ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)

Name: ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)
Author: Hayâlî, Şemseddîn Ahmed (d. ? - ö. 875/1470-71)

İsim	ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)
Yazar	Hayâlî, Şemseddîn Ahmed (d. ? - ö. 875/1470-71)
Basım Tarihi:	28/05/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - kaside şerhi
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	serhu-l-kasideti-n-nuniyye-hayali
Tarih	?
Notlar	Sivrihisarlı Hızır Bey (ö. 863/1459)’in kelam ilmine dair meşhur manzumesiel-Kasîdetü’n-Nûniyye'yeHızır Bey’in öğrencisi olan Fâtih Sultan Mehmed devri âlimlerinden Ahmed Hayâlî tarafından yazılan Arapça şerh.İstanbul’un ilk kadısı olan Osmanlı âlimi Sivrihisarlı Hızır Bey’in bu manzum akaid risalesi Osmanlı döneminde şerh, haşiye ve tercüme etkinliklerine önemli oranda kaynaklık eden metinlerden biridir. Kaside nazım biçimi ile yazılan veCevâhirü’l-Akâ'idismi ile de bilinenmanzume 105 beyitten oluşmaktadır. Fâtih Sultan Mehmed’e takdim edilen eserde Allah’ın varlığı, selbî ve sübûtî sıfatları, ihtiyarî fiiller, hidayet ve dalâlet, hüsün ve kubuh, akıl ve ilâhî kanun, güç yetirilemeyen şeylerle mükellef tutulma, Mu‘tezile’nin benimsediği aslah telakkisi, rızık ve ecel meseleleri, muhtelif nübüvvet konuları, velinin kerametleri, ahiret hâlleri, iman ve İslâm terimleri, iman-amel ilişkisi, mukallidin imanı, insan için dünyada mükellefiyeti düşüren bir mertebenin bulunmadığı gibi konular ele alınmıştır (Yazıcıoğlu 2001: 24/571-72).Şemseddîn Ahmed Hayâlî’nin şerhi, hamdele ve salvele bölümüyle başlar. Sebeb-i telif bölümünde umumen ilmin, hususen ilm-i tevhidin (kelam) öneminden kısaca bahseden Hayâlî, bu sahada yazılan önemli eserlerden biri olarak Hızır Bey’in mezkur risalesinden bahsedip bunun bir şerhe ihtiyaç duyduğunu belirtir. Bu ihtiyaca binaen şerhini yaptığını açıkladıktan sonra devrin padişahı Fâtih Sultan Mehmed’in övgüsünü yapıp şerhine geçer.Dâvûd-ı Karsî’ninNûniyye Şerhiile birlikte basılan bu şerhin yazma eser kütüphanelerinde çok sayıda (50’yi aşkın) nüshası bulunmaktadır. Yazıcıoğlu’nun verdiği bilgiye göre risâlenin on dört varaklık müellif hattı nüshası Hacı Selim Ağa Kütüphanesi, Kemankeş Emîr Hoca, nu. 284'e kayıtlıdır (Yazıcıoğlu 2001: 24/572).Nûniyye şerhleri arasında oldukça rağbet gördüğü anlaşılan Hayâlî’nin şerhi üzerine Âyînezâde Mehmed Şemseddîn Sirozî (ö.1100/1688-89), Mehmed Emîn el-Üsküdârî, Ömer el-Bağdadî Ömer b. Abdülcelîl b. Muhammed (ö. 1194/1780) ve İlyâs b. İbrâhîm el-Kürdî haşiye yazmıştır (Elmalı 2016: 25).Abdunnasîr Ahmed eş-Şâfiî el-Melîbârî el-Hindî’nin bu şerh üzerineŞerhu’l-Allâmeti’l-Hayâlî ale’n-Nûniyyetiisimli bir tahkik çalışması vardır (Elmalı 2016: 25). Sezgin Elmalı da bahsi geçen şerhi kaynak alarak Hayâlî’nin kelami görüşleri üzerinde durduğu bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2016).Şârihin biyografisi için bk. "Hayâlî, Şemseddîn Ahmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Sadık Yazar
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Bebek, Adil (1998). “Hayâlî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 3-5. Elmalı, Sezgin (2016).Molla Hayâlî'nin Kelâmî Görüşleri (Şerhu'l-Kasîdeti'n-Nûniyye Bağlamında). Yüksek Lisans Tezi. Edirne: Trakya Üniversitesi. Yazıcıoğlu, M. Said (1984). “Hızır Bey ve Kasîde-i Nûniyesi”.Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 549-588. Yazıcıoğlu, M. Said (2001). “el-Kasîdetü'n-Nûniyye".İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 571-72.
Atıf Bilgileri	Yazar, Sadık. "ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-l-kasideti-n-nuniyye-hayali. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)

Yazar Hayâlî, Şemseddîn Ahmed (d. ? - ö. 875/1470-71)

Basım Tarihi 28/05/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - kaside şerhi

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası serhu-l-kasideti-n-nuniyye-hayali

Tarih ?

