ET-TEBYÎN Fİ’L-ME’ÂNÎ VE’L-BEYÂN (YÛSUF)

Name: ET-TEBYÎN Fİ’L-ME’ÂNÎ VE’L-BEYÂN (YÛSUF)
Author: Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi (d. 798/1395-96 ? - ö. 906/1500-01)

İsim	ET-TEBYÎN Fİ’L-ME’ÂNÎ VE’L-BEYÂN (YÛSUF)
Yazar	Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi (d. 798/1395-96 ? - ö. 906/1500-01)
Basım Tarihi:	11/05/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - belagat
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	et-tebyin-fi-l-me-ani-ve-l-beyan-yusuf
Tarih	888/1483
Notlar	Asıl ismi Yûsuf bin Hüseyin el-Kirmastî olan Balıkesirli Devletoğlu Yûsuf'un yazdığı eser. Devletoğlu Yûsuf bu kitabı, El-Kazvînî (ö.739/1338)’ninTelhîsu’l-Miftâh’ını esas alarak hazırlamıştır (Benli 1998: 236). Daha sonra metni şerh edipet-Tibyânadını vermiştir. Ardından özetini çıkarıp bunu dael-Müntehab(el-Müntehabü fî Muhtasari’t-Tebyîni fi’l-Me'ânî ve’l-Beyân) şeklinde isimlendirmiştir (Balcı 2014: 313).Arapça olarak kaleme alınan eserin üç nüshası tespit edilebilmiştir: Süleymaniye Kütüphanesi, İsmihan Sultan, Nu. 0034, vr. 1b-84a; Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli, Nu. 02780, vr. 1b-96a; Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi, Nu. 005606-III, vr. 139b- 242a. Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesindeki nüshaya göre risale 888/1483 yılında telif edilmiştir (Aktaş 2019: 25).Metin, giriş (temel kavramlar), iki fen/ilim (me’ânî, beyân) ve hâtime (bedî’) bölümlerinden oluşmaktadır (Aktaş 2019: 25). “Belagat sahasının önde gelenMiftâhu’l-Ulûm,Telhîsu’l-Miftâh,el-Îzâh,el-Mutavvelveel-Muhtasaradlı çalışmaların özünü bir bütün halinde derlemesi ve belagat bahislerini bilhassa öğrencilere hitabeden oldukça kolay, akıcı bir üslupla ele alıp izah etmesi, Kirmâstî’nin bu eserinin göze çarpan ilk özellikleri arasında zikredilebilir.Telhîsu’l-MiftâhveEl-Mutavvel’de geçen şevâhidin önemli bir kısmını havi olan bu eserinde Kirmâstî’nin, yeri geldikçeMiftâhu’l-Ulûm,Delâ’ilu’l-İ'câzveEsrâru’l-Belâga'dan beyitler aldığı, izahında bulunduğu kaide ve kuralları Kur’ân’dan özenle naklettiği ayetlerle işleyerek belagat mevzularına zenginlik ve canlılık vermek istediği de görülür." (Benli, 1998: 236). Eserdeki bir diğer önemli husus “müellifin şevâhid meyanında kaydettiği ayetlerin tefsiri ve istişhada konu olan unsurlarını izah ederken özellikle ez-Zemahşerî (ö. 538/1144)’nin el-Keşşâf'ınHakâ'ik et-Tenzîladlı tefsirinden faydalanmış olmasıdır" (Benli 1998: 239).Et-Tebyîn’de dikkat çeken başka bir özelliği ise “konularının tasnif ve tertibinde görmek mümkündür. Ele aldığı mevzuların sıralanmasında genellikleTelhîsu’l-Miftâh’ın planına uymaya azamî gayret sarf eden Kirmastî, bazı yerlerde el-Kazvînî’den ayrılarak kendine özgü tasnif ve sıralamalar yapmıştır(Benli 1998: 240).Eser, Mehmet Sami Benli tarafındanYûsuf el-Kirmâstî, Hayatı ve et-Tebyîn Fi’l-Me‘ânî Ve’l-Beyân’ıadıyla doktora tezi olarak çalışılmıştır (1996).Biyografi için bk. “Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Özkan Ciğa
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Aktaş, Sahip (2019).Yûsuf b. Hüseyin El-Kirmâstî’nin Hayatı, Eserleri ve El-Muntehab Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Doktora Tezi. Bingöl: Bingöl Üniversitesi. Balcı, Rüştü (hzl.) (2014).Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. Benli, Mehmet Sami (1996).Yûsuf el-Kirmâstî, Hayatı ve et-Tebyîn fi’l-Me‘ânî ve’l-Beyân’ı. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Benli, Mehmet Sami (1998). “Yûsuf el-Kirmâstî, Hayatı ve et-Tebyîn fi’l-Me‘ânî ve’l-Beyân’ı”.Şarkiyat Mecmuası, (8): 229-244. Özkan, Mustafa (1994). “Devletoğlu Yûsuf”.İslâm Ansiklopedisi. C.9. İstanbul: TDV Yay. 243-244.https://islamansiklopedisi.org.tr/devletoglu-yusuf[Erişim tarihi: 10.05.2022] Tanyıldız, Ahmet (2020). “Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/yusuf-devletoglu-fakih-yusuf-celebi[Erişim tarihi: 10.05.2022] Yazar, Sadık (2022). “Vikâye Tercümesi / Vikâye / Vikâye-Nâme (Yûsuf)”.Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü.http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/vikaye-tercumesi-vikaye-vikaye-name-yusuf[Erişim tarihi: 10.05.2022]
Atıf Bilgileri	Ciğa, Özkan. "ET-TEBYÎN Fİ’L-ME’ÂNÎ VE’L-BEYÂN (YÛSUF)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/et-tebyin-fi-l-me-ani-ve-l-beyan-yusuf. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

