REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ)

Name: REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
Author: Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

İsim	REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
Yazar	Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)
Basım Tarihi:	22/11/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - kıraat ilmine dair şerh
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	reful-hitam-an-vakfi-hamza-ve-hisam-molla-gurani
Tarih	?
Notlar	Veliyyullâh eş-Şâtibî’ninKasîde-i Lâmiyyeadıyla da bilinenHırzü’l-Emânî ve Vechu’t-Tehânîadlı manzum eserinin “Vakfı Hamza ve Hişâm ale’l-Hemze” bâbına Molla Gürânî’nin şerh olarak kaleme aldığı risale. Müellif, eserinin Veliyyullâh eş-Şâtibî’nin manzum eserine bir şerh olduğunu eserin mukaddimesinde söylemektedir (Gürânî 1713: vr. 221a).Metin, Şâtıbî’ninKasîde-i Lâmiyyeadlı eserinin 235 ile 254. beyitleri arasındaki yirmi beyti kapsamaktadır. Müellif eserde soru-cevap yöntemini benimsemiş, konuları ele alırken bazenŞâtıbîyye’den ilgili beytin tamamına yer verirken bazen de beyitten bir bölüm aktarmıştır (Koyuncu 2017: 153). Risalede, kıraat ilminin en zor bahislerinden olan vakf ve özellikle hemzeli kelimelerdeki vakf halleri ele alınmıştır.Gürânî, besmele, hamdele ve salveleden sonra vakfın Kur’an ilimlerine dair konular içinde karşılaştığı en zor ayetler ile alakalı en gizli konulardan biri olduğunu ifade etmiştir. Daha sonra hemze harfinin sözlük anlamını vererek bu harfin mahrecini ve bazı özelliklerini ele almıştır. Ardından hemzenin zor telaffuz edilen bir harf olması sebebiyle ibdâl, iskân, nakl, hazf gibi hususlar hakkında bilgi vererek, harekesi olan her bir harfin sakin haline göre daha zor olduğunu, ancak hemzede bunun tam aksinin ortaya çıktığını örnekler vererek anlatmıştır (Koyuncu 2017: 155).Eserde beyitler tek tek ele alınarak sonuna kadar şerh edilmiştir. İlk önce bir beyit verilmiş, akabinde müellif kendi açıklamalarını yapmıştır. Yine ilgili beyitler açıklanırken müellifin açıklamalarına dair farklı dil âlimlerinden referanslar getirilmiştir. Gürânî, kitabında kıraat alanında kaleme alınan diğer bazı eserler gibi sadece kelimelerin kıraat vechlerini vermekle yetinmemiş, bu vechlerle ilgili gerekçeleri de delilleriyle birlikte ortaya koymuştur (Dilek 2019:53-54).Eserin üç nüshasına ulaşılmıştır. Bu nüshalar "Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli, nu. 57, vr. 221a-247b", "Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi, nu. 27/1, vr. 1b-21b", "Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Selim Ağa/Hüdai Efendi, nu. 54, vr. 1a-26b"de kayıtlıdır (Yıldız 1979: 114).Şarihin biyografisi için bk. “Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed’’.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Mehmet Ünal
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Dilek, Mahmut (2019).Ref’ul-Hitâm ‘An Vakfi Hamza ve Hişâm (Molla Gürânî’nin Ref’ul-Hitam ‘An Vakfi Hamza ve Hişâm Adlı Eserinin Edisyon Kritiği).Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Koyuncu, Recep (2017). “Molla Güranî’nin (v. 893/1488) Ref’ul-Hitâm ‘An Vakfi Hamza ve Hişâm Adlı Eserinin Tahkikli Neşri”.Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (44): 149-192. Molla Gürânî.Ref’u'l-Hitâm an Vakfi Hamza ve Hişâm. Süleymaniye Kütüphanesi. Laleli Bölümü. Nu. 57. vr. 221b-222a. Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslam Ansiklopedisi.C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250 Yıldız, Sâkıb (1979). “Molla Gûrânî ve İstanbul Fethindeki Rolü”.Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Dergisi, (3): 127-131.
Atıf Bilgileri	Ünal, Mehmet. "REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/reful-hitam-an-vakfi-hamza-ve-hisam-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ)

Yazar Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

Basım Tarihi 22/11/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - kıraat ilmine dair şerh

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası reful-hitam-an-vakfi-hamza-ve-hisam-molla-gurani

Tarih ?

