ŞERHU KASÎDETİ'T-TAİYYE (DÂVÛD-I KAYSERİ)

Name: ŞERHU KASÎDETİ'T-TAİYYE (DÂVÛD-I KAYSERİ)
Author: Dâvûd-ı Kayseri, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmed (d. ?/? - ö. 749/1349)

İsim	ŞERHU KASÎDETİ'T-TAİYYE (DÂVÛD-I KAYSERİ)
Yazar	Dâvûd-ı Kayseri, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmed (d. ?/? - ö. 749/1349)
Basım Tarihi:	04/11/2021
Konu	Divan-Tekke Edebiyatı - şerh
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	serhu-kasideti-t-taiyye
Tarih	751/1350
Notlar	Şerhu Kasîdeti’t-Tâiyye, Davud b. Muhammed Kayserî'nin (ö. 751/1350) İbnü’l-Fariz’inNazmü’s-Sülûkadıyla da bilinenTâiyye/Tâiyyetü’l-Kübrâadlı kasidesine yazdığı Arapça şerhidir. Bursalı Mehmed Tâhir (2016:70), şerhin adıKeşfü Vücûhi’l-Gurr li-Me’âni’d-Dürrolduğunu söylese de bu isim Abdurrezâk b. Ahmed el-Kâşânî’nin (ö. 730/1330)Taîyyekasidesine yazdığı şerhin adıdır.Eser bir uzun giriş ile şerh kısmından oluşmaktadır. Besmele ve hamdele faslından sonra eserin telif sebebi açıklanmıştır. Kayserî’nin sebebi telifteki ifadesine göre, tevhit yolunda ilerleyen bazı salikler onun yanına gelerekTâiyyekasidesini okuyup tashih ederler. Ancak Kayserî’nin, bu okumalar esnasında yararlanabileceği bir şerhi yoktur. Bazı alimlerinTâiyyekasidesine yazdığı çok iyi şerhleri olmakla birlikte Kayserî'nin kalbine doğan manalara, bu şerhlerin hiçbirinde rastlamaz. Bu sebeple bu şerhi yazmaya karar verir ve eserini, “vezirlik semasının güneşi”, “sadaret feleğinin kameri” gibi vasıflarla övdüğü, fakat ismini vermediği bir kimseye sunar.Ardından tasavvufun önemli konularını ele aldığı bir “Mukaddime” ile “Makâsıd” adını verdiği üç bölüme yer verir.Mukaddime, iki fasıldan oluşmaktadır. Birinci fasılda tasavvuf ilminin konusu, ilkeleri ve problemleri; ikinci fasılda mutasavvıfların bazı kavramları ele alınmıştır. Birinci “maksad” üç fasıldan meydana gelmiştir. Birincisinde Allah’ın varlığı, isimleri ve sıfatları; ikincisinde varlığın tenezzül mertebeleri ve beş ilahi mertebe (hazarât-ı hamse); üçüncüsünde misal âlemi konu edinilmiştir. Vusul yollarının anlatıldığı ikinci “maksad” da üç fasıldan ibarettir. Birincisinde nübüvvet, ikincisinde velilik, üçüncüsünde veliliği kazanmanın yolu anlatılmıştır. Üçüncü “maksad” cem, tevhit ve bunların mertebeleri hakkında olup üç fasıldan meydana gelmiştir. Birincisinde cem ve onun neticeleri, ikincisinde tevhit ve onun mertebeleri, üçüncüsünde hilafet, son bölümde (hatimede) ise hilafetin son bulması meselesine yer verilmiştir.Tasavvuf konulu bu giriş, çeşitli adlarla (Kitâbün fî-İlmi’t-Tasavvuf, Risâletün fî-Beyâni Esrâri’t-Tevhîdi ve Envâihi, Esrâru’t-Tevhîd ve Merâtibü’t-Tevhîd) müstakil bir eser gibi istinsah edilmiştir. Risale ilk olarak 1345 yılında Celâleddîn Aştiyânî tarafından hazırlananResâil-i Kayserîadlı eserin içindeŞerh-i Risâle-i Kayserîbaşlığıyla önce Farsça şerh edilmiş ardındanet-Tevhîd ve’n-Nübüvve ve’l-Velâyeadıyla yayımlanmıştır. Mehmet Bayraktar 1988 