KİTÂB-I ŞERH-İ FUSÛSU'L-HİKEM EL-MÜSEMMÂ Bİ-KÂŞİFİ’L-ESRÂR (KARABAŞ VELİ EFENDİ)

Name: KİTÂB-I ŞERH-İ FUSÛSU'L-HİKEM EL-MÜSEMMÂ Bİ-KÂŞİFİ’L-ESRÂR (KARABAŞ VELİ EFENDİ)
Author: Veli, Karabaş Veli Efendi (d. ?/? - ö. ?/1686)

İsim	KİTÂB-I ŞERH-İ FUSÛSU'L-HİKEM EL-MÜSEMMÂ Bİ-KÂŞİFİ’L-ESRÂR (KARABAŞ VELİ EFENDİ)
Yazar	Veli, Karabaş Veli Efendi (d. ?/? - ö. ?/1686)
Basım Tarihi:	01/02/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - tasavvufî eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	kitab-i-serh-i-fususu-l-hikem-el-musemma-bi-kasifi-l-esrar-karabas-veli
Tarih	1670- 1671
Notlar	Mutasavvıf Karabaş Veli'ye ait İbnü’l-Arabî’nin Fusûsü’l-Hikem’inin şerhini içeren eser.İbnü’l-Arabî’nin tasavvufî ilminin anlaşılması ve kıymetinin bilinmesi adına kaleme alınan eserin tam adı,Kitâb-ı Şerh-i Fusûsu'l-Hikem el-Müsemmâ bi-Kâşifi’l-Esrâr’dır (Kara 2002: 82). Eser Arapça olarak 1670- 1671 tarihlerinde kaleme alınmıştır. Ayrıca eserin Arapça şerhinin de özetlendiğiCâmi’ul Esrâri’l- Fusûsadlı bir eserin var olduğu düşünülmektedir (Kara 2002: 2). Bazı nüshalarda eserin adıMagzü’l-FusûsveKâşifü’l-Müşkilâtolarak geçmektedir (Alkan 2017: 229).Karabaş Veli Efendi, yaşadığı dönemde İstanbul’da halkınFusûsü’l-Hikem’i dikkate almaması ve hatta inkâr etmesi nedeniyle kitabı şerh etmeye karar vermiştir. Aynı zamanda eserin “Peygamberlerin ve velilerin bilgilerinin tamamını içeren” bir kitap olarak belirtmiş, şerhinin önemini vurgulamıştır (Alkan 2017: 228). Eserin ilk cümlesi "Elhamdülillâhillezî caale 'l-insâne mîzânen bi¬ bahri ulûmihî ve hassahû li ttecellî'd-dâimi bizâtihî" diye başlamaktadır. Karabaş Velî eseri şerh ederken önce "Kale’ş-Şeyh" (Şeyh şöyle dedi) diyerek İbnü’l-Arabî’nin metnini vermiş, sonra “ve’l-ma’nâ” (mânâsına gelince) diyerek şerhini yazmıştır (Kara 2002: 82). Eserin şerhinin aslını unutturacağını düşünen Karabaş Velî, şerhi muhtasar yazdığını, ancak bir mürşidi kâmil elinde yetişmeden eserin gerçek mânâsının anlaşılamayacağını belirtmiştir. Eserde Karabaş Veli, "özet bir şerh yazacağı için geniş gramer tahlillerine ya da nüsha farklılıklarına değinmemiş, doğrudan metnin anlam ve içeriğine odaklanmıştır" (Alkan 2017: 228). Kendinden önceki şârihlere yer vermemiştir. Eserin