عقل معتزله و عقل اشراقی: مقایسه ای بر اساس نسبت عقل و اخلاق
| عنوان | عقل معتزله و عقل اشراقی: مقایسه ای بر اساس نسبت عقل و اخلاق |
|---|---|
| نویسنده | عثمان نوری دمیر |
| محل انتشار | دانشگاه بازدید - دانشگاه بازدید |
| موضوع | مجله الهیات هیتی، 06-2023، ش22 (1)، ص169-198 |
| نوع | كتاب |
| زبان | ara,tur |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه لیتیر |
| شناسه دارایی کتابخانه | EISSN: 2757-6949, DOI: 10.14395/hid.1251911 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_610b4556bc664ccf919fc33709b42f63 |
| محل کتابخانه | فهرست DOAJ از مجلات دسترسی آزاد (WRLC) |
| یادداشتها | تئوری های ذهن بر عمل تفکر، تمام فعالیت های انجام شده بر روی این محور و بر این اساس، همه اقدامات بعدی تأثیر دارند. افراد یا جوامع اغلب اقداماتی را که طراحی می کنند، دانسته یا ندانسته، در چارچوب نظریه غالب عقل و سنت فکری، برنامه ریزی و اجرا می کنند. بنابراین، برای بشریت، ماهیت، مکان و کارکردهای ذهن به اندازه معانی و مفاهیم منسوب یا جدا شده از ذهن و کیفیت استدلال اهمیت دارد. در این زمینه، یکی از موضوعاتی که در خور بررسی است و در طول زمان از تاریخ اندیشه تا به امروز در ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گرفته و می شود، رابطه عقل و اخلاق است. ابتدا باید گفت که این مقاله بر خلاف موارد مشابه، بر آن است تا بر اساس رابطه عقل و اخلاق، بین عقل گرایی معتزلی و عقل اشراقی مقایسه کند. در این زمینه، پژوهش به بررسی تأثیرات و پیامدهای نظریات ذهن و اندیشه بر رابطه عقل و اخلاق بر تکامل بشریت پرداخته است. در این پژوهش، تأثیرات امیدوارکننده یا مخرب ساختارهای فکری جایگزین، نظریههای ذهنی و رویکردهای مربوط به رابطه عقل و اخلاق به نمایندگی از نوع بشر و سایر موجودات زنده مورد تأکید قرار گرفته است. موضوعات ذکر شده برخی از جنبه های اصلی و کمک کننده این پژوهش را به همراه موارد مشابه آشکار می کند. بدیهی است مشکلاتی ناشی از وجود معانی و تعابیر بسیار متفاوت منسوب به مفاهیم عقل و اخلاق از نظر روایات دینی، فلسفی و زبانی است. البته هدف گذاری برای تحلیل تطبیقی به معنای تحمل دشواری های اضافی در زمینه تحقیق موضوع است. اما اهمیت جایگاه نظریههای ذهن و دیدگاه رابطه ذهن و اخلاق از نظر افراد، زندگی اجتماعی، دولتها و روابط بینالملل و علاوه بر آن ارتباط با جهان متافیزیکی، چنین مقایسههایی را مفید و اجتنابناپذیر میسازد. با توجه به همه این مسائل، در این پژوهش یکی از آنها اندیشه اسلامی در مکاتب کلامی خاص است. دو صورتبندی فکری اساسی انتخاب شد، دیگری برای نشاندهنده فلسفه غرب، و ایدههایی که در مورد رابطه ذهن و اخلاق مطرح کردند و نتایج آنها بهطور کلی بر محور نظریههای ذهن تولید شده توسط این سنتهای فکری بررسی شد. اولین آنها اندیشه معتزله است که به «عقلان اسلام» نیز معروف است و دیگری فلسفه اشراقی است که نماد اندیشه اشراقی است که به «عصر عقل» نیز معروف است. عوامل مختلفی در انتخاب معتزله و فلسفه اشراق به عنوان دوره و مکتب معین نقش داشتند. اولین چیزی که در بین این عوامل به چشم می خورد این است. اگرچه هر دو شیوه فکری از نظر محتوا، معنا، ماهیت و فلسفه با یکدیگر بسیار متفاوت هستند، اما در مخرج «عقلانیت» به هم می رسند. اگرچه این هدف اصلی نبود، اما یکی از نتایجی که در طول مقاله به دست آمد این بود که درک عقل هر دو مکتب از نظر پارادایم اساسی در واگرایی عمیق است. بین هر دو سنت فکری از نظر بُعد عینی یا ابزاری نظریههای ذهن، وجود/عدم ارتباط بین ذهن و جهان متافیزیک، اینکه آیا عقل میتواند مستقل از اخلاق باشد و تجربیاتی که ایدهها و ادعاهای مطرح شده در این زمینهها در نهایت در اختیار بشریت قرار میگیرد، مقایسههایی صورت گرفته است. از سوی دیگر تأکید می شود که در روند گسترش از عصر روشنگری تا عصر مدرن و امروز، مردم امروز شخصاً تأثیرات روشنگری را تجربه کرده اند، اما از اجرای پیامدهای مثبت یا منفی رابطه ذهن و اخلاق که در چارچوب نظریه عقل ارائه شده توسط معتزله ایده آل شده است، فاصله گرفته اند. در این زمینه، این پژوهش این پرسش را مطرح میکند که «اگر اعمال دیدگاههای معتزله درباره رابطه ذهن و اخلاق مطرح شده از سوی معتزله یا جهان فکری که آن را بازنمایی میکند، امروز امکانپذیر میبود، آیا موقعیتی بنیانگذار و دگرگونکننده را در شرایط کنونی ممکن میسازد یا به چه نوع نتایجی منجر میشود؟» تلاش برای یافتن پاسخی برای این گونه سوالات صورت گرفته است. در نهایت، پتانسیل چیزهایی که معتزله و فلسفه اشراق وعده داده اند در چارچوب رابطه ذهن و اخلاق و پیامدهای آن در زندگی واقعی مورد بحث قرار می گیرد. سنتهای فکری مذکور بر اساس وضعیت کنونی جهان، طبیعت، ساختار انسانی و ارزشهای مشترک و اساسی که برای بشریت در محیط کنونی ارزشمند است، مقایسه شد. |
| Detaylı Başlık | Mu‘tezile Akılcılığı ve Aydınlanma Aklı: Akıl ve Ahlâk İlişkisi Temelinde Bir Mukayese |