yılındaRisâletün fî-İlmi’t-Tasavvufbaşlığıyla bir makalede, daha sonra Dâvûd-i Kayserî’nin sekiz risalesini ihtiva edener-Resâ’iladlı eserinin içinde (105-133 sayfaları arasında) yayımlamıştır (Kayseri 1997). Muhammed Bedirhan da Kayserî’nin bu risalesini,Şerhu Te’vîlâtı Besmeleisimli bir risalesiyle birlikteTasavvuf İlmine Girişadlı eserde Türkçeye tercüme etmiştir.Kayserî, bu uzun girişten sonra, kasideyi beyitler hâlinde şerh etmiştir. Çelebi’ye göre Kayserî,Tâiyyekasidesini en iyi açıklayan şarihlerden biridir. Onun, diğer şârihlerin değinmediği ince ve hoş değerlendirmeleri vardır (1941: 266). Eserde özellikle İbnü'l-Arabî sonrası tasavvufun en önemli konusu olan vahdet-i vücut meselesi ve ona bağlı olarak yaşanan aşk ve aşkın hâlleri yoğun bir şekilde ele alınmıştır.Eserin Türkiye’deki kütüphanelerde otuzu aşkın nüshası bulunmaktadır. Mukaddime ile şerhin bir arada bulunduğu nüshalar olduğu gibi, mukaddimenin yer almadığı veya sadece şerhin müstakil bir risale olarak yer aldığı nüshalar da görülmektedir (Öteleş 2014: 84-87). Kayserî'nin mukaddimesi şerhten ayrı basıldığı gibi şerh de mukaddimeden ayrı olarak iki defa basılmıştır (Tahran 1997, Beyrût 2003).Şairin biyografisi için bk. “Dâvûd-ı Kayseri, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmed. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Öğr. Üyesi MUHAMMET İNCE
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ahmed Ferîd el-Mezîdî (2003).Şerhu Tâiyyeti İbni’l-Kübrâ.Beyrût: Dâru’l-Kütbü’l-İlmiyye. Bayraktar, Mehmet (1988). "Risâletün fî-İlmi’t-Tasavvuf",Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. C. 30 .01:171-215. Bayraktar, Mehmet (1997).Dâvud el-Kayseri, er-Resâil (tahkik ve neşir). Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yay. Bursalı Mehmed Tahir (2016).Osmanlı Müellifleri.(hzl. M. A. Y. Saraç). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi. Dâvûd el-Kayserî (2013).Tasavvuf İlmine Giriş. (Çev. M. Bedirhan). İstanbul: Nefes Yay. Hûrşa, Sâdık (1997).Tâiyye-i Abdurrahmân Câmî. Tahran: Defter-i Neşr-i Mîrâs-ı Mektûb. İnce, Muhammet (2018).İbnü’l-Fârız’ın Hamriyye Kasidesinin Arapça, Farsça ve Türkçe Şerhleri. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi. Kâtib Çelebi (1941).Keşf-el-Zunun.C. 1. (hzl. Ş. Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge). İstanbul: Maarif Batbaası. Öteleş, Zeliha (2014).Abdülganî en-Nâblusî Şerhi Bağlamında İbnü’l-Fârız’ın Kasîde-i Tâiyye’sinde Seyr ü Sülûk. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Özdemir İmamoğlu, Sema (2011).Dâvûd Kayserî’de Varlık, Bilgi ve İnsan. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Seyyid Celâleddin Aştiyânî (1381).Resâil-i Kayserî.Tahran: Müessese-i Pejuheşî-i Hikmet ve Felsefe-i Îrân.
Atıf Bilgileri	İNCE, MUHAMMET. "ŞERHU KASÎDETİ'T-TAİYYE (DÂVÛD-I KAYSERİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-kasideti-t-taiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

