RİSÂLE-İ MÜFREDÂT-I MU’AMMÂ

Name: RİSÂLE-İ MÜFREDÂT-I MU’AMMÂ
Author: ALÎ ŞÎR NEVÂÎ (ö. 906/1501)

İsim	RİSÂLE-İ MÜFREDÂT-I MU’AMMÂ
Yazar	ALÎ ŞÎR NEVÂÎ (ö. 906/1501)
Basım Tarihi:	06/07/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - muamma, risale
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-i-mufredat-i-mu-amma
Tarih	1491
Notlar	Alî Şîr Nevâyî tarafından 1491 yılında Farsça olarak kaleme alınmış bir muamma.Türk edebiyatında ilk muamma örneklerini Ahmedî (ö. 815 / 1412) ve Muînî vermiştir. Bu edebî türün Türk edebiyatında yaygınlık kazanıp gelişmesinde İran ve Azerbaycan’dan gelen şairler önemli rol oynamıştır. Muamma yazma geleneği XVI. yüzyıldan sonra önemini biraz yitirse de Tanzimat dönemine kadar devam etmiştir (Saraç 2020: 320).Orta Asya Türk dili ve edebiyatının gelişmesinde çok büyük rol oynayan Alî Şîr Nevâyî’nin başarılı olmasında ileri görüşlü fedakâr bir devlet adamı, geniş düşünceli bir Müslüman, inanmış bir tarikat adamı, şiiri ve sanatı koruyan bir Türk düşünürü, Fars dili ve edebiyatının yaygın olduğu bir devirde Türk dilinin zenginliğini ve üstünlüğünü ileri süren bir milliyetçi olması etkili olmuştur (Levend 1966: 285).Rahmani’nin çalışmasına kadar Nevâyî’nin klasik nazım ve nesrin her türünde ve her şeklinde edebî, ilmî, sosyal, dinî-tasavvufî, ahlakî-didaktik konularda 29 eser yazdığı bilinmekteydi (2019: 299; Ercilasun 2009: 408). Fakat Rahmani’nin “Kendi Döneminde Yazılan Kaynaklarda Ali Şîr Nevâî ve Fazla Bilinmeyen Üç Eseri” adlı makalesine göre Münşeât-ı Fârisî ile Risâle-i Müfredât-ı Muamma, Risâle-i Tîr-Andâhtan isimli risalelerle Nevâî’ye ait eserlerin sayısı 32’ye çıkmıştır (2019: 298).Muamma yazmak veya söylemek için Arapça ve Farsça bilmenin yanında ebced hesabı, İslâm kültürü, çeşitli inançlar, dil bilgisi, klasik edebiyat alanında da bilgi sahibi olmak gerekir. Nevâyî bu sebeple Fars edebiyatında büyük öneme sahip muamma türüne ait kuralları muamma söylemek ve çözmek isteyen kişilere öğretmek amacıyla Risâle-i Müfredât-ı Muamma adlı eseri kaleme almıştır. Türk edebiyatında Nevayî’nin eserleri tür bakımından sınıflandırılmış, bu eserin dil ve edebiyat eserleri tasnifine dâhil edildiği ancak hakkında herhangi bir açıklama yapılmadığı tespit edilmiştir. Eserin dili Farsçadır.Risâle-i Müfredât-ı Muamma 122 sayfa olarak İran’da Emir Nimeti ve Mehdi Kasım Neyâ tarafından bir mukaddime ve edisyon-kirtikli bir metin olarak Müşkat-i Daniş yayınevi tarafından yayımlanmıştır ( Erişim tarihi: 23.04.2022).Yazarın biyografisi için bk. "Alî Şîr Nevâyî/Nevâî".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Öğr. Üyesi Fatma ŞENYÜZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Bulut, Serdar (2017). “Asya Coğrafyasının Büyük Edibi Alî Şîr Nevâî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Türk Diline Katkıları”.Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1: 23-41. Durmuş, İsmail (2020). “Muamma”.TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 30. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 319-320. https://islamansiklopedisi.org.tr/muamma. Erişim tarihi: 20.04.2022 Emir, Nimetî, M. Kasım Niyâ. (2015).Alî Şîr Nevâî, Risâle-i Müfredat-i Muamma. Tahran: İntişârât-ı Müşkȗh-i Dâniş. Ercilasun, Ahmet Bican (2009).Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları. Kartal, Ahmet (2003). “Alî Şîr Nevâî’nin Farsça Şiirleri”.Bilig,Yaz 2003, S.26: 147-180. Köktekin, Kazım (2002). “Ali Şîr Nevâî’nin Türkçeciliği”,A.Ü. Türkiye Araştırmaları Enstitüsü Dergisi.S. 19. Kut, Günay (1989). “Alî Şîr Nevâî”.TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 449-453. Levend, Agâh Sırrı (1965).Alî Şîr Nevâî Hayatı, Sanatı ve Kişiliği. I. cilt, TDK Yayınları, Ankara. Levend, Agâh Sırrı (1968).Alî Şîr Nevâî Divanlar ile Hamse Dışındaki Eserler. IV. cilt, TDK Yayınları. Ankara. Rahmani, Zabihullah (2019). “Kendi Döneminde Yazılan Kaynaklarda Ali Şîr Nevâî ve Fazla Bilinmeyen Üç Eseri”.HİKMET-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], 5, (10): 291- 303. Saraç, Yekta M.A. (2020). “Muamma”.TDV İslâm Ansiklopedisi.C. 30. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 320-321. https://islamansiklopedisi.org.tr/muamma. Erişim tarihi: 20.04.2022 (https://www.farsnews.com/news/13940503001032, Erişim Tarihi: 02.12.2018)
Atıf Bilgileri	ŞENYÜZ, Fatma. "RİSÂLE-İ MÜFREDÂT-I MU’AMMÂ".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-mufredat-i-mu-amma. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

