نویسنده
ویسی، اویس چلبی، اویس ب. محمد (b.969/1561-d.1037/1628)
تاریخ انتشار
01/09/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - نقد فرهنگ لغت عربی
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
meracu-l-bahreyn-veysi
تاریخ
1017/1608-1037/1628
یادداشتها
ویسی، الکاموصول المحیط، مؤلف فیروزآبادی (متوفی 1414)، اسماعیل ب. اثری عربی که به انتقادات حماد الجوهری (متوفی 1010) از برخی مقالات در اثرش به نام «السیحة فی اللغه» پاسخ می دهد. نام اثر Meracü'l-Bahrain است. با این حال، کاتپ چلبی، ضمن صحبت درباره آثار الکاموس، میگوید: «کتبه المولا الکادی اویس بن محمد المعروف بیویسی اکویبتن عَلَل جُوهری و سَمْمَهُوَ مَرَکُوْسِ» (219-10). اویس بن محمد، معروف به ویسی، پاسخی به ایرادات خود به الجوهری نوشت و او را مراکوالبحرین نامید. می گوید. در منابع و فهرستهای بعدی، این عبارت نشاندهنده محتوا به نام افزوده شد و به Meracü'l-Bahrain fi-Ecvibeti 'alâ-İ'tirâzâti'l-Cevherî تبدیل شد، به معنای «مقابله دو دریا در پاسخ به انتقادات علیه الجوهری». اطلاعی در دست نیست که فیروزآبادی نقدهای خود را به صورت اثری مستقل نوشته است، ظاهراً نقدهایی که در الکاموس بیان کرده، بعداً توسط شخصی جمع آوری و به صورت رساله در آمده است. رساله مورد بحث در منابع با نامهای «عطاراتو صاحب الکاموس آل جوهری»، «مجمع السؤالات من السیحة الجوهری»، «سؤالتو صاحب الکموس الکموس الدین المعیس» ذکر شده است. 1995: 41 Kılıç 1996: 143). در مجله ای که در کتابخانه کوپرولو K.1571 ضبط شده و به عنوان خط ویسی تلقی می شود، این رساله حاوی انتقادات فیروزآبادی نیز قبل از نسخه ناقص پیش نویس Maracü'l-Behrain آمده است. گزارش 1017/1608-1609 در پایان این رساله حاکی از آن است که نگارش معراکوالبحرین در این سال آغاز شده است. اما در نسخهای که در سال 1415 در کتابخانه راگیپ پاشا ثبت شده و خط ویسی دارد و در نسخههای دیگری که از او نسخهبرداری شده است، مقدمهای وجود ندارد و با اینکه سرفصلهایی نوشته شده، پایین آن خالی است. این وضعیت نشان می دهد که زندگی نویسنده برای تکمیل کارش کافی نبوده است (Şensoy 1995: 37-38). فیروزآبادی بر اساس تشخیص ویسی در 308 ماده از نظر ترتیب، نقطه گذاری، املا و معنی نادرست به الجوهری اعتراض کرده است. ویسی به 220 مورد از این موارد با آوردن شواهدی از منابع مختلف پاسخ می دهد (شنسوی 1995: 38). عناوین مقالات عبارتند از es-Sıhâh، el-Kâmûs و غیره. به دنبال فرهنگ لغت های کلاسیک، آنها به ترتیب حروف الفبا به عنوان "باب" بر اساس حرف آخر ریشه کلمه و "فصل" بر اساس حروف اول هر "باب" تنظیم شده اند. این اثر شامل 25 فصل و 145 فصل است. نویسنده در عنوان مقاله، گاه دیدگاه های فیروزآبادی و سپس الجوهری را بیان می کند و گاهی دیدگاه های اول جوهری و سپس فیروزآبادی را بیان می کند. سپس نظرات و ارزیابی های خود را بیان می کند. او برای اثبات نظرات خود از منابع مختلفی استفاده می کند و به آنها نقل می کند. با این حال، گاهی به جای نقل قول مستقیم، اطلاعات را از زبان خودش می دهد و این را بیان می کند (Şensoy 1995: 38). عمده