TENĠİD RİSALESİ (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)

Name: TENĠİD RİSALESİ (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)
Author: Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)

İsim	TENĠİD RİSALESİ (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)
Yazar	Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)
Basım Tarihi:	07/06/2022
Konu	Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - tenkit
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	ten%C4%A1id-risalesi-mirza-fethali-ahundzade-tees-1754
Tarih	1862
Notlar	Mirza Fethali Ahundzade’nin 1279/1862 yılında Farsça kaleme aldığı bir tenkit yazısı. Diğer adıylaRisâle-i İrâdolarak tanınan bu eser, Rıza-kulu Han Hidâyet’in yazdığıRavzatü’s-Safâ-yı Nâsırîisimli tarih kitabı hakkındaki tenkit yazısıdır. Ahundzade’nin bu eseri kendisi ve Rıza-kulu Han arasında gerçekleşen hayalî diyaloglardan oluşur.Tenġid Risalesi, Ahundzade’nin nesirde kafiye geleneği hakkındaki düşüncelerini göstermesi açısından önemli bir eserdir.Ahundzade, bu eseriRavzatü’s-Safâ-yı Nâsırîtarih kitabında geçenMərhum Xaqan Məhəmmə Şah Qacarın Herat Səfərində Quriyanın Mühasirəsinin Zikribaşlığını verip bu başlık altındaki tarihî bir olayı okumaya başlar. Daha sonra, Rıza-kulu Han’ın metin içinde verdiği şiirine denk gelince, bu şiirin neden tarihî metinde olduğunu ona sorarak diyaloğu başlatır. Rıza-kulu Han ve Ahundzade, karşılıklı diyalogları boyunca tartışırlar.Ahundzade, tarihî olayların anlatıldığı eserlerde araya manzum parçaların konulmasını uygun bulmaz. Bu manzum parçaların, tarihî olaylardan alakasız olduğunu, gereksiz söze neden olduğunu ifade eder. Rıza-kulu Han ise tarihî olaylar içerisinde yazdığı şiirlerin olması gerektiğini vurgular. Ahundzade, tarihî metinlerde manzum parçaların, şiirlerin, kafiyeli sözlerin ve secilerin bulunmasının doğru olmadığını, tarihî metinlerin açık ve anlaşılır olması gerektiği görüşünü diyalog boyunca savunur. Ona göre tarihçi yalnızca olan hadiseleri yazmalıdır. Yazara göre nesirde kafiye geleneğinin, secinin bulunması bize Araplardan kalmış bir gelenektir; ancak şimdi zaman nesirde kafiyeyi kaldırmanın, kafiye için gereksiz söz söylemenin, çoklu tekrarları kaldırmanın zamanıdır. Ahundzade, son olarak Avrupa’da bir yazar eser yazdığında, başka bir kişinin o eseri incelikle eleştirdiğini, üçüncü bir kişinin de bu eleştiriyle ilgili düşüncelerini söyleyerek katkıda bulunduğunu ve dolayısıyla eleştirinin oldukça önemli olduğunu vurgulayarak eserini bitirir.Tenġid Risalesi, her ne kadar nesirdeki kafiyeyle ilgili görüşleri dile getirse de, yapı olarak diyaloglardan oluştuğu için tiyatro havasını anımsatır. Ahundzade’nin bu eserde kurgusal bir karakter yaratıp, kendini de bir karakter gibi ele alarak metne dahil etmesi ve tartışması, onun kendi fikirlerini tiyatro sahnesinde oynanan bir oyun gibi farklı bir tarzda sunduğunu gösterir. Ayrıca diyaloglar içinde deyimlerin, seslenme ünlemlerinin, samimi konuşmaların yer alması da bu havayı destekler gibidir.Yazarın biyografisi için bk. "Mirza Fethali Ahundzade".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Akpınar, Yavuz (1980).Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle). (Yayımlanmamış doktorta tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kürekçi, Ali İhsan (2015).Mirza Fetali Ahundov’un Eserlerinde Halk Kültürü Unsurları (yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Memmedov, Nadir (Haz.) (2004).Mirzǝ Fǝthǝli Axundzadǝ: Bǝdii vǝ Ədǝbi-Tǝnqidi Əsǝrlǝri. Bakı: Çaşıoğlu. Məmmədzadə, Həmid (Haz.) (2005).Mirzə Fətəli Axundzadə-Əsərləri.II Cilt. Bakı: Şərq-Gərb. Rustamli, Naila (2016).M. F. Ahundzade’nin Felsefi ve Toplumsal Görüşleri (yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Atıf Bilgileri	Erenbaş Pehlivan, Seher. "TENĠİD RİSALESİ (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ten%C4%A1id-risalesi-mirza-fethali-ahundzade-tees-1754. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

