EL-KAVÂNÎNÜ’L-KÜLLİYYE Lİ-ZABTİ’L-LUGÂTİ’T-TÜRKİYYE

Name: EL-KAVÂNÎNÜ’L-KÜLLİYYE Lİ-ZABTİ’L-LUGÂTİ’T-TÜRKİYYE
Author: ?

İsim	EL-KAVÂNÎNÜ’L-KÜLLİYYE Lİ-ZABTİ’L-LUGÂTİ’T-TÜRKİYYE
Yazar	?
Basım Tarihi:	15/11/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - lügat
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	el-kavaninul-kulliyye-li-zabtil-lugatit-turkiyye
Tarih	15. yüzyıl
Notlar	Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla telif veya istinsah edilmiş sözlük-gramer.Türklerin 13. yüzyılın sonlarından itibaren Mısır ve civarında artan hâkimiyetleriyle birlikte Türkçe de önem kazanmıştır. Eser, halkın Türk dilini öğrenme ihtiyacını karşılamak için yazılmıştır. Eserin adı "Türk Dilinin Tespit Edilmiş Bütün Kuralları" şeklinde günümüz Türkçesine aktarılabilir. 15. yüzyıl başlarında Kahire'de yazıldığı tahmin edilen eserin telif tarihi ve yazarı belli değildir. Eserin ilk varağındaEl-Kavânînü’l-Külliyye'nin Ebu Hayyan'a ait olduğu ifade edilse de, bu bilgi yanlıştır ve sonradan yazmaya eklendiği anlaşılmaktadır. Zira Ebu Hayyan'ın 1344 yılında vefat ettiği bilinmektedir. Eserin yazarı, üçüncü sayfada verdiği şu bilgilerle talep ve ısrar üzerine bu eseri kaleme aldığını, kendisinin Türk olmadığını ancak Türklerle içli dışlı olduğunu vurgular: "Değerli arkadaşlar -Allah kendilerini yüceltsin- rehber anlamında Türk dilinin temel kurallarını ortaya koymam hususunda ısrar ettiler […] bu güzel kitabı kaleme aldım. […] ben ne Türk'üm ne de Türk oğullarındanım, onların ülkelerine de gitmedim. Benim bilgim, onlarla çok düşüp kalkmam ve birlikte olmam sebebiyle kendilerinden duyduklarıma dayanmaktadır. […]" (Toparlı vd. 1999: VII). Bu, yazarın Türkçeye ileri derecede hâkim olmadığına, Türkçeyi Türklerin içerisinde öğrendiğine ve sadece Türklerden duyduğu veya öğrendiği bilgilerle eserini kaleme aldığına işaret eder. Ancak yazarın Arapça dil bilgisi kurallarına hâkim olması, onun bir Arap dilcisi olabileceği ihtimalini düşündürür. Bunun yanı sıra yazarın Kahire'de yaşayan biri olması veya eserini orada tamamlamış bulunması muhtemeldir.Diğer Memluk sahası dilcilik eserlerinden farklı olarak eserin sözlük bölümü yoktur ancak dil bilgisi bölümleri içinde kelime listeleri verilir (Ercilasun 2008: 389). Eserde hamd, giriş ve hatime (sonuç) kısımlarının haricinde üç ana bölüm yer alır:fiil kip ve ekleri, isim ve ona bağlı olanlar, ekler. Türkçe sözcükler ve ifadeler kırmızı mürekkeple ve harekeli olarak yazılmıştır. Arapça ifade ve ibareler ise siyah mürekkepledir.Eserin yegâne nüshası İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Bölümünde, 2659 numarada kayıtlıdır. Bu nüsha ilk olarak 1928 yılında Mehmed Fuad Köprülü'nün önsözü ile Kilisli Rifat Bilge tarafından orijinal biçimiyle Türkiyat Enstitüsü tarafından yayımlanır (Toparlı vd. 1999: III). Bu yayında metin, özgün biçimiyle herhangi bir yorum katılmaksızın verilir. Buna rağmen bazı sayfalarda dipnotlar şeklinde açıklamalara rastlanır. Bu yayının ardından 1937 yılında Macar araştırmacı S. Telegdi, Kilisli Rifat'ın yayınını esas alarak eserin Almancaya göre dizinini ve diğer bazı dil bilgisel hususlarını yayımlar. Eserle ilgili son ve en güncel çalışma ise Recep Toparlı, Sadi Çögenli ve Nevzat H. Yanık'a aittir (1999). Bu çalışmada eserin Türkçeye tercümesi, örnekler dizini ve gramer dizininin yanı sıra renkli tıpkıbasımı da bulunur. Çalışmada ayrıca Fuad Köprülü'nün Kilisli Rifat'ın yayınına yazmış olduğu sunuş da (methal) aynen yer alır.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. İsa Sarı
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ercilasun, Ahmet Bican (2008).Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi.Ankara: Akçağ Yay. Telegdi, S. (1937). "Eine Türkische Grammatik in Arabischen Sprache aus dem XV jhdt."KCsA, 1 (3): 282-329. Toparlı, Recep, M. Sadi Çögenli ve Nevzat. H. Yanık (1999).El-Kavânînü’l-Külliyye li-Zabti’l-Lügati’t-Türkiyye. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
Atıf Bilgileri	Sarı, İsa. "EL-KAVÂNÎNÜ’L-KÜLLİYYE Lİ-ZABTİ’L-LUGÂTİ’T-TÜRKİYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/el-kavaninul-kulliyye-li-zabtil-lugatit-turkiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

EL-KAVÂNÎNÜ’L-KÜLLİYYE Lİ-ZABTİ’L-LUGÂTİ’T-TÜRKİYYE

Yazar ?