ET-TEBYÎN Fİ’L-ME’ÂNÎ VE’L-BEYÂN (YÛSUF)

Yazar Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi (d. 798/1395-96 ? - ö. 906/1500-01)

Basım Tarihi 11/05/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - belagat

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası et-tebyin-fi-l-me-ani-ve-l-beyan-yusuf

Tarih 888/1483

Notlar Asıl ismi Yûsuf bin Hüseyin el-Kirmastî olan Balıkesirli Devletoğlu Yûsuf'un yazdığı eser. Devletoğlu Yûsuf bu kitabı, El-Kazvînî (ö.739/1338)’ninTelhîsu’l-Miftâh’ını esas alarak hazırlamıştır (Benli 1998: 236). Daha sonra metni şerh edipet-Tibyânadını vermiştir. Ardından özetini çıkarıp bunu dael-Müntehab(el-Müntehabü fî Muhtasari’t-Tebyîni fi’l-Me'ânî ve’l-Beyân) şeklinde isimlendirmiştir (Balcı 2014: 313).Arapça olarak kaleme alınan eserin üç nüshası tespit edilebilmiştir: Süleymaniye Kütüphanesi, İsmihan Sultan, Nu. 0034, vr. 1b-84a; Süleymaniye Kütüphanesi, Laleli, Nu. 02780, vr. 1b-96a; Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi, Nu. 005606-III, vr. 139b- 242a. Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesindeki nüshaya göre risale 888/1483 yılında telif edilmiştir (Aktaş 2019: 25).Metin, giriş (temel kavramlar), iki fen/ilim (me’ânî, beyân) ve hâtime (bedî’) bölümlerinden oluşmaktadır (Aktaş 2019: 25). “Belagat sahasının önde gelenMiftâhu’l-Ulûm,Telhîsu’l-Miftâh,el-Îzâh,el-Mutavvelveel-Muhtasaradlı çalışmaların özünü bir bütün halinde derlemesi ve belagat bahislerini bilhassa öğrencilere hitabeden oldukça kolay, akıcı bir üslupla ele alıp izah etmesi, Kirmâstî’nin bu eserinin göze çarpan ilk özellikleri arasında zikredilebilir.Telhîsu’l-MiftâhveEl-Mutavvel’de geçen şevâhidin önemli bir kısmını havi olan bu eserinde Kirmâstî’nin, yeri geldikçeMiftâhu’l-Ulûm,Delâ’ilu’l-İ'câzveEsrâru’l-Belâga'dan beyitler aldığı, izahında bulunduğu kaide ve kuralları Kur’ân’dan özenle naklettiği ayetlerle işleyerek belagat mevzularına zenginlik ve canlılık vermek istediği de görülür." (Benli, 1998: 236). Eserdeki bir diğer önemli husus “müellifin şevâhid meyanında kaydettiği ayetlerin tefsiri ve istişhada konu olan unsurlarını izah ederken özellikle ez-Zemahşerî (ö. 538/1144)’nin el-Keşşâf'ınHakâ'ik et-Tenzîladlı tefsirinden faydalanmış olmasıdır" (Benli 1998: 239).Et-Tebyîn’de dikkat çeken başka bir özelliği ise “konularının tasnif ve tertibinde görmek mümkündür. Ele aldığı mevzuların sıralanmasında genellikleTelhîsu’l-Miftâh’ın planına uymaya azamî gayret sarf eden Kirmastî, bazı yerlerde el-Kazvînî’den ayrılarak kendine özgü tasnif ve sıralamalar yapmıştır(Benli 1998: 240).Eser, Mehmet Sami Benli tarafındanYûsuf el-Kirmâstî, Hayatı ve et-Tebyîn Fi’l-Me‘ânî Ve’l-Beyân’ıadıyla doktora tezi olarak çalışılmıştır (1996).Biyografi için bk. “Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Özkan Ciğa

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Aktaş, Sahip (2019).Yûsuf b. Hüseyin El-Kirmâstî’nin Hayatı, Eserleri ve El-Muntehab Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Doktora Tezi. Bingöl: Bingöl Üniversitesi. Balcı, Rüştü (hzl.) (2014).Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. Benli, Mehmet Sami (1996).Yûsuf el-Kirmâstî, Hayatı ve et-Tebyîn fi’l-Me‘ânî ve’l-Beyân’ı. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Benli, Mehmet Sami (1998). “Yûsuf el-Kirmâstî, Hayatı ve et-Tebyîn fi’l-Me‘ânî ve’l-Beyân’ı”.Şarkiyat Mecmuası, (8): 229-244. Özkan, Mustafa (1994). “Devletoğlu Yûsuf”.İslâm Ansiklopedisi. C.9. İstanbul: TDV Yay. 243-244.https://islamansiklopedisi.org.tr/devletoglu-yusuf[Erişim tarihi: 10.05.2022] Tanyıldız, Ahmet (2020). “Yûsuf, Devletoğlu Fakîh Yûsuf Çelebi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/yusuf-devletoglu-fakih-yusuf-celebi[Erişim tarihi: 10.05.2022] Yazar, Sadık (2022). “Vikâye Tercümesi / Vikâye / Vikâye-Nâme (Yûsuf)”.Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü.http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/vikaye-tercumesi-vikaye-vikaye-name-yusuf[Erişim tarihi: 10.05.2022]

Atıf Bilgileri Ciğa, Özkan. "ET-TEBYÎN Fİ’L-ME’ÂNÎ VE’L-BEYÂN (YÛSUF)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/et-tebyin-fi-l-me-ani-ve-l-beyan-yusuf. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].