Mìrzā Mehdi Xan”,Akademie Der Wissenschaften Und Der Literatur (Mainz), Abhandlungen Der Geistes-Und Sozialwissenschaftlichen Klasse,Jahrgang, S. 9, Wiesbaden: 627-739. Ölmez, Zühal(1998). “Çağatayca Sözlükler”.Kebikeç,6: 137-144. Rahimi, Ferhad  (2017). "İran Kitaplıklarında Bulunan Çağatay Türkçesi Sözlükleri"Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi,6(4), 2067-2079. Rahimi, Ferhad  (2018). "Çağatay Türkçesi Sözlükleri Bibliyografyası",Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(1), 69-104. Rahi̇mi̇, Ferhad (2020). “Senglah Sözlüğündeki Yanlışlar Üzerine”,Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi,9 (2), s. 530-552. Ross, E. Denison, (1910).The Mebani’l-Lughat Being a Grammar of The Turki Language By Mirza Mehdi Khan Esterabadi, Calcutta: Bibliotheca İndica.
Atıf Bilgileri TOPRAK, FUNDA. "SENGLÂH".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/senglah. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Aramaya Dön
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kaynağa git

SENGLÂH

Yazar Mirza Mehdi Han (d. ? - ö. ?)
Basım Tarihi 08/02/2022
Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - çağatay, sözlük
Tür Kitap
Dil Farsça
Dijital Hayır
Yazma Hayır
Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası senglah
Tarih 1758-1760
Notlar Mirzâ Mehdi Ḫan tarafından 1758-1760 yılları arasında Ali Şîr Nevâyî’nin eserlerinin anlaşılması için yazılmış, Çağatay Türkçesi-Farsça bir sözlük.Eser, Çağatay Türkçesi yanında Anadolu ve Azerbaycan Türkçesi ile Moğolca sözcükleri de barındırmaktadır. Lügatte 6000 kadar madde başı sözcük bulunmaktadır (Eckmann 2017: 188-189). Sözlük, Türkçe “taşlık” anlamına gelmektedir. Mīrzâ Mehdī Ḫan sözlüğün giriş kısmında, karşılaştığı birçok zorluktan dolayı esere “senglâh” adını vermiştir (Caferoğlu 1974: 226).Eser, üç aşama hâlinde ele alınmıştır. Mebâniü'l-Lüga isimli ilk bölüm, Çağatay Türkçesi grameri ile ilgilidir. İkinci bölüm, Nevâyî’nin eserlerinden yararlanılarak kaleme alınmış sözlük bölümüdür ve eserin %90’a yakın (Akdemir 2020: 29) kısmını kaplar. Üçüncü bölümde de Nevâyî’nin manzum eserlerindeki Arapça ve Farsça kelimelere yer verilmiştir (Rahimi 2018: 81). Mirzâ Mehdî Ḫan, lügatte sadece Nevâyî'yi konu edinmemiş; Lütfì, Hüseyin Baykara, Bâbür ve Çağatayca bir Kelile ve Dimne’yi de taramıştır.Eserin toplam 6 nüshası bulunmaktadır:1. British Museum I;2. British Museum II;3. Oxford Bodleian Ktp.;4. Londra School of Oriental Studies Ktp.;5. Paris Milli Ktp.;6. Tahran Milli Ktp. (Ölmez 1998: 140-141).Öte yandan Senglâḫ’ın, F. Rahimi’ye göre 11 nüshası İran kitaplıklarında bulunmaktadır:1. Tahran-Melik Milli Ktp. nr.392;2. Tahran-Melik Milli Ktp. nr.1481/5;3. Tahran-Milli Ktp. nr.F-1141;4. Tahran Üniversitesi-Merkez Ktp. nr.4919;5. Tahran-Meclis Ktp. nr.860;6. Tahran-Meclis Ktp. nr.17227;7. Tahran-Meclis Ktp. nr.53/2;8. Tahran-Daru'l-maarif-i Büzürg-i İslami Ktp. nr.496;9. Tahran-Sipehsalar Ktp. (Mebâniü’l-Lüga) nr.38;10. Kum-Gülpaygani Ktp. (Mebâni’ü'l-Luġa) nr.3/106-486;11. Kum-Feyziye Medresesi Ktp. nr.10/2 (Rahimi 2017: 2069-2070).Eser ile ilgili ilk çalışma 1888 yılında Rieu tarafından yapılmıştır.  