نویسنده
Ömer Şevkî (متولد 1200؟/1785؟ - متوفی 1268/1852)
تاریخ انتشار
23/11/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - اشعار
نوع
كتاب
زبان
نامشخص
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
divan-divan-i-se-zeban-sevki
تاریخ
1260/1844
یادداشتها
اثر Mardinli Müftüzâde Ömer Şevkî Efendi که شامل اشعار ترکی، فارسی و عربی است. این مجموعه شعر که شامل سه دیوان است، به دلیل سروده شدن به سه زبان مختلف، دیوان-ی س-زبان نامیده شد. عنوان «سببه تفلیف» موضوعی است که عموماً در مثنوی ها دیده می شود، اما نبود آن در دیوان ها یکی از ویژگی هایی است که این دیوان را جذاب کرده است. باز هم میتوان گفت که قصیدههای بعد از غزلیات با عنوان «İbtidâ-i Kasâid» در بخش دیوان ترکی مجموعه، بر خلاف نظم مرسوم دیوان، ویژگی متفاوتی به اثر میدهد. اومر شوقی با عنوان Sebeb-i te'lif (Dîvân vr. 1b-3b) اظهار داشت که ده سال برای قافیه بندی اشعار موجود در اثر و انطباق آنها با متر تلاش کرده است و در محرم 1260، یعنی در ژانویه 1840 میلادی (Bashing 1844) (Yekek) موفق به اتمام این اثر شده است. همانطور که از عباراتی که در بخش دیوان ترکی این اثر آمده است، مانند "Sâl-i sittîn enerşüp، o tongue, time of urfe / Bade-i zühdi باید اکنون جلو بیفتد" درک می شود، شاعر این اثر را در سن 60 سالگی نوشته است. این اطلاعاتی که شاعر ارائه کرده تاریخ تولد او را نیز روشن می کند که در منبع ذکر نشده است. در بخش دیوان ترکی مجموعه 3 نعت، 249 غزل، 5 قصیده و یک تهمیس وجود دارد. در دیوان فارسی 253 قصیده وجود دارد که فقط از غزل تشکیل شده است. 7 مورد از آنها به زبان فارسی عربی و 1 مورد به عربی نوشته شده است. در بخش دیوان عربی مجموعه، 103 قصیده است که فقط از غزل تشکیل شده است. شوقی معروف به شاعری صوفی در اشعار دیوان ترکی خود موضوعاتی چون دلبستگی به دنیا، تطهیر از امیال و هوس های دنیوی، جایز نبودن عشقی جز حب خدا در دل و نیز عشق، شراب، عاشق را در بر می گیرد. او به موضوعاتی چون درد عشق، غم، غم و توصیف طبیعت پرداخت (چالکا 2007: 67). علاوه بر اینها، به ویژه هرتز. او اشعار زیادی دارد که در آنها از عشق خود به محمد و همه پیامبران دیگر می سراید. از جمله این اشعار به ویژه هرتز. نعت او با قافیه "یا محمد مصطفی" که در آن عشق خود را به محمد سرود می دهد، یکی از برجسته ترین شعرهای اوست (Yıldırım 2020). در دیوان ترکی او، اشعار زیادی وجود دارد که او به موازات برخی از اشعار فضولی (متوفی 1556)، بغداتلی روهی (متوفی 1606) و نبی (متوفی 1712) سروده است. علاوه بر این، نوشتن تحمیس او در بیت قافیه معروف «بی فروش» نبی، گواه روشنی است بر این که شوکی از این شاعران تأثیر پذیرفته و سعی در پیمودن راه آنها داشته است (چالکا 2010: 55-57). شوکی که در اکثر اشعار فارسی خود به موضوعات مذهبی و عرفانی می پردازد، در کنار این موضوعات به موضوعاتی چون عشق انسانی، شراب، عاشقان، طبیعت و فناپذیری زندگی دنیوی می پردازد. تقریباً جایی برای مسائل اجتماعی قائل نبود. او در اشعار فارسی خود به صراحت می گوید که تحت تأثیر شاعران نامدار ادبیات فارسی، سعدی و حافظ بوده است. او حتی تاکید می کرد که در شعر