RİSÂLE-İ ŞEM'İYYE (ALİ)

Name: RİSÂLE-İ ŞEM'İYYE (ALİ)
Author: Ali, Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi (d. 930/1523 - ö. Zilhicce 980/Nisan/Mayıs 1573)

İsim	RİSÂLE-İ ŞEM'İYYE (ALİ)
Yazar	Ali, Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi (d. 930/1523 - ö. Zilhicce 980/Nisan/Mayıs 1573)
Basım Tarihi:	30/03/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - dinî-tasavvufî eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-i-sem-iyye-ali
Tarih	?/?
Notlar	Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi'nin, sûfiyi, "şem‘/mum" ile sembolize ettiği Arapça mensur risalesi. Mum, pek çok dinde önemli bir semboldür. Tasavvufta mumun yanışı, gönlün aşk ile dolmasına; yanan mum, ilâhî nûra tekabül eder. Bu yüzden Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında mum etrafında çeşitli hayaller meydana gelmiştir (Onay 1996:498).Eserinyazma nüshası, Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi, Fâzıl Ahmed Paşa Koleksiyonu 34 Fa 1581/22 numarada bulunmaktadır. Eserin başka nüshasına şimdilik rastlanmamıştır. Bu nüsha ise ya eksiktir ya da yanlışlıkla Ümmü Veledzâde Ali Efendi’ye nispet edilmiştir. Nüshada yazara ait bir iz bulunmamaktadır. Ayrıca metin, Nev‘îzâde Atâyî’ninŞakâyıku’n-Nu‘mâniyye Zeyli’ne aldığı uzunca pasajdan tamamen farklıdır.Risâle sembolik bir dil, seci‘li bir üslupla kaleme alınmıştır. Müellif, mum etrafında şekillenen geleneksel anlayışları özlü biçimde toplamıştır. Buna göre mum, gözü sürmeli, güler yüzlü, düzgün boylu bir zâhid; gönlü için için aşk derdiyle yanan ve eriyen bir âşıktır. Geceleri, göz yaşlarıyla ihyâ eder. Devamlı Duhân ve Nûr Sûrelerinin âyetleri ile Allah’ı zikreder. Dik duruşu tevhîde işarettir. Dostu uğruna başını feda eder; yakınlarının sırdaşıdır. Mum, Allah’ın kendisiyle dilediğini doğru yola sevk ettiği nûrdur.Risâle’de Duhân ve Nûr Sûreleri ile Tevbe Sûresi 32, Furkan Sûresi 61, Saff Sûresi 8. ayetlerinden iktibaslar yapılmıştır. Mumun başı kesilse de canlılığını yitirmemesi, inkârcıların beklentilerinin aksine Allah’ın nûrunun sönmeyeceği yönündeki âyetlerle ilişkilendirilmiştir.Şairin biyografisi için bk. "Ali, Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Cihat Ekiz
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Nev‘îzâde Atâyî (2017).Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik.Haz. Suat Donuk. İstanbul: Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. Onay, A. Talât (1996).Mazmunlar ve İzahı.Hzl. Cemal Kurnaz. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yay. Ümmü Veledzâde Ali Efendi.Risâle-i Şem‘iyye.Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi Fâzıl Ahmed Paşa Koleksiyonu 34 Fa 1581/22. vr. 179b-181a.
Atıf Bilgileri	Ekiz, Cihat. "RİSÂLE-İ ŞEM'İYYE (ALİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-sem-iyye-ali. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

RİSÂLE-İ ŞEM'İYYE (ALİ)

Yazar Ali, Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi (d. 930/1523 - ö. Zilhicce 980/Nisan/Mayıs 1573)

Basım Tarihi 30/03/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - dinî-tasavvufî eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-i-sem-iyye-ali

Tarih ?/?

Notlar Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi'nin, sûfiyi, "şem‘/mum" ile sembolize ettiği Arapça mensur risalesi. Mum, pek çok dinde önemli bir semboldür. Tasavvufta mumun yanışı, gönlün aşk ile dolmasına; yanan mum, ilâhî nûra tekabül eder. Bu yüzden Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında mum etrafında çeşitli hayaller meydana gelmiştir (Onay 1996:498).Eserinyazma nüshası, Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi, Fâzıl Ahmed Paşa Koleksiyonu 34 Fa 1581/22 numarada bulunmaktadır. Eserin başka nüshasına şimdilik rastlanmamıştır. Bu nüsha ise ya eksiktir ya da yanlışlıkla Ümmü Veledzâde Ali Efendi’ye nispet edilmiştir. Nüshada yazara ait bir iz bulunmamaktadır. Ayrıca metin, Nev‘îzâde Atâyî’ninŞakâyıku’n-Nu‘mâniyye Zeyli’ne aldığı uzunca pasajdan tamamen farklıdır.Risâle sembolik bir dil, seci‘li bir üslupla kaleme alınmıştır. Müellif, mum etrafında şekillenen geleneksel anlayışları özlü biçimde toplamıştır. Buna göre mum, gözü sürmeli, güler yüzlü, düzgün boylu bir zâhid; gönlü için için aşk derdiyle yanan ve eriyen bir âşıktır. Geceleri, göz yaşlarıyla ihyâ eder. Devamlı Duhân ve Nûr Sûrelerinin âyetleri ile Allah’ı zikreder. Dik duruşu tevhîde işarettir. Dostu uğruna başını feda eder; yakınlarının sırdaşıdır. Mum, Allah’ın kendisiyle dilediğini doğru yola sevk ettiği nûrdur.Risâle’de Duhân ve Nûr Sûreleri ile Tevbe Sûresi 32, Furkan Sûresi 61, Saff Sûresi 8. ayetlerinden iktibaslar yapılmıştır. Mumun başı kesilse de canlılığını yitirmemesi, inkârcıların beklentilerinin aksine Allah’ın nûrunun sönmeyeceği yönündeki âyetlerle ilişkilendirilmiştir.Şairin biyografisi için bk. "Ali, Ümm-i Veled-zâde Ali Efendi".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Cihat Ekiz

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Nev‘îzâde Atâyî (2017).Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik.Haz. Suat Donuk. İstanbul: Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. Onay, A. Talât (1996).Mazmunlar ve İzahı.Hzl. Cemal Kurnaz. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yay. Ümmü Veledzâde Ali Efendi.Risâle-i Şem‘iyye.Köprülü Yazma Eser Kütüphanesi Fâzıl Ahmed Paşa Koleksiyonu 34 Fa 1581/22. vr. 179b-181a.

Atıf Bilgileri Ekiz, Cihat. "RİSÂLE-İ ŞEM'İYYE (ALİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-sem-iyye-ali. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].