Sözlüğün ilk kısmı (Mebâni’ü'l-Lüga)  üzerindeki ilk bilimsel çalışmayı 1910 yılında E. Denison Ross yapmıştır. Bu bölüm, J. Eckmann tarafından da 1942-1947 yıllarında yayımlanmıştır. Bu bölüm ile ilgili üçüncü çalışmayı Besim Atalay yapmıştır. Mebâniü'l-Lüga üzerinde çalışan dördüncü araştırmacı, K. Heinrich Menges’tir. Sözlük kısmı üzerine ise ilk kez Sir Gerard Clauson çalışmıştır. Eser İran’da, Revşen Hiyavi tarafından da yayımlanmıştır. Yine İran’da M. Hüseyin Sadık (Düzgün) tarafından üç ciltlik bir çalışma yapılmıştır.
ISBN 978-9944-237-87-1
Madde Yazarı Prof. Dr. FUNDA TOPRAK
Alfabesi Arap
Yapısı Mensur
Niteliği Telif
Kaynakça Akdemir, Yılmaz (2020).Senglah’ın Tematik Sözlüğü (İsimler). İstanbul: Kriter Yayınevi. Akdemir, Yılmaz (2019). "Senglah Lügatinde Yer Alan Kişi Adlarının Kavram Alanları"Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,(14): 580-607. Atalay, Besim (1950).Mirza Mehdī Mehmet Han Seng-Lâh: Lugat-i NevâīTıpkıbasım İstanbul: TDK Yay. Clauson, Sir Gerard (1960).Sanglax: A persian Guide to the Turkish Language by Muhammed Mahdi Xan, London. Eckmann, Janos, (1942-1947), “Mirza Mehdis Darstellung Der Tshagataischen Sprache”,Analecte Orientalia Memorie Alexandri Csoma De Körös Dicate,Budapest, 156-222. Eckmann, Janos (2017).Harezm-Kıpçak ve Çağatay Dili Üzerine Araştırmalar (Haz. Osman Fikri Sertkaya),Ankara: TDK Yay. Esterabadi, Mirza Mehdi (1995).Senglah, Haz. Ruşen Hıyavi, Tahran: Merkez yay. M. Hüseyin, (2015),Senglâh: Ferheng-i Türkī be Farsī, der Müşkilat-ı Lugat-ı Asār-ı Türkì Emir Ali Şir Nevāī Mirza Mehdi Han:,Tebriz: Esterābādì, Neşr-i Ahter, Heyet. Mehmet Rıza (2019). "Mirzā Mehdī Han Esterābādi ve Onun Senglāh Eserinde Dil Adlandırmaları Üzerine Bir İnceleme"Modern Türklük Araştırmaları Dergisi. 16(2),, 380-389. Menges, H. Karl, (1956). “Das Cagatajische İn Der Persischen Darstellung Von Mìrzā Mehdi Xan”,Akademie Der Wissenschaften Und Der Literatur (Mainz), Abhandlungen Der Geistes-Und Sozialwissenschaftlichen Klasse,Jahrgang, S. 9, Wiesbaden: 627-739. Ölmez, Zühal(1998). “Çağatayca Sözlükler”.Kebikeç,6: 137-144. Rahimi, Ferhad  (2017). "İran Kitaplıklarında Bulunan Çağatay Türkçesi Sözlükleri"Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi,6(4), 2067-2079. Rahimi, Ferhad  (2018). "Çağatay Türkçesi Sözlükleri Bibliyografyası",Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(1), 69-104. Rahi̇mi̇, Ferhad (2020). “Senglah Sözlüğündeki Yanlışlar Üzerine”,Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi,9 (2), s. 530-552. Ross, E. Denison, (1910).The Mebani’l-Lughat Being a Grammar of The Turki Language By Mirza Mehdi Khan Esterabadi, Calcutta: Bibliotheca İndica.
Atıf Bilgileri TOPRAK, FUNDA. "SENGLÂH".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/senglah. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü yönlendiriliyorsunuz...

Lütfen bekleyiniz.