RİSÂLE-İ MÜFREDÂT-I MU’AMMÂ

Yazar ALÎ ŞÎR NEVÂÎ (ö. 906/1501)

Basım Tarihi 06/07/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - muamma, risale

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-i-mufredat-i-mu-amma

Tarih 1491

Notlar Alî Şîr Nevâyî tarafından 1491 yılında Farsça olarak kaleme alınmış bir muamma.Türk edebiyatında ilk muamma örneklerini Ahmedî (ö. 815 / 1412) ve Muînî vermiştir. Bu edebî türün Türk edebiyatında yaygınlık kazanıp gelişmesinde İran ve Azerbaycan’dan gelen şairler önemli rol oynamıştır. Muamma yazma geleneği XVI. yüzyıldan sonra önemini biraz yitirse de Tanzimat dönemine kadar devam etmiştir (Saraç 2020: 320).Orta Asya Türk dili ve edebiyatının gelişmesinde çok büyük rol oynayan Alî Şîr Nevâyî’nin başarılı olmasında ileri görüşlü fedakâr bir devlet adamı, geniş düşünceli bir Müslüman, inanmış bir tarikat adamı, şiiri ve sanatı koruyan bir Türk düşünürü, Fars dili ve edebiyatının yaygın olduğu bir devirde Türk dilinin zenginliğini ve üstünlüğünü ileri süren bir milliyetçi olması etkili olmuştur (Levend 1966: 285).Rahmani’nin çalışmasına kadar Nevâyî’nin klasik nazım ve nesrin her türünde ve her şeklinde edebî, ilmî, sosyal, dinî-tasavvufî, ahlakî-didaktik konularda 29 eser yazdığı bilinmekteydi (2019: 299; Ercilasun 2009: 408). Fakat Rahmani’nin “Kendi Döneminde Yazılan Kaynaklarda Ali Şîr Nevâî ve Fazla Bilinmeyen Üç Eseri” adlı makalesine göre Münşeât-ı Fârisî ile Risâle-i Müfredât-ı Muamma, Risâle-i Tîr-Andâhtan isimli risalelerle Nevâî’ye ait eserlerin sayısı 32’ye çıkmıştır (2019: 298).Muamma yazmak veya söylemek için Arapça ve Farsça bilmenin yanında ebced hesabı, İslâm kültürü, çeşitli inançlar, dil bilgisi, klasik edebiyat alanında da bilgi sahibi olmak gerekir. Nevâyî bu sebeple Fars edebiyatında büyük öneme sahip muamma türüne ait kuralları muamma söylemek ve çözmek isteyen kişilere öğretmek amacıyla Risâle-i Müfredât-ı Muamma adlı eseri kaleme almıştır. Türk edebiyatında Nevayî’nin eserleri tür bakımından sınıflandırılmış, bu eserin dil ve edebiyat eserleri tasnifine dâhil edildiği ancak hakkında herhangi bir açıklama yapılmadığı tespit edilmiştir. Eserin dili Farsçadır.Risâle-i Müfredât-ı Muamma 122 sayfa olarak İran’da Emir Nimeti ve Mehdi Kasım Neyâ tarafından bir mukaddime ve edisyon-kirtikli bir metin olarak Müşkat-i Daniş yayınevi tarafından yayımlanmıştır ( Erişim tarihi: 23.04.2022).Yazarın biyografisi için bk. "Alî Şîr Nevâyî/Nevâî".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Öğr. Üyesi Fatma ŞENYÜZ

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Bulut, Serdar (2017). “Asya Coğrafyasının Büyük Edibi Alî Şîr Nevâî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Türk Diline Katkıları”.Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1: 23-41. Durmuş, İsmail (2020). “Muamma”.TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 30. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 319-320. https://islamansiklopedisi.org.tr/muamma. Erişim tarihi: 20.04.2022 Emir, Nimetî, M. Kasım Niyâ. (2015).Alî Şîr Nevâî, Risâle-i Müfredat-i Muamma. Tahran: İntişârât-ı Müşkȗh-i Dâniş. Ercilasun, Ahmet Bican (2009).Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları. Kartal, Ahmet (2003). “Alî Şîr Nevâî’nin Farsça Şiirleri”.Bilig,Yaz 2003, S.26: 147-180. Köktekin, Kazım (2002). “Ali Şîr Nevâî’nin Türkçeciliği”,A.Ü. Türkiye Araştırmaları Enstitüsü Dergisi.S. 19. Kut, Günay (1989). “Alî Şîr Nevâî”.TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 449-453. Levend, Agâh Sırrı (1965).Alî Şîr Nevâî Hayatı, Sanatı ve Kişiliği. I. cilt, TDK Yayınları, Ankara. Levend, Agâh Sırrı (1968).Alî Şîr Nevâî Divanlar ile Hamse Dışındaki Eserler. IV. cilt, TDK Yayınları. Ankara. Rahmani, Zabihullah (2019). “Kendi Döneminde Yazılan Kaynaklarda Ali Şîr Nevâî ve Fazla Bilinmeyen Üç Eseri”.HİKMET-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], 5, (10): 291- 303. Saraç, Yekta M.A. (2020). “Muamma”.TDV İslâm Ansiklopedisi.C. 30. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 320-321. https://islamansiklopedisi.org.tr/muamma. Erişim tarihi: 20.04.2022 (https://www.farsnews.com/news/13940503001032, Erişim Tarihi: 02.12.2018)

Atıf Bilgileri ŞENYÜZ, Fatma. "RİSÂLE-İ MÜFREDÂT-I MU’AMMÂ".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-mufredat-i-mu-amma. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].