رابطه فقه اصول، کلام و بلاغت: تحلیل تعاریف حبر اصولیان معتزلی و اشعری (مقایسه رازی، سکاکی و عمیدی)
| عنوان | رابطه فقه اصول، کلام و بلاغت: تحلیل تعاریف حبر اصولیان معتزلی و اشعری (مقایسه رازی، سکاکی و عمیدی) |
|---|---|
| نویسنده | ÇÖKLÜ، رمضان |
| محل انتشار | دانشگاه فیرات - دانشگاه فیرات |
| موضوع | مجله Fırat Faculty of Theology, 2023-2023, Vol.28 (1), p.79-96 |
| نوع | كتاب |
| زبان | ara,tur |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه لیتیر |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 1304-639X, EISSN: 2791-951X, DOI: 10.58568/firatilahiyat.1271017 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_7a4eb03500bd4566a66c40d3b0af33f7 |
| محل کتابخانه | Open Access Resources_DOAJ |
| یادداشتها | اخبار که یکی از راه های اساسی کسب اطلاعات است، موضوع رشته های مختلف علمی مانند تفسیر، حدیث، فقه، کلام و بلاغت بوده است. مخصوصاً هرتز قرآن. این که مجموعه ای از اخباری است که خداوند از طریق وحی بر پیامبر نازل شده است، باعث شده است که اخبار در میان علوم اسلامی به عنوان یک نام رایج تبدیل شود. اگرچه در همه علوم اسلامی به نوعی از خبر یاد شده است، اما علمای فقه و کلام آن را از نظر تعریف، ماهیت، کیفیت و کمیت به طور عمیق بررسی کرده اند. تا آنجا که روش شناسان و متکلمان علاوه بر تلاش برای ایجاد تعاریفی که بتواند همه افراد را در برگیرد، برخی دغدغه های اعتقادی را نیز مد نظر قرار داده و سعی در بازتاب آن در تعریف اخباری که اتخاذ کرده اند داشتند. این وضعیت در علمای معتزلی و اشعری به وضوح دیده می شود. اگرچه مطالعاتی در مورد بررسی دیدگاه علمای معتزلی و اشاعره در مورد محتوا و بخشهای اخبار وجود دارد، اما تعاریف آنها از اخبار به عنوان یک اصطلاح علمی بررسی نشده است. در اینجا رتبه 6/12 در این تحقیق است. و 7/13. تعاریف اخبار فهردین رازی، سکاکی و سیف الدین العمیدی که از علمای معتزلی و اشعری در قرن نوزدهم بودند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و سعی شد موضوعات کلامی و زبانی که در این تعاریف مد نظر داشتند مشخص شود. در قرون گذشته عموماً سه تعریف از اخبار در میان علمای معتزلی و اشعری رایج بود. یکی از آنها متعلق به ابوالحسین البصری است. دو تعریف دیگر اشکال مختلف تعریف «کلمه ای است که می توان آن را درست یا نادرست نامید». در این تعاریف بحث شده است که کدام یک از حروف ربط «و» و «یا» باید به کار رود و همچنین عبارت «تأیید و تکذیب» مورد انتقاد قرار گرفت و بیشتر به دلایلی از جمله شامل نشدن همه اعضا، عدم امکان حذف برخی از افرادی که پوشش نداده، تبیین شدن با مفاهیم مجهول و ایجاد دور باطل مورد انتقاد قرار گرفت. در پژوهش، انتقادات رازی، سکاکی و عمیدی نسبت به تعاریف مذکور بیان شد و سپس دیدگاه هر یک بیان شد. یا تعریف اخبار بیان شد و نظر علمای اصول در این باره به ترتیب فوت و تحت عناوین جداگانه مورد بحث قرار گرفت و در نتیجه ابتدا رویکرد رازی و سپس سکاکی و در نهایت عمیدی بررسی شد و نظرات سه علمای اصول که در این عناوین ذکر شده اند در مقالاتی بیان شد، همانطور که در آثارشان و نیز در روش نقد و بررسی افراد مورد استفاده قرار گرفت. تحقیق رويكرد رازي، سكاكي و عميدي در اين زمينه مقايسه شده و پيشينه آنها و چگونگي تأثير آنها بر يكديگر و اصولگرايان پس از خود مشخص شده است. از این رو، دیدگاه رازی، سکاکی و عمیدی در تعریف خبر همراه با دوره قبل و بعد از آنها بررسی می شود و دیدگاه وسیعی را در مورد اصول فقه به خواننده ارائه می دهد. یکی از مهمترین اهداف تحقیق که در آن بر رابطه کلام و بلاغت تاکید شده است، آشکار ساختن رابطه علوم اسلامی از طریق تعریف اخبار است. اینکه علمایی که بیان کردیم در بیش از یک زمینه تعمیق دارند، مهمترین دلیلی است که دستیابی به این هدف را ممکن می سازد. تا آنجا که رازی و سکاکی تعاریف اخبار روش شناسان و متکلمان را حتی در آثار بلاغت خود بررسی کردند و نظر خود را در این زمینه به شاخه علمی که اثر به آن تعلق دارد، نوشتند. همچنین با توجه به بحث مفهومی در آثاری که در قرن 6/12 و 7/13 نوشته شده، نمونه هایی از کاربرد علم