از حافظ عقب نیست و به موازات اشعار حافظ می نوشت. (Bektaş 2016: 25-26, 72). در قسمت دیوان عربی اثر، شوکی که به طور کلی به عشق انسانی می پردازد، به شکایت از معشوق، رقیب و جدایی، بدبختی سرنوشت و رنج ناشی از درد فراق می پردازد. در قسمت عربی دیوان بارها ذکر میکند که پیر میشود و عمرش در تعقیب عشق هدر میرود، زندگیاش جدا از معشوق از او دور میشود. دیوان دو بخش دارد. نسخه آن معلوم است. نسخه اول که با نام Dîvân-ı Se-zebân ثبت شده است با شماره فهرست 7928 در مجموعه نسخه های خطی کتابخانه ملی به ثبت رسیده است (برگ های 1b-84a به زبان ترکی، صفحات 85b-154b فارسی و صفحات 155a-188a به زبان عربی). نسخه دوم دیوان در کتابخانه ملیت استانبول، علی امیری است. به شماره فهرست ۲۳۵ در اداره آیات به ثبت رسیده است (برگ های ۱ ب تا ۶۸ الف ترکی و صفحات ۶۸ ب تا ۱۲۳ الف فارسی و صفحات ۱۲۳ ب تا ۱۴۹ الف دیوان های عربی است). (Bektaş 2016: 38-40). در هر دو نسخه، درست در ابتدای اثر، عبارت «این سه زبان دیوان است، نوشته مفتی ماردین، اس سید اومر شوقی افندی، یکی از ساکنان ماردین» آمده است. بنابراین باید این اثر را نه به عنوان سه دیوان مختلف، بلکه به عنوان یک اثر/مجموعه واحد دانست که در آن اشعاری مرکب از سه زبان در کنار هم با نام دیوان-ی سِزبان، یعنی سه دیوان ترکیب شده است. زيرا بخش «عليه تعليف» كه در قصيده در ابتداي هر دو نسخه ديوان سزبان آمده است مؤيد اين مطلب است. پایان نامه کارشناسی ارشد دیوان ترکی (کانماز 2010); پایان نامه دکتری (Bektaş 2016) در دیوان فارسی تهیه شد. هنوز مطالعه علمی در مورد دیوان عربی انجام نشده است. برای زندگینامه شاعر رجوع کنید به “Şevkî, Ömer Şevkî”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Mehmet Sait ÇALKA
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Bektaş, Ömer (2016).Ömer Şevkî ve Farsça Divanı.Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Çalka, Mehmet Sait (2007). “Şuara Tezkirelerine Göre Mardinli Divan Şairleri”.Makalelerle Mardin IV, Önemli Simalar Dini Topluluklar.(ed. İbrahim Özcoşar), İstanbul: İmak Ofset Basım Yayın. 59-76.
Çalka, Mehmet Sait (2010). “Mardinli Ömer Şevki Efendi ve Türkçe Divânı”.Sûfî Araştırmaları - Sufi Studies, 1 (1): 49-60.
Kanmaz, Fatma Esra (2010).Ömer Şevki Mardinî ve Divanı.Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.
Ömer Şevkî,Dîvân-ı Se-zebân.Milli Kütüphane. Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu. No. 7928.
Ömer Şevkî,Dîvân.Millet Kütüphanesi. Ali Emiri Manzum Eserler Bölümü. No. 235.
Yıldırım, İsmail (2020). “Mardinli Ömer Şevkî Efendi’nin ‘Yâ Muhammed Mustafâ’ Redifli Na‘tının Şerhi”,4. Uluslararası Mardin Artuklu Bilimsel Araştırmalar Kongresi 7-8 Ağustos 2020 Sosyal Bilimler Tam Metin Kitabı, Farabi Yayınevi. 336-348.
Atıf Bilgileri
ÇALKA, Mehmet Sait. "DÎVÂN / DÎVÂN-I SE-ZEBÂN (ŞEVKÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-divan-i-se-zeban-sevki. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