Notlar Veliyyullâh eş-Şâtibî’ninKasîde-i Lâmiyyeadıyla da bilinenHırzü’l-Emânî ve Vechu’t-Tehânîadlı manzum eserinin “Vakfı Hamza ve Hişâm ale’l-Hemze” bâbına Molla Gürânî’nin şerh olarak kaleme aldığı risale. Müellif, eserinin Veliyyullâh eş-Şâtibî’nin manzum eserine bir şerh olduğunu eserin mukaddimesinde söylemektedir (Gürânî 1713: vr. 221a).Metin, Şâtıbî’ninKasîde-i Lâmiyyeadlı eserinin 235 ile 254. beyitleri arasındaki yirmi beyti kapsamaktadır. Müellif eserde soru-cevap yöntemini benimsemiş, konuları ele alırken bazenŞâtıbîyye’den ilgili beytin tamamına yer verirken bazen de beyitten bir bölüm aktarmıştır (Koyuncu 2017: 153). Risalede, kıraat ilminin en zor bahislerinden olan vakf ve özellikle hemzeli kelimelerdeki vakf halleri ele alınmıştır.Gürânî, besmele, hamdele ve salveleden sonra vakfın Kur’an ilimlerine dair konular içinde karşılaştığı en zor ayetler ile alakalı en gizli konulardan biri olduğunu ifade etmiştir. Daha sonra hemze harfinin sözlük anlamını vererek bu harfin mahrecini ve bazı özelliklerini ele almıştır. Ardından hemzenin zor telaffuz edilen bir harf olması sebebiyle ibdâl, iskân, nakl, hazf gibi hususlar hakkında bilgi vererek, harekesi olan her bir harfin sakin haline göre daha zor olduğunu, ancak hemzede bunun tam aksinin ortaya çıktığını örnekler vererek anlatmıştır (Koyuncu 2017: 155).Eserde beyitler tek tek ele alınarak sonuna kadar şerh edilmiştir. İlk önce bir beyit verilmiş, akabinde müellif kendi açıklamalarını yapmıştır. Yine ilgili beyitler açıklanırken müellifin açıklamalarına dair farklı dil âlimlerinden referanslar getirilmiştir. Gürânî, kitabında kıraat alanında kaleme alınan diğer bazı eserler gibi sadece kelimelerin kıraat vechlerini vermekle yetinmemiş, bu vechlerle ilgili gerekçeleri de delilleriyle birlikte ortaya koymuştur (Dilek 2019:53-54).Eserin üç nüshasına ulaşılmıştır. Bu nüshalar "Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli, nu. 57, vr. 221a-247b", "Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi, nu. 27/1, vr. 1b-21b", "Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Selim Ağa/Hüdai Efendi, nu. 54, vr. 1a-26b"de kayıtlıdır (Yıldız 1979: 114).Şarihin biyografisi için bk. “Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed’’.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Mehmet Ünal

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Dilek, Mahmut (2019).Ref’ul-Hitâm ‘An Vakfi Hamza ve Hişâm (Molla Gürânî’nin Ref’ul-Hitam ‘An Vakfi Hamza ve Hişâm Adlı Eserinin Edisyon Kritiği).Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Koyuncu, Recep (2017). “Molla Güranî’nin (v. 893/1488) Ref’ul-Hitâm ‘An Vakfi Hamza ve Hişâm Adlı Eserinin Tahkikli Neşri”.Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (44): 149-192. Molla Gürânî.Ref’u'l-Hitâm an Vakfi Hamza ve Hişâm. Süleymaniye Kütüphanesi. Laleli Bölümü. Nu. 57. vr. 221b-222a. Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslam Ansiklopedisi.C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250 Yıldız, Sâkıb (1979). “Molla Gûrânî ve İstanbul Fethindeki Rolü”.Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Dergisi, (3): 127-131.

Atıf Bilgileri Ünal, Mehmet. "REF’U'L-HİTÂM AN VAKFİ HAMZA VE HİŞÂM (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/reful-hitam-an-vakfi-hamza-ve-hisam-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].