منطق در اصول فقه نیز وجود دارد. از این رو، ارتباط میان رشته های فقه، کلام و بلاغت با مثال های عینی نشان داده می شود که شاید حوزه پژوهشی جدیدی برای محققین امروزی باشد. علاوه بر اصول فقهی و بلاغت رازی، سکاکی و عمیدی، از آثار اصول و برخی از آثار کلامی که در قرون گذشته نوشته شده است نیز استفاده شده است. تحقیق از یک مقدمه و پنج فصل تشکیل شده است. در مقدمه، معنای فرهنگ لغت خبر، جایگاه ویژه آن در علوم اسلامی و محتوای تحقیق در قسمت اول، رازی در قسمت دوم و سکاکی در سوم ذکر شده است. در بخش اول، دیدگاه عمیدی درباره تعریف و ماهیت خبر، انتقادات وی و راهکارهایی که ارائه کردند، بیان شد. در بخش چهارم دیدگاه ها و روش شناسی سه روش شناس مذکور با یک ارزیابی کلی مقایسه شد و در بخش آخر سعی شد تأثیر آنها بر روش شناسان دوره های بعدی آشکار شود. به ویژه اینکه قرآن مجموعه ای از اخبار است که بر حزت نازل شده است. محمد از سوی خداوند (ج) موجب شده است که خبر سهم مشترک علوم اسلامی باشد. اگرچه در همه علوم اسلامي به نحوي از خبر ياد شده است، اما علماي فقه و كلام آن را از نظر تعريف، ماهيت، كيفيت و كميت به طور عميق بررسي كرده اند. روش شناسان و متکلمان برای ایجاد تعاریفی که بتواند همه افراد را در برگیرد، برخی دغدغه های کلامی را نیز مد نظر قرار داده و سعی در انعکاس آن در تعریفی که از خبر اتخاذ کرده اند داشتند. این وضعیت در روش گرایان معتزلی و اشعری به وضوح دیده می شود. اگرچه مطالعاتی در مورد بررسی آرای روششناسان معتزلی و اشعری درباره محتوا و بخشهایی از خبر صورت گرفته است، اما تعاریف آنان از خبر بهعنوان علمی مورد بررسی قرار نگرفته است. در این پژوهش، تعاریف خبر روششناسان معتزلی و اشعری که در دوره جبعیه تا فخرالدین رازی میزیستهاند، مورد تحلیل قرار گرفته و سعی شده است که جنبههای کلامی و زبانی آنها در این تعاریف به استثنای ابوالطعزعیر و بعثی مشخص شود. علمای اشعری در دوره مذکور عموماً حبر را «کلمه ای که می توان صدق و کذب نامید» تعریف کردند و کوشیدند از عباراتی در تأیید یا رد این دیدگاه که قرآن خلق شده است استفاده کنند. مشاهده میشود که روششناسان سعی میکنند با بحث در مورد «و» یا «یا» بودن ربط مورد استفاده در تعریف، دیدگاههای خود را شکل دهند. سکاکا و سیف الدین آمیدی که از متدینان معتزلی و اشعری در قرون 6/12 و 7/13 بودند، تجزیه و تحلیل شد و سعی شد جنبه های کلامی و زبانی که در این تعاریف مشاهده کردند مشخص شود. در قرون گذشته سه تعریف از خبر در میان معتزلی و اشعراء رایج بود. علما یکی از آنها متعلق به ابوالحسین بصری است. دو تعریف دیگر، اشکال مختلف تعریف «کلمه ای است که می توان آن را درست و نادرست نامید»، علاوه بر تعبیر «ایجاد» و «انکار»، بحث شد که کدام یک از حروف ربط «و» و «یا» باید به کار رود و به دلایلی از جمله شامل نشدن همه افراد، عدم امکان حذف برخی افراد پیشنهاد شد. آن را پوشش نمی دهد، آن را با مفاهیم ناشناخته توضیح می دهد و باعث ایجاد یک دور باطل می شود. در این تحقیق، انتقادات رازی، سکاکا و عامیدی بر تعاریف مذکور آورده شده و سپس دیدگاه یا تعاریف خبر اتخاذ شده توسط هر یک تبیین شده است. آرای اصولیان در این موضوع به ترتیب مرگ و تحت عناوین جداگانه مورد بحث قرار گرفت و در نتیجه رویکرد. ابتدا رازی و سپس سکّاک و در نهایت الامیدی مورد بررسی قرار گرفت. باز هم دیدگاه سه روش شناس که نامشان در این عناوین آمده است، به همان شکلی که در آثارشان آمده است، تبیین می شود و همچنین سعی می شود افراد و فرقه هایی که نقد می کنند و روشی که به کار می برند مشخص شود. علاوه بر این، در این پژوهش، رویکرد رازی، سکاکا و الامیدی در مورد این موضوع مورد مقایسه قرار گرفت و مشخص شد که آنها در پس زمینه چه دغدغه هایی داشته اند و چگونه بر یکدیگر و روش گرایان پس از خود تأثیر گذاشته اند. از این رو، دیدگاه های رازی، سکاکا و الامیدی در مورد تعاریف خبر همراه با دوره قبل و بعد از آنها بررسی می شود و دیدگاه وسیعی را در اختیار خواننده قرار می دهد. |
| Detaylı Başlık | Fıkıh Usûlü Kelâm ve Belâgat İlişkisi: Mu‘tezilî ve Eş‘arî Usûlcülerin Haber Tanımlarının Analizi (Râzî, Sekkâkî ve Âmidî Mukayesesi) |