ترین منابعی که ویسی در تألیف آثار خود از آن استفاده می کرد، لغت نامه ها و کتب دستور زبان بود. در جايي كه لازم مي داند به منابع ديگري چون ادب، فقه، حديث، تفسير و سيره نيز رجوع مي كند. سیبویه (متوفی 180/796)، الاسماعی (212/831)، الهروی (متوفی 224/838)، اد دینوری (متوفی 282/895)، ازهری (متوفی 320/981)، ابن سینی (د.392/838)، - 100/100 (متوفی 515/1121)، زماحشری (متوفی 538/1144)، ابن الاسیر (متوفی 606/1215)، ابن منظور (متوفی 711/1311) و اس سیوطی (متوفی 911/1505) از علمایی هستند که وی از آثار آنها بهره برده است. برخی از عناوین شناسایی شد و یک شکاف تخمینی باقی ماند که بعداً پر شد. ویسی تأکید میکند که بسیاری از نقدهای فیروزآبادی اصیل نیستند، بلکه ایدههایی هستند که توسط نویسندگانی مطرح شدهاند که قبلاً حواشی، ضمیمهها و ضمیمههایی بر «الصیحة» نوشتهاند. وی بیان میکند که بهویژه کتاب التکمیل و زیل و سلوة مکمعوالبحرین و ابن بری و تنبیه ولایزاه ابن بری منابعی هستند که فیروزآبادی از آنها بیشترین بهره را برده است. ویسی حتی می گوید که این دو نویسنده در نقد خود از روش منطقی تری پیروی می کردند و فیروزآبادی با برداشت نادرست از دیدگاه آنها نسبت به الجوهری بی انصافی کرد. ویسی همواره در نقدها و پاسخ های خود به اصول اخلاق علمی پایبند است و می داند که چگونه فیروزآبادی را در صورت حق، حق خود را ادا کند. علاوه بر این، او اطلاعات تکمیلی در مورد مقاله را تحت عناوین «zünâbetü't-tahkîk: ادامه معاینه» یا «منافع: منفعت» در جایی که لازم بداند درج می کند (Şensoy 1995: 39,40). پنج نسخه از معراکوالبحرین وجود دارد. نسخههای کتابخانه Köprülü 1571 (60 قاشق غذاخوری) و Ragıp Pasha Library 1415 (142 قاشق غذاخوری) به خط خود نویسنده است. نسخه کوپرولو قدیمی ترین نسخه است و پیش نویس است. نسخه راگیپ پاشا علی رغم کاستی هایی که دارد، نسخه نهایی اثر تولید شده توسط نویسنده است. نسخه ثبت شده در شهید علی پاشا 313/5 از نسخه کوپرولو و نسخه های ثبت شده در شهید علی پاشا 2618 و کتابخانه نوروسمانیه 4305/4868 از نسخه راگیپ پاشا کپی شده است (شنسوی 1995: 40). یک مطالعه کارشناسی ارشد روی کار انجام شد. (Şensoy 1995). برای اطلاع از بیوگرافی نویسنده به «ویسی» مراجعه کنید. فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Süleyman ÇALDAK
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Kaya, Bayram Ali (2013). Veysî.İslam Ansiklopedisi.C.43. İstanbul: TDV Yay. 76-77.
Kâtip Çelebi (1971).Keşfu’z-Zunûn ‘an-Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn. C.2. İstanbul. 1308.
Kılıç, Hulusi (1996). Fîrûzâbâdî.İslam Ansiklopedisi.C.13. İstanbul: TDV Yay. 142-145.
Şensoy, Sedat (1995).Veysî, (Üveys b. Muhammed el-Alaşehrî) ve Eseri Merace’l-Bahreyn’in Tahkiki.Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
ÇALDAK, Süleyman. "MERACÜ'L-BAHREYN (VEYSÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/meracu-l-bahreyn-veysi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
