İNSÂNİYE

Name: İNSÂNİYE
Author: Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı (d. 1115/1703 - ö. 1194/1780)

İsim	İNSÂNİYE
Yazar	Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı (d. 1115/1703 - ö. 1194/1780)
Basım Tarihi:	28/12/2021
Konu	Tekke Edebiyatı - şiirler
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	insaniye-1763
Tarih	1763
Notlar	Tam ismi Mecmûatü’l-İnsâniye fî Mârifeti’l-Vahdâniyye olan eser. Hacimli bir kitaptır. İbrahim Hakkı, bu eseri yüz kırk kitaptan üç lisan üzerine topladığını söyler. İslam ansiklopedisinde 140 kitap ibaresi geçerken Amil Çelebioğlu’nda 160 kitap ibaresi zikredilmektedir. Eser 1763’de tamamlanmıştır. Antoloji şeklinde yazılmış bir eserdir. Arapça, Farsça ve Türkçe’den seçilen şiirler tasavvûfî ve didaktik tarzda yazılmıştır (Külekçi 2002: 39). Bununla beraber edebi mahiyetteki örnekler de az değildir (Çelebioğlu 1988: 33). Eserin bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlıdır. Birinci bölümü oluşturan Arapça şiirlerin olduğu kısım (yk. 2 a _ 9b ), yirmi Arapça kitaptan yararlanılarak hazırlanmıştır. Bu bölümde Zeburdaki "Fatlubni" suresinin Arapça manzum tercümesi, Cüneyd-i Bağdadî, Zeynelabidin vs.nin kasideleri, muhammesleri bulunmaktadır. Eserin en geniş bölümü olan ikinci bölümde Farsça şiirler vardır (yk. ıAb - 287b). Bu bölümde: Gazneli Hakim Senit, Feridüddin-i Attar, Mevlana, Şâhidî, Şeyh Uzletî, Hâfız, Mağribî, Hakanî, Nizamî, Hüsrev, Enverî, Feyyaz, Hilâlî,, Molla Câmî, Hayâlî, Hüseyin Vâiz Kâşifî, Ömer Hayyam, Akşemseddin vs.¬ nin divanlarından, mesnevilerinden ve muhtelif eserlerinden seçilmiş parçalar yer almıştır. Üçüncü bölümü Türkçe şiirler oluşturmaktadır (yk. 288b . 340a ). Bu kısımda: Fuzûlî'ninDivanından,Leyli ve Macnun’undan, Hamdullah Hamdi'ninYusuf ile Zeliha'sından, Yunus Emre 'den, Taşlıcalı Yahya'nınGencîne-i RâzveŞah u Geda'sından,Niyazi-i Mısrî Divan'ından, Süleyman Çelebi'nin Mevlid'inden, FehimDivanından, Nef'î, NabiDivanve mesnevilerinden vs. şiirlere yer verilmiştir. İbrahim Hakkı bu tercihleri yaparken sadece şairlere ve muhtevaya değil, şekil hususiyetlerine de dikkat etmiştir. Bu türdeki eserleri onun üç dilden çeşitli konularda yüzlerce eseri gördüğünü hatta incelediğini göstermesi yönünden ayrıca onun ilim, kültür ve edebi seviyesini ortaya koymada yardımcı olması dolayısıyla önemlidir (Çelebioğlu 1988: 33-34-35). Bu eserle ilgili en kapsamlı çalışma Amil Çelebioğlu’nunErzurumlu İbrahim Hakkıkitabı (1988) ve Numan Külekçi’nin aynı adı taşıyanErzurumlu İbrahim Hakkıkitaplarıdır (2002). Ayrıca İslam ansiklopedisinde Mustafa Çağrıcı tarafından yazılanİbrahim Hakkı Erzurumîmaddesinde de bu eserle ilgili bilgilere değinilmiştir.Şairin biyografisi için bk. “Erzurumlu İbrahim Hakkı”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Emine Güleç
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Çağrıcı, Mustafa "İbrahim Hakkı Erzurumî",TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibrahim-hakki-erzurumi (01.12.2021). Çelebioğlu, Amil (1988).Erzurumlu İbrahim Hakkı.Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. İbrâhim Hakkı Erzurûmî,İnsâniyye, Süleymaniye Ktp., Düğümlü Baba, nr. 352. Külekçi, Numan (2002).Erzurumlu İbrahim Hakkı. Erzurum: Toker Yayınları.
Atıf Bilgileri	Güleç, Emine. "İNSÂNİYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/insaniye-1763. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