derin manasının yanlış anlaşılmalara neden olacağı ile ilgili endişe duyan Karabaş Veli, bu konuda okuyucuyu uyarmaktadır.Fusûsü’l-Hikem’in içeriğinde kavrayışa aykırı gelecek kimi hususlar ile karşılaşsa bile metne dair hüsnüzannını koruması gerektiğini söyler. Ayrıca şerhte sözü fazla uzatmayacağını çünkü çok sözün kişiyi maksattan uzaklaştıracağını (kesîru’l-kelâm yûrisü’n-nisyân) ifade eder (Alkan 2017: 228). Şerh, Karabaş Velî’nin Şeyh Şâbân-ı Velî başta olmak üzere şeyhleri İsmâil Çorumî ve Mustafa Efendi ile birlikte dönemin padişahı IV. Mehmed’e yaptığı dua ile son bulmaktadır (Alkan 2017: 229).Eserin bir nüshası İstanbul Süleymâniye Kütüphânesi Hacı Mahmut Efendi Bölümü’nde bulunmaktadır. 14x85 mm ebâdında ve her sayfası 19 satırdır. Kitabın 1/b varakında "Kitâb-i Şerh-i Fusûsu’l-Hikem el-Müsemmâ bi-Kâşifi 'l-Esrâr li’ş-şeyh Ali b. Muhammed el-Kastamonî el-Halvetî eş-şa'bânî eç-çehîr bi-Karabâş-i Velî kuddise sirrahu’l-celî" yazmaktadır (Kara 2002: 83). Diğer bir nüshası ise Topkapı Sarayı Müzesi Arapça Yazmalar bölümünde bulunmakta ve 195x115 mm eninde 161 yapraktan oluşmaktadır.Eserin içeriği ve nüshaları ile ilgili ayrıntılı bilgi Kerem Kara'nınKarabaş Velî Hayatı Eserleri ve Fikirleriadlı doktora tezinde yer verilmiştir. Ercan Alkan’ın "Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü" adlı makalesinde de eserin şerhleri arasında Karabaş Veli’nin şerhinin önemi ve eserin içeriği hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır.Şairin biyografisi için bk. "VELİ, Karabaş Veli Efendi".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Meryem Özdemir
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Tercüme
Kaynakça	Alkan, Ercan (2017). "Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü".Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi,15(30): 211-240. Kara, Kerim (2002 ).Karabaş Velî Hayatı Eserleri ve Fikirleri.Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri	Özdemir, Meryem. "KİTÂB-I ŞERH-İ FUSÛSU'L-HİKEM EL-MÜSEMMÂ Bİ-KÂŞİFİ’L-ESRÂR (KARABAŞ VELİ EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kitab-i-serh-i-fususu-l-hikem-el-musemma-bi-kasifi-l-esrar-karabas-veli. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