Notlar Sivrihisarlı Hızır Bey (ö. 863/1459)’in kelam ilmine dair meşhur manzumesiel-Kasîdetü’n-Nûniyye'yeHızır Bey’in öğrencisi olan Fâtih Sultan Mehmed devri âlimlerinden Ahmed Hayâlî tarafından yazılan Arapça şerh.İstanbul’un ilk kadısı olan Osmanlı âlimi Sivrihisarlı Hızır Bey’in bu manzum akaid risalesi Osmanlı döneminde şerh, haşiye ve tercüme etkinliklerine önemli oranda kaynaklık eden metinlerden biridir. Kaside nazım biçimi ile yazılan veCevâhirü’l-Akâ'idismi ile de bilinenmanzume 105 beyitten oluşmaktadır. Fâtih Sultan Mehmed’e takdim edilen eserde Allah’ın varlığı, selbî ve sübûtî sıfatları, ihtiyarî fiiller, hidayet ve dalâlet, hüsün ve kubuh, akıl ve ilâhî kanun, güç yetirilemeyen şeylerle mükellef tutulma, Mu‘tezile’nin benimsediği aslah telakkisi, rızık ve ecel meseleleri, muhtelif nübüvvet konuları, velinin kerametleri, ahiret hâlleri, iman ve İslâm terimleri, iman-amel ilişkisi, mukallidin imanı, insan için dünyada mükellefiyeti düşüren bir mertebenin bulunmadığı gibi konular ele alınmıştır (Yazıcıoğlu 2001: 24/571-72).Şemseddîn Ahmed Hayâlî’nin şerhi, hamdele ve salvele bölümüyle başlar. Sebeb-i telif bölümünde umumen ilmin, hususen ilm-i tevhidin (kelam) öneminden kısaca bahseden Hayâlî, bu sahada yazılan önemli eserlerden biri olarak Hızır Bey’in mezkur risalesinden bahsedip bunun bir şerhe ihtiyaç duyduğunu belirtir. Bu ihtiyaca binaen şerhini yaptığını açıkladıktan sonra devrin padişahı Fâtih Sultan Mehmed’in övgüsünü yapıp şerhine geçer.Dâvûd-ı Karsî’ninNûniyye Şerhiile birlikte basılan bu şerhin yazma eser kütüphanelerinde çok sayıda (50’yi aşkın) nüshası bulunmaktadır. Yazıcıoğlu’nun verdiği bilgiye göre risâlenin on dört varaklık müellif hattı nüshası Hacı Selim Ağa Kütüphanesi, Kemankeş Emîr Hoca, nu. 284'e kayıtlıdır (Yazıcıoğlu 2001: 24/572).Nûniyye şerhleri arasında oldukça rağbet gördüğü anlaşılan Hayâlî’nin şerhi üzerine Âyînezâde Mehmed Şemseddîn Sirozî (ö.1100/1688-89), Mehmed Emîn el-Üsküdârî, Ömer el-Bağdadî Ömer b. Abdülcelîl b. Muhammed (ö. 1194/1780) ve İlyâs b. İbrâhîm el-Kürdî haşiye yazmıştır (Elmalı 2016: 25).Abdunnasîr Ahmed eş-Şâfiî el-Melîbârî el-Hindî’nin bu şerh üzerineŞerhu’l-Allâmeti’l-Hayâlî ale’n-Nûniyyetiisimli bir tahkik çalışması vardır (Elmalı 2016: 25). Sezgin Elmalı da bahsi geçen şerhi kaynak alarak Hayâlî’nin kelami görüşleri üzerinde durduğu bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2016).Şârihin biyografisi için bk. "Hayâlî, Şemseddîn Ahmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Sadık Yazar

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Bebek, Adil (1998). “Hayâlî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 3-5. Elmalı, Sezgin (2016).Molla Hayâlî'nin Kelâmî Görüşleri (Şerhu'l-Kasîdeti'n-Nûniyye Bağlamında). Yüksek Lisans Tezi. Edirne: Trakya Üniversitesi. Yazıcıoğlu, M. Said (1984). “Hızır Bey ve Kasîde-i Nûniyesi”.Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 549-588. Yazıcıoğlu, M. Said (2001). “el-Kasîdetü'n-Nûniyye".İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 571-72.

Atıf Bilgileri Yazar, Sadık. "ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-l-kasideti-n-nuniyye-hayali. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].