İNSÂNİYE

Yazar Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı (d. 1115/1703 - ö. 1194/1780)

Basım Tarihi 28/12/2021

Konu Tekke Edebiyatı - şiirler

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası insaniye-1763

Tarih 1763

Notlar Tam ismi Mecmûatü’l-İnsâniye fî Mârifeti’l-Vahdâniyye olan eser. Hacimli bir kitaptır. İbrahim Hakkı, bu eseri yüz kırk kitaptan üç lisan üzerine topladığını söyler. İslam ansiklopedisinde 140 kitap ibaresi geçerken Amil Çelebioğlu’nda 160 kitap ibaresi zikredilmektedir. Eser 1763’de tamamlanmıştır. Antoloji şeklinde yazılmış bir eserdir. Arapça, Farsça ve Türkçe’den seçilen şiirler tasavvûfî ve didaktik tarzda yazılmıştır (Külekçi 2002: 39). Bununla beraber edebi mahiyetteki örnekler de az değildir (Çelebioğlu 1988: 33). Eserin bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlıdır. Birinci bölümü oluşturan Arapça şiirlerin olduğu kısım (yk. 2 a _ 9b ), yirmi Arapça kitaptan yararlanılarak hazırlanmıştır. Bu bölümde Zeburdaki "Fatlubni" suresinin Arapça manzum tercümesi, Cüneyd-i Bağdadî, Zeynelabidin vs.nin kasideleri, muhammesleri bulunmaktadır. Eserin en geniş bölümü olan ikinci bölümde Farsça şiirler vardır (yk. ıAb - 287b). Bu bölümde: Gazneli Hakim Senit, Feridüddin-i Attar, Mevlana, Şâhidî, Şeyh Uzletî, Hâfız, Mağribî, Hakanî, Nizamî, Hüsrev, Enverî, Feyyaz, Hilâlî,, Molla Câmî, Hayâlî, Hüseyin Vâiz Kâşifî, Ömer Hayyam, Akşemseddin vs.¬ nin divanlarından, mesnevilerinden ve muhtelif eserlerinden seçilmiş parçalar yer almıştır. Üçüncü bölümü Türkçe şiirler oluşturmaktadır (yk. 288b . 340a ). Bu kısımda: Fuzûlî'ninDivanından,Leyli ve Macnun’undan, Hamdullah Hamdi'ninYusuf ile Zeliha'sından, Yunus Emre 'den, Taşlıcalı Yahya'nınGencîne-i RâzveŞah u Geda'sından,Niyazi-i Mısrî Divan'ından, Süleyman Çelebi'nin Mevlid'inden, FehimDivanından, Nef'î, NabiDivanve mesnevilerinden vs. şiirlere yer verilmiştir. İbrahim Hakkı bu tercihleri yaparken sadece şairlere ve muhtevaya değil, şekil hususiyetlerine de dikkat etmiştir. Bu türdeki eserleri onun üç dilden çeşitli konularda yüzlerce eseri gördüğünü hatta incelediğini göstermesi yönünden ayrıca onun ilim, kültür ve edebi seviyesini ortaya koymada yardımcı olması dolayısıyla önemlidir (Çelebioğlu 1988: 33-34-35). Bu eserle ilgili en kapsamlı çalışma Amil Çelebioğlu’nunErzurumlu İbrahim Hakkıkitabı (1988) ve Numan Külekçi’nin aynı adı taşıyanErzurumlu İbrahim Hakkıkitaplarıdır (2002). Ayrıca İslam ansiklopedisinde Mustafa Çağrıcı tarafından yazılanİbrahim Hakkı Erzurumîmaddesinde de bu eserle ilgili bilgilere değinilmiştir.Şairin biyografisi için bk. “Erzurumlu İbrahim Hakkı”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Emine Güleç

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Çağrıcı, Mustafa "İbrahim Hakkı Erzurumî",TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibrahim-hakki-erzurumi (01.12.2021). Çelebioğlu, Amil (1988).Erzurumlu İbrahim Hakkı.Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. İbrâhim Hakkı Erzurûmî,İnsâniyye, Süleymaniye Ktp., Düğümlü Baba, nr. 352. Külekçi, Numan (2002).Erzurumlu İbrahim Hakkı. Erzurum: Toker Yayınları.

Atıf Bilgileri Güleç, Emine. "İNSÂNİYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/insaniye-1763. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].