Basım Tarihi 15/11/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - lügat

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası el-kavaninul-kulliyye-li-zabtil-lugatit-turkiyye

Tarih 15. yüzyıl

Notlar Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla telif veya istinsah edilmiş sözlük-gramer.Türklerin 13. yüzyılın sonlarından itibaren Mısır ve civarında artan hâkimiyetleriyle birlikte Türkçe de önem kazanmıştır. Eser, halkın Türk dilini öğrenme ihtiyacını karşılamak için yazılmıştır. Eserin adı "Türk Dilinin Tespit Edilmiş Bütün Kuralları" şeklinde günümüz Türkçesine aktarılabilir. 15. yüzyıl başlarında Kahire'de yazıldığı tahmin edilen eserin telif tarihi ve yazarı belli değildir. Eserin ilk varağındaEl-Kavânînü’l-Külliyye'nin Ebu Hayyan'a ait olduğu ifade edilse de, bu bilgi yanlıştır ve sonradan yazmaya eklendiği anlaşılmaktadır. Zira Ebu Hayyan'ın 1344 yılında vefat ettiği bilinmektedir. Eserin yazarı, üçüncü sayfada verdiği şu bilgilerle talep ve ısrar üzerine bu eseri kaleme aldığını, kendisinin Türk olmadığını ancak Türklerle içli dışlı olduğunu vurgular: "Değerli arkadaşlar -Allah kendilerini yüceltsin- rehber anlamında Türk dilinin temel kurallarını ortaya koymam hususunda ısrar ettiler […] bu güzel kitabı kaleme aldım. […] ben ne Türk'üm ne de Türk oğullarındanım, onların ülkelerine de gitmedim. Benim bilgim, onlarla çok düşüp kalkmam ve birlikte olmam sebebiyle kendilerinden duyduklarıma dayanmaktadır. […]" (Toparlı vd. 1999: VII). Bu, yazarın Türkçeye ileri derecede hâkim olmadığına, Türkçeyi Türklerin içerisinde öğrendiğine ve sadece Türklerden duyduğu veya öğrendiği bilgilerle eserini kaleme aldığına işaret eder. Ancak yazarın Arapça dil bilgisi kurallarına hâkim olması, onun bir Arap dilcisi olabileceği ihtimalini düşündürür. Bunun yanı sıra yazarın Kahire'de yaşayan biri olması veya eserini orada tamamlamış bulunması muhtemeldir.Diğer Memluk sahası dilcilik eserlerinden farklı olarak eserin sözlük bölümü yoktur ancak dil bilgisi bölümleri içinde kelime listeleri verilir (Ercilasun 2008: 389). Eserde hamd, giriş ve hatime (sonuç) kısımlarının haricinde üç ana bölüm yer alır:fiil kip ve ekleri, isim ve ona bağlı olanlar, ekler. Türkçe sözcükler ve ifadeler kırmızı mürekkeple ve harekeli olarak yazılmıştır. Arapça ifade ve ibareler ise siyah mürekkepledir.Eserin yegâne nüshası İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Bölümünde, 2659 numarada kayıtlıdır. Bu nüsha ilk olarak 1928 yılında Mehmed Fuad Köprülü'nün önsözü ile Kilisli Rifat Bilge tarafından orijinal biçimiyle Türkiyat Enstitüsü tarafından yayımlanır (Toparlı vd. 1999: III). Bu yayında metin, özgün biçimiyle herhangi bir yorum katılmaksızın verilir. Buna rağmen bazı sayfalarda dipnotlar şeklinde açıklamalara rastlanır. Bu yayının ardından 1937 yılında Macar araştırmacı S. Telegdi, Kilisli Rifat'ın yayınını esas alarak eserin Almancaya göre dizinini ve diğer bazı dil bilgisel hususlarını yayımlar. Eserle ilgili son ve en güncel çalışma ise Recep Toparlı, Sadi Çögenli ve Nevzat H. Yanık'a aittir (1999). Bu çalışmada eserin Türkçeye tercümesi, örnekler dizini ve gramer dizininin yanı sıra renkli tıpkıbasımı da bulunur. Çalışmada ayrıca Fuad Köprülü'nün Kilisli Rifat'ın yayınına yazmış olduğu sunuş da (methal) aynen yer alır.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. İsa Sarı

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ercilasun, Ahmet Bican (2008).Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi.Ankara: Akçağ Yay. Telegdi, S. (1937). "Eine Türkische Grammatik in Arabischen Sprache aus dem XV jhdt."KCsA, 1 (3): 282-329. Toparlı, Recep, M. Sadi Çögenli ve Nevzat. H. Yanık (1999).El-Kavânînü’l-Külliyye li-Zabti’l-Lügati’t-Türkiyye. Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.

Atıf Bilgileri Sarı, İsa. "EL-KAVÂNÎNÜ’L-KÜLLİYYE Lİ-ZABTİ’L-LUGÂTİ’T-TÜRKİYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/el-kavaninul-kulliyye-li-zabtil-lugatit-turkiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].