ŞERHU KASÎDETİ'T-TAİYYE (DÂVÛD-I KAYSERİ)

Yazar Dâvûd-ı Kayseri, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmed (d. ?/? - ö. 749/1349)

Basım Tarihi 04/11/2021

Konu Divan-Tekke Edebiyatı - şerh

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası serhu-kasideti-t-taiyye

Tarih 751/1350

Notlar Şerhu Kasîdeti’t-Tâiyye, Davud b. Muhammed Kayserî'nin (ö. 751/1350) İbnü’l-Fariz’inNazmü’s-Sülûkadıyla da bilinenTâiyye/Tâiyyetü’l-Kübrâadlı kasidesine yazdığı Arapça şerhidir. Bursalı Mehmed Tâhir (2016:70), şerhin adıKeşfü Vücûhi’l-Gurr li-Me’âni’d-Dürrolduğunu söylese de bu isim Abdurrezâk b. Ahmed el-Kâşânî’nin (ö. 730/1330)Taîyyekasidesine yazdığı şerhin adıdır.Eser bir uzun giriş ile şerh kısmından oluşmaktadır. Besmele ve hamdele faslından sonra eserin telif sebebi açıklanmıştır. Kayserî’nin sebebi telifteki ifadesine göre, tevhit yolunda ilerleyen bazı salikler onun yanına gelerekTâiyyekasidesini okuyup tashih ederler. Ancak Kayserî’nin, bu okumalar esnasında yararlanabileceği bir şerhi yoktur. Bazı alimlerinTâiyyekasidesine yazdığı çok iyi şerhleri olmakla birlikte Kayserî'nin kalbine doğan manalara, bu şerhlerin hiçbirinde rastlamaz. Bu sebeple bu şerhi yazmaya karar verir ve eserini, “vezirlik semasının güneşi”, “sadaret feleğinin kameri” gibi vasıflarla övdüğü, fakat ismini vermediği bir kimseye sunar.Ardından tasavvufun önemli konularını ele aldığı bir “Mukaddime” ile “Makâsıd” adını verdiği üç bölüme yer verir.Mukaddime, iki fasıldan oluşmaktadır. Birinci fasılda tasavvuf ilminin konusu, ilkeleri ve problemleri; ikinci fasılda mutasavvıfların bazı kavramları ele alınmıştır. Birinci “maksad” üç fasıldan meydana gelmiştir. Birincisinde Allah’ın varlığı, isimleri ve sıfatları; ikincisinde varlığın tenezzül mertebeleri ve beş ilahi mertebe (hazarât-ı hamse); üçüncüsünde misal âlemi konu edinilmiştir. Vusul yollarının anlatıldığı ikinci “maksad” da üç fasıldan ibarettir. Birincisinde nübüvvet, ikincisinde velilik, üçüncüsünde veliliği kazanmanın yolu anlatılmıştır. Üçüncü “maksad” cem, tevhit ve bunların mertebeleri hakkında olup üç fasıldan meydana gelmiştir. Birincisinde cem ve onun neticeleri, ikincisinde tevhit ve onun mertebeleri, üçüncüsünde hilafet, son bölümde (hatimede) ise hilafetin son bulması meselesine yer verilmiştir.Tasavvuf konulu bu giriş, çeşitli adlarla (Kitâbün fî-İlmi’t-Tasavvuf, Risâletün fî-Beyâni Esrâri’t-Tevhîdi ve Envâihi, Esrâru’t-Tevhîd ve Merâtibü’t-Tevhîd) müstakil bir eser gibi istinsah edilmiştir. Risale ilk olarak 1345 yılında Celâleddîn Aştiyânî tarafından hazırlananResâil-i Kayserîadlı eserin içindeŞerh-i Risâle-i Kayserîbaşlığıyla önce Farsça şerh edilmiş ardındanet-Tevhîd ve’n-Nübüvve ve’l-Velâyeadıyla yayımlanmıştır. Mehmet Bayraktar 1988 yılındaRisâletün fî-İlmi’t-Tasavvufbaşlığıyla bir makalede, daha sonra Dâvûd-i Kayserî’nin sekiz risalesini ihtiva edener-Resâ’iladlı eserinin içinde (105-133 sayfaları arasında) yayımlamıştır (Kayseri 1997). Muhammed Bedirhan da Kayserî’nin bu risalesini,Şerhu Te’vîlâtı Besmeleisimli bir risalesiyle birlikteTasavvuf İlmine Girişadlı eserde Türkçeye tercüme etmiştir.Kayserî, bu uzun girişten sonra, kasideyi beyitler hâlinde şerh etmiştir. Çelebi’ye göre Kayserî,Tâiyyekasidesini en iyi açıklayan şarihlerden biridir. Onun, diğer şârihlerin değinmediği ince ve hoş değerlendirmeleri vardır (1941: 266). Eserde özellikle İbnü'l-Arabî sonrası tasavvufun en önemli konusu olan vahdet-i vücut meselesi ve ona bağlı olarak yaşanan aşk ve aşkın hâlleri yoğun bir şekilde ele alınmıştır.Eserin Türkiye’deki kütüphanelerde otuzu aşkın nüshası bulunmaktadır. Mukaddime ile şerhin bir arada bulunduğu nüshalar olduğu gibi, mukaddimenin yer almadığı veya sadece şerhin müstakil bir risale olarak yer aldığı nüshalar da görülmektedir (Öteleş 2014: 84-87). Kayserî'nin mukaddimesi şerhten ayrı basıldığı gibi şerh de mukaddimeden ayrı olarak iki defa basılmıştır (Tahran 1997, Beyrût 2003).Şairin biyografisi için bk. “Dâvûd-ı Kayseri, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmed. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Öğr. Üyesi MUHAMMET İNCE

