نویسنده
حیالی، شمسالدین احمد (متوفی ? - ö. 875/1470-71)
تاریخ انتشار
28/05/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - شرح قصیده
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
serhu-l-kasideti-n-nuniyye-hayali
تاریخ
?
یادداشتها
شرح عربی شعر معروف سیوریحصارلی حزیر بیگ (متوفی 863/1459) در علم کلام - Kasîdetü'n-Nûniyye، نوشته احمد حیالی، یکی از علمای عصر فاتح سلطان محمد، که شاگرد حزیر بیگ بود. رساله منظوم الاعتقاد از جمله متونی است که در دوره عثمانی منبع مهمی از فعالیت های تفسیری، حاشیه نویسی و ترجمه ای به دست آورده است. این منظومه که به صورت قصیده سروده شده و با نام جَوَهیرُالعَکَید نیز شناخته می شود، از 105 دوبیتی تشکیل شده است. این اثر که به سلطان محمد فاتح تقدیم شد، شامل وجود خداوند، صفات سلبی و سبوتی، افعال اختیاری، هدایت و ضلالت، حسون و قبه، عقل و شریعت الهی، مسئول دانستن امور غیرقابل کنترل، مفهوم هرگز پذیرفته نشدن معتزله، مسائل مختلف مرگ، مسائل مختلف رزق و روزی بود. موضوعاتی چون نبوت، معجزات اولیاء، حالات اخروی، احکام ایمان و اسلام، رابطه ایمان و عمل، ایمان مقلد و نبود مرتبه ای که مسئولیت انسان را در دنیا کاهش دهد، مطرح می شود (Yazıcıoğlu 2001: 24/571-24). شرح شمسالدین احمد حیالی، با بخش همدل و سالول. شروع می شود. حیالی که به طور مختصر به اهمیت علم به طور عام و علم توحید به طور خاص اشاره می کند، در بخش دلیل الکتب، رساله حذیر بیگ مذکور را یکی از آثار مهم تألیف شده در این زمینه ذکر می کند و نیاز به تفسیر دارد. وی پس از بیان اینکه تفسیر خود را بر اساس همین نیاز انجام داده است، سلطان آن دوره، محمد فاتح را می ستاید و سپس به تفسیر او می پردازد. نسخه های زیادی (بیش از 50) از این تفسیر که همراه با تفسیر نونیه داوود کارسی در کتابخانه های خطی منتشر شده است، موجود است. بر اساس اطلاعاتی که یازیجی اوغلو داده است، نسخه چهارده برگی مؤلف این رساله در کتابخانه حاجی سلیم آقا، Kemankeş Emîr Hoca، شماره. در 284 ثبت شده است (Yazıcıoğlu 2001: 24/572). Ayînezâde Mehmed Şemseddîn Sirozi (متوفی 1100/1688-89)، Mehmed Emîn el-Üsküdârî، Ömer، در تفسیر حیالی، که در میان تفاسیر نونیه بسیار رایج است. البغدادی اومر بن. عبدالجلیل ب. محمد (متوفی 1194/1780) و ایلیا ب. İbrahîm el-Kürdî حاشیه نویسی را نوشته است (Elmalı 2016: 25). عبدالنصیر احمد عش-شافی الملیبری الهندی تحقیقی تحقیقی در مورد این تفسیر به نام شرحول-علامتی الحیالی العن نونیتی دارد (Elmalı 2016: 25). سزگین المالی نیز پایان نامه ای برای کارشناسی ارشد تهیه کرد که در آن به دیدگاه های کلامی حیالی توجه داشت و تفسیر مذکور را منبع گرفت (1395). برای شرح حال مفسر ر.ک. «حیالی، شمسالدین احمد». فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Sadık Yazar
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Bebek, Adil (1998). “Hayâlî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 3-5.
Elmalı, Sezgin (2016).Molla Hayâlî'nin Kelâmî Görüşleri (Şerhu'l-Kasîdeti'n-Nûniyye Bağlamında). Yüksek Lisans Tezi. Edirne: Trakya Üniversitesi.
Yazıcıoğlu, M. Said (1984). “Hızır Bey ve Kasîde-i Nûniyesi”.Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 549-588.
Yazıcıoğlu, M. Said (2001). “el-Kasîdetü'n-Nûniyye".İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 571-72.
Atıf Bilgileri
Yazar, Sadık. "ŞERHU’L-KASÎDETİ’N-NÛNİYYE (HAYÂLÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-l-kasideti-n-nuniyye-hayali. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
