نویسنده
حرکانی، ابوالحسن علی بن. احمد (کافر) (متولد ?/963 - d. ?/1033)
تاریخ انتشار
19/12/2021
موضوع
ادبیات لژ - نثر صوفیانه
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
nuru-l-ulum
تاریخ
پس از 1033
یادداشتها
اثر شیخ ابوالحسن حرکانی در اصول تصوف. هجری چهارم. عنوان کامل اثر که مشتمل بر مواعظ و نصایح، برخی سخنان، کنایه ها و افسانه های هارکانی است که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن پنجم می زیسته است (Uludağ 1998: 93)، عنوان المنتهب من کتابی Nûریال-الومیک منحراکانی الشاهلی است. از عبارت «گزیده ای از نورالعلوم» (المنتهب من کتابی نورالعلوم) در عنوان فهمیده می شود که کل اثر در دسترس نیست. تنها این نسخه موجود است و محل نگهداری اصل اثر مشخص نیست (Çiftçi yty.: 182, 185). ضمنا این اثر توسط خود حرکانی نوشته نشده است. در منابع آمده است که یکی از شاگردانش پس از مرگش نوشته است. تنها نسخه خطی اثر متشکل از برگزیده ها در کتابخانه موزه بریتانیا است (Kantarcı 1997: 19). این اثر در شماره 249 با عنوان «زندگی قدیسان و صوفیان» در جلد اول اثر با عنوان فهرست نسخههای خطی ایرانی در موزه بریتانیا به تهیهکنندگی چارلز ریو آمده است. فهرست همچنین شامل اطلاعاتی درباره نسخه خطی است (Rieu 1879: 342). این اثر که از نظر تصوف و ادب پیشتاز است، حاوی اطلاعات مهمی درباره آموزه های حرکانی و روش او در تصوف است. کتاب در ده فصل با حجم نابرابر تقسیم شده است. هیچ ارتباط منطقی بین بخش ها وجود ندارد (Çiftçi yty: 193). بر این اساس؛ قسمت اول؛ پرسش و پاسخ قسمت دوم؛ خطبه و اندرز، قسمت سوم; هرتز احادیث نبوی، قسمت چهارم; صلوات خداوند بر او، باب پنجم; توسل او به خدا، فصل ششم; هیجان او، فصل هفتم; الهام به دلها، فصل هشتم. مبارزه، فصل نهم; داستان زندگی او، فصل دهم; درباره معجزات اوست. در میان این بخش ها، هرتز. قسمت سوم که حاوی احادیث نبوی است در کار نیست (Çiftçi yty: 194؛ Can 2014: 44). برتلز درباره اثر: «مهمترین ویژگی که در سبک این اثر به چشم می خورد، سادگی فوق العاده آن است. زبیحالله صفا (1999-1911)، یکی از نویسندگان و مورخان مشهور ادبی، میگوید: «نورالعلوم سبکی بسیار ساده، روان، شیرین و جذاب دارد» (Çiftçi yty: 200). در سال 1220، یک سال پیش از مرگ فریدالدین عطار (متوفی 618/1221) نوشته شده است. معروف است که وی برخی از سخنان هاراکانی را در اثر خود با عنوان Tezkiretü'l-Evliya آورده است (Uludağ 2007: 592-640). جدای از این، اولین تحقیق درباره این اثر مربوط به سال 1914 است. در اثری با عنوان «عارفان اسلام» که به زبان انگلیسی توسط رینولد آلین نیکلسون (1945-1868) تألیف شده است، بخشهایی از نورالعلوم در فصل پنجم اثر مذکور «قدیسها و معجزات» ترجمه و ارزیابی شده است. 1978: 115-119). مطالعه دیگری درباره این اثر در سال 1927 انجام شد. اوگنی ادواردویچ برتلز (1957-1890) شرق شناس روسی این اثر را با مقدمه در سال 1927 منتشر کرد. علاوه بر این، قسمت سوم مجله ایران که در سال 1929 در روسیه با ترجمه روسی آن منتشر شد. وی این جلد را با عنوان «نورالعلوم ژیزنیوسانیه شیخه ابوالحسن خارکانی» در صفحات 155 تا 224 منتشر کرد. مجموعاً بیست و هفت مقاله از Berthels، از جمله این اثر، در سال 1965 در آکادمی علوم تاجیکستان تحت عنوان Sufism i Sufiskaya Literatüre منتشر شد. همین اثر توسط سیروس ایزدی به فارسی برگردانده شد و در سال 1356 با عنوان تصوف و ادب - ı Tasavvufa منتشر شد. درباره این اثر توسط Muctebâ-yı Minovi در تهران در سال 1353 نوشته شده است. در سال 1359 و توسط عبدالرفی حکیکات در سال 1359 ه.ش. آثاری نیز در (Çiftçi yty: 182-183) منتشر شده است. در اثر حکیکات، اطلاعات گسترده ای به ویژه