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ahmed Ferîd el-Mezîdî (2003).Şerhu Tâiyyeti İbni’l-Kübrâ.Beyrût: Dâru’l-Kütbü’l-İlmiyye. Bayraktar, Mehmet (1988). "Risâletün fî-İlmi’t-Tasavvuf",Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. C. 30 .01:171-215. Bayraktar, Mehmet (1997).Dâvud el-Kayseri, er-Resâil (tahkik ve neşir). Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yay. Bursalı Mehmed Tahir (2016).Osmanlı Müellifleri.(hzl. M. A. Y. Saraç). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi. Dâvûd el-Kayserî (2013).Tasavvuf İlmine Giriş. (Çev. M. Bedirhan). İstanbul: Nefes Yay. Hûrşa, Sâdık (1997).Tâiyye-i Abdurrahmân Câmî. Tahran: Defter-i Neşr-i Mîrâs-ı Mektûb. İnce, Muhammet (2018).İbnü’l-Fârız’ın Hamriyye Kasidesinin Arapça, Farsça ve Türkçe Şerhleri. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi. Kâtib Çelebi (1941).Keşf-el-Zunun.C. 1. (hzl. Ş. Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge). İstanbul: Maarif Batbaası. Öteleş, Zeliha (2014).Abdülganî en-Nâblusî Şerhi Bağlamında İbnü’l-Fârız’ın Kasîde-i Tâiyye’sinde Seyr ü Sülûk. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Özdemir İmamoğlu, Sema (2011).Dâvûd Kayserî’de Varlık, Bilgi ve İnsan. Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Seyyid Celâleddin Aştiyânî (1381).Resâil-i Kayserî.Tahran: Müessese-i Pejuheşî-i Hikmet ve Felsefe-i Îrân.

Atıf Bilgileri İNCE, MUHAMMET. "ŞERHU KASÎDETİ'T-TAİYYE (DÂVÛD-I KAYSERİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-kasideti-t-taiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].