KİTÂB-I ŞERH-İ FUSÛSU'L-HİKEM EL-MÜSEMMÂ Bİ-KÂŞİFİ’L-ESRÂR (KARABAŞ VELİ EFENDİ)

Yazar Veli, Karabaş Veli Efendi (d. ?/? - ö. ?/1686)

Basım Tarihi 01/02/2022

Konu Tekke Edebiyatı - tasavvufî eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası kitab-i-serh-i-fususu-l-hikem-el-musemma-bi-kasifi-l-esrar-karabas-veli

Tarih 1670- 1671

Notlar Mutasavvıf Karabaş Veli'ye ait İbnü’l-Arabî’nin Fusûsü’l-Hikem’inin şerhini içeren eser.İbnü’l-Arabî’nin tasavvufî ilminin anlaşılması ve kıymetinin bilinmesi adına kaleme alınan eserin tam adı,Kitâb-ı Şerh-i Fusûsu'l-Hikem el-Müsemmâ bi-Kâşifi’l-Esrâr’dır (Kara 2002: 82). Eser Arapça olarak 1670- 1671 tarihlerinde kaleme alınmıştır. Ayrıca eserin Arapça şerhinin de özetlendiğiCâmi’ul Esrâri’l- Fusûsadlı bir eserin var olduğu düşünülmektedir (Kara 2002: 2). Bazı nüshalarda eserin adıMagzü’l-FusûsveKâşifü’l-Müşkilâtolarak geçmektedir (Alkan 2017: 229).Karabaş Veli Efendi, yaşadığı dönemde İstanbul’da halkınFusûsü’l-Hikem’i dikkate almaması ve hatta inkâr etmesi nedeniyle kitabı şerh etmeye karar vermiştir. Aynı zamanda eserin “Peygamberlerin ve velilerin bilgilerinin tamamını içeren” bir kitap olarak belirtmiş, şerhinin önemini vurgulamıştır (Alkan 2017: 228). Eserin ilk cümlesi "Elhamdülillâhillezî caale 'l-insâne mîzânen bi¬ bahri ulûmihî ve hassahû li ttecellî'd-dâimi bizâtihî" diye başlamaktadır. Karabaş Velî eseri şerh ederken önce "Kale’ş-Şeyh" (Şeyh şöyle dedi) diyerek İbnü’l-Arabî’nin metnini vermiş, sonra “ve’l-ma’nâ” (mânâsına gelince) diyerek şerhini yazmıştır (Kara 2002: 82). Eserin şerhinin aslını unutturacağını düşünen Karabaş Velî, şerhi muhtasar yazdığını, ancak bir mürşidi kâmil elinde yetişmeden eserin gerçek mânâsının anlaşılamayacağını belirtmiştir. Eserde Karabaş Veli, "özet bir şerh yazacağı için geniş gramer tahlillerine ya da nüsha farklılıklarına değinmemiş, doğrudan metnin anlam ve içeriğine odaklanmıştır" (Alkan 2017: 228). Kendinden önceki şârihlere yer vermemiştir. Eserin derin manasının yanlış anlaşılmalara neden olacağı ile ilgili endişe duyan Karabaş Veli, bu konuda okuyucuyu uyarmaktadır.Fusûsü’l-Hikem’in içeriğinde kavrayışa aykırı gelecek kimi hususlar ile karşılaşsa bile metne dair hüsnüzannını koruması gerektiğini söyler. Ayrıca şerhte sözü fazla uzatmayacağını çünkü çok sözün kişiyi maksattan uzaklaştıracağını (kesîru’l-kelâm yûrisü’n-nisyân) ifade eder (Alkan 2017: 228). Şerh, Karabaş Velî’nin Şeyh Şâbân-ı Velî başta olmak üzere şeyhleri İsmâil Çorumî ve Mustafa Efendi ile birlikte dönemin padişahı IV. Mehmed’e yaptığı dua ile son bulmaktadır (Alkan 2017: 229).Eserin bir nüshası İstanbul Süleymâniye Kütüphânesi Hacı Mahmut Efendi Bölümü’nde bulunmaktadır. 14x85 mm ebâdında ve her sayfası 19 satırdır. Kitabın 1/b varakında "Kitâb-i Şerh-i Fusûsu’l-Hikem el-Müsemmâ bi-Kâşifi 'l-Esrâr li’ş-şeyh Ali b. Muhammed el-Kastamonî el-Halvetî eş-şa'bânî eç-çehîr bi-Karabâş-i Velî kuddise sirrahu’l-celî" yazmaktadır (Kara 2002: 83). Diğer bir nüshası ise Topkapı Sarayı Müzesi Arapça Yazmalar bölümünde bulunmakta ve 195x115 mm eninde 161 yapraktan oluşmaktadır.Eserin içeriği ve nüshaları ile ilgili ayrıntılı bilgi Kerem Kara'nınKarabaş Velî Hayatı Eserleri ve Fikirleriadlı doktora tezinde yer verilmiştir. Ercan Alkan’ın "Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü" adlı makalesinde de eserin şerhleri arasında Karabaş Veli’nin şerhinin önemi ve eserin içeriği hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır.Şairin biyografisi için bk. "VELİ, Karabaş Veli Efendi".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Meryem Özdemir

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Tercüme

Kaynakça Alkan, Ercan (2017). "Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü".Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi,15(30): 211-240. Kara, Kerim (2002 ).Karabaş Velî Hayatı Eserleri ve Fikirleri.Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Atıf Bilgileri Özdemir, Meryem. "KİTÂB-I ŞERH-İ FUSÛSU'L-HİKEM EL-MÜSEMMÂ Bİ-KÂŞİFİ’L-ESRÂR (KARABAŞ VELİ EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kitab-i-serh-i-fususu-l-hikem-el-musemma-bi-kasifi-l-esrar-karabas-veli. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].