TENĠİD RİSALESİ (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)

Yazar Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)

Basım Tarihi 07/06/2022

Konu Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - tenkit

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası ten%C4%A1id-risalesi-mirza-fethali-ahundzade-tees-1754

Tarih 1862

Notlar Mirza Fethali Ahundzade’nin 1279/1862 yılında Farsça kaleme aldığı bir tenkit yazısı. Diğer adıylaRisâle-i İrâdolarak tanınan bu eser, Rıza-kulu Han Hidâyet’in yazdığıRavzatü’s-Safâ-yı Nâsırîisimli tarih kitabı hakkındaki tenkit yazısıdır. Ahundzade’nin bu eseri kendisi ve Rıza-kulu Han arasında gerçekleşen hayalî diyaloglardan oluşur.Tenġid Risalesi, Ahundzade’nin nesirde kafiye geleneği hakkındaki düşüncelerini göstermesi açısından önemli bir eserdir.Ahundzade, bu eseriRavzatü’s-Safâ-yı Nâsırîtarih kitabında geçenMərhum Xaqan Məhəmmə Şah Qacarın Herat Səfərində Quriyanın Mühasirəsinin Zikribaşlığını verip bu başlık altındaki tarihî bir olayı okumaya başlar. Daha sonra, Rıza-kulu Han’ın metin içinde verdiği şiirine denk gelince, bu şiirin neden tarihî metinde olduğunu ona sorarak diyaloğu başlatır. Rıza-kulu Han ve Ahundzade, karşılıklı diyalogları boyunca tartışırlar.Ahundzade, tarihî olayların anlatıldığı eserlerde araya manzum parçaların konulmasını uygun bulmaz. Bu manzum parçaların, tarihî olaylardan alakasız olduğunu, gereksiz söze neden olduğunu ifade eder. Rıza-kulu Han ise tarihî olaylar içerisinde yazdığı şiirlerin olması gerektiğini vurgular. Ahundzade, tarihî metinlerde manzum parçaların, şiirlerin, kafiyeli sözlerin ve secilerin bulunmasının doğru olmadığını, tarihî metinlerin açık ve anlaşılır olması gerektiği görüşünü diyalog boyunca savunur. Ona göre tarihçi yalnızca olan hadiseleri yazmalıdır. Yazara göre nesirde kafiye geleneğinin, secinin bulunması bize Araplardan kalmış bir gelenektir; ancak şimdi zaman nesirde kafiyeyi kaldırmanın, kafiye için gereksiz söz söylemenin, çoklu tekrarları kaldırmanın zamanıdır. Ahundzade, son olarak Avrupa’da bir yazar eser yazdığında, başka bir kişinin o eseri incelikle eleştirdiğini, üçüncü bir kişinin de bu eleştiriyle ilgili düşüncelerini söyleyerek katkıda bulunduğunu ve dolayısıyla eleştirinin oldukça önemli olduğunu vurgulayarak eserini bitirir.Tenġid Risalesi, her ne kadar nesirdeki kafiyeyle ilgili görüşleri dile getirse de, yapı olarak diyaloglardan oluştuğu için tiyatro havasını anımsatır. Ahundzade’nin bu eserde kurgusal bir karakter yaratıp, kendini de bir karakter gibi ele alarak metne dahil etmesi ve tartışması, onun kendi fikirlerini tiyatro sahnesinde oynanan bir oyun gibi farklı bir tarzda sunduğunu gösterir. Ayrıca diyaloglar içinde deyimlerin, seslenme ünlemlerinin, samimi konuşmaların yer alması da bu havayı destekler gibidir.Yazarın biyografisi için bk. "Mirza Fethali Ahundzade".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Akpınar, Yavuz (1980).Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle). (Yayımlanmamış doktorta tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kürekçi, Ali İhsan (2015).Mirza Fetali Ahundov’un Eserlerinde Halk Kültürü Unsurları (yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Memmedov, Nadir (Haz.) (2004).Mirzǝ Fǝthǝli Axundzadǝ: Bǝdii vǝ Ədǝbi-Tǝnqidi Əsǝrlǝri. Bakı: Çaşıoğlu. Məmmədzadə, Həmid (Haz.) (2005).Mirzə Fətəli Axundzadə-Əsərləri.II Cilt. Bakı: Şərq-Gərb. Rustamli, Naila (2016).M. F. Ahundzade’nin Felsefi ve Toplumsal Görüşleri (yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Atıf Bilgileri Erenbaş Pehlivan, Seher. "TENĠİD RİSALESİ (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ten%C4%A1id-risalesi-mirza-fethali-ahundzade-tees-1754. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].