نویسنده
شیخ گالیب، محمد اسعد دده (متولد 1171/1757- متوفی 1213/1799)
تاریخ انتشار
30/11/2021
موضوع
ادبیات دیوان تکیه - کار بر آداب و آداب مولوی
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
es-sohbetus-safiyye
تاریخ
8 رجب 1203/4 نیسان 1789
یادداشتها
تالیکات نوشته شده به زبان عربی توسط شیخ گالیب (متوفی 1171/1757- متوفی 1213/1799) در رساله ای با عنوان et-Tuhfetü'l-Behiyye fi't-Tarîkati'l-Mevleviyye توسط Kösec Ahmed Dede (متوفی 117/1719) که پس از این اثر نوشته شده است. شیخ گالیب با تکمیل مصائب خود در لژ مولوی و دریافت خلافت از علی نوتکی دده، بسیاری از مسائل صوفیانه و نیز موضوعاتی مانند زهد، سماع، ذکر، آداب شیخ ـ مریدی را در محدوده آداب و آداب مولوی بیان می کند. ملاحظه میشود که شیخ گالیب که در اثر به جزئیات ریشهشناختی برخی مفاهیم در کتاب تحفهالبهیه توجه میکند، در بیان و تبیین اندیشههای خود سعی میکند با درج دوبیتیها، مصراعها و رباعیهای فراوان، کلام را گسترش ندهد. پیری هرتز بیشتر چنین برداشت می شود که گالیب، که گرچه به مولانا تعلق داشت، گفتار فارسی، عربی و ترکی صوفیان مختلف را نیز در بر می گرفت، سنت زبان نوشتاری عثمانی را که تحت تأثیر حوضه های فرهنگی ترکی-عربی-فارسی شکل گرفته بود، ادامه داد. مشاهده میشود که شیخ گالیب که نگران راهگشایی شعر بود، این مسیر را در «الصاحبة الصافیه» که به نثر سروده است، حفظ کرده است. در این زمینه، مطالبی که او برای اولین بار در ادب و ادب مولوی بیان کرد، اثر مورد بحث را بسیار مهم می کند. یکی از این موارد این است که درک چند لایه ای از تقدس را در نظم مولوی آشکار می کند. در این فهم که با بررسی ادبیات آداب و آداب مولوی معادلی ندارد، مرید با توجه به نحوه تشرف به نظم مولوی، جایگاه خاصی از سالیک پیدا می کند. در آداب و رسومی که این عابدین به نام مرید، منیب و محب باید رعایت کنند، تفاوت هایی وجود دارد (شیخ غالب، ج 8 الف). از سوی دیگر، در اثر، نظرات شیخ گالیب درباره آیین مولوی و نیز دیدگاه وی در مورد عناصر تشکیل دهنده آن قابل توجه است. مثلاً «دور ولدی» به گفته «شیح گالیب» ساختاری هفت مرحلهای دارد که در آن نعت شرف، نی تکسیم، ضرب کودومه و شرح مثنوی را نیز اضافه کرده است. با این ساختار هفت مرحله ای، Devr-i Veledi در دیدگاه شیخ گالیب معادل etvâr-ı seb'a است و هر مرحله در اسماء الهی مشابهی دارد. به همین ترتیب، او Devr-i Veledi را با اصول نکشی به نام کلمات مقدس پیوند می دهد (شیح گلیب، vr. 11b-12a). علاوه بر همه اینها، اثر از نظر تعیین اندیشه های صوفیانه شیخ گالیب نیز حاوی داده های مهمی است. ترجمه این اثر که به صورت خطی در مجموعههای مختلف است، توسط احمد رمزی آکیورک، با نام Nüshatü'ş-şâfiye، توسط ابراهیم کوتلوک (1948) تلخیص و منتشر شده است. برای زندگینامه شاعر/نویسنده ر.ک. «Şeyh Galib, Mehmed».فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül Mete
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Kutluk, İbrahim (1948) “Şeyh Gâlib ve as-Sohbetü’s-Sâfiyye”.İÜEF Türk Dili Edebiyatı Dergisi, III/1-2: 37-47.
Mete, Ayşegül (2019). “Köseç Ahmed Dede ve Şeyh Galib’in Mevlevî Âdap ve Erkânına Katkıları”.İslam Araştırmaları Dergisi, 42: 61-106.
Mete, Ayşegül (2019).XVIII. Asır İstanbul Mevlevîliği. Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi.
Şeyh Gâlib.es-Sohbetü’s-Sâfiyye. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi. Arapça Yazmalar. No. 3408.
Atıf Bilgileri
Mete, Ayşegül. "ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-sohbetus-safiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
