Yazar
Hâlis, Şeyh Abdurrahmân Hâlis Talebânî (d. 1212/1797- ö. 1275/1858)
Basım Tarihi
15/12/2021
Konu
Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - manzum şerh
Tür
Kitap
Dil
Farsça
Dijital
Hayır
Yazma
Hayır
Kütüphane
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası
kitabu-l-ma-arif-fi-serh-i-mesnevi-i-serif-halis
Tarih
1284/1867
Notlar
Kâdirî tarikatında kendi adıyla anılan Hâlisiyye kolunu kuran Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî’nin Mevlânâ’nınMesnevî’sinin ilk on sekiz beytini Farsça nazmen şerh ettiği eseri. Manzum şerh, dervişlerinin teşvik ve arzusu üzerine kaleme alınmıştır.65 sayfadan müteşekkil eserin 2-25. sayfaları arasında mesnevînin manzum şerhi bulunmaktadır. Şerh, mensur bir dibâce ile başlar. Müellif, bu bölümde besmele, hamdele ve salveden sonra kendi ahvâlinden bahseder. Dibaceyi, manzum bir mukaddime takip eder. Bir nev’i şerhe giriş mahiyetindeki mukaddimede; yaratılış, tecelli ve aşk gibi konulara tasavvufî bir yaklaşımla yorum getirilir.Onuncu sayfadan itibarenMesnevî’nin on sekiz beytinin Farsça şerhi bulunmaktadır. Şerhte,Mesnevî’deki her beyit ikişer ikişer ele alınmış, kelimelerin sembolize ettiği unsurlar tasavvufî remizlerden hareketle açıklanmış ve beyitlerde kastedilen derin anlamları aynı ahenkte ve derinlikte manzum bir biçimde yorumlanmıştır (Çakır 2016: 1349). Hâlis Talebânî,Mesnevî’deki beyitlerin önce yüzeysel anlamlarını vermiş, daha sonra ayrıntılı bir şekilde şerh etmiştir. Şerhin sonundaki hâtimede Mevlânâ’yı övmüş ve bir münâcâtla eserini sonlandırmıştır.Hâlis Tâlebânî, eserin dibacesindeMesnevî’yi Fars dilinde kaleme alınmış Kur’ân olarak nitelendirir. Sözlerinin yanlış anlaşılmamasını isteyen müellif, Mevlânâ’nın bir peygamber olmadığını fakat kitap sahibi olduğunu (1284: 4) söyler ki bu düşüncesi, Abdurrahman Câmî’nin İslam dünyasında meşhur olmuş şiirini hatırlatır. Benzer düşünceleri, şerhini yaptığı bazı beyitlerde de tekrarlar. Eser, manzum birMesnevîşerhi olması yönüyle dikkat çekicidir.Mündericatında Farsça ve Türkçe şiirlerinin de bulunduğuDîvân’ıyla birlikte 1284/1867 yılında İstanbul Rıza Efendi Basmahânesinde taş baskı olarak tab’ edilmiştir. Hattat Ali Hacı Sâdık’ın kalemiyle yazılan bu baskı, Bağdat Valisi Gözlüklü Reşid Paşa’nın oğlu Rüştü Bey’in yardımıyla basılmıştır. Eserin ikinci baskısı, 1367/1948 yılındaCezbe-i Aşkadı altında Tahran’da Âfitâb Matbaası’nda yapılmıştır.Şairin biyografisi için bk. “Hâlis, Şeyh Abdurrahman Hâlis Talebânî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Hakan Yekbaş
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Şeyh Abdurrahman Hâlis (1284).Kitâbü’l-Ma’ârif fî Şerh-i Mesnevî-i Şerîf ve Min Kelâm-ı Şeyhü’ş-Şüyûh Şeyh Abdurrahman Kuddise Sırruhû.Bağdat: Rıza Efendi Basmahânesi.
Çakır, Mehmet Saki.Abdurrahman Halis Talebânî Kerkûkî ve Kitâbu’l-Meârif fî Şerh-i Mesnevi-i Şerîf Eseri.Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 9, S. 44, Haziran 2016. s. 1346-1351.
Atıf Bilgileri
Yekbaş, Hakan. "KİTÂBÜ’L-MA’ÂRİF FÎ ŞERH-İ MESNEVÎ-İ ŞERÎF (HÂLİS)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kitabu-l-ma-arif-fi-serh-i-mesnevi-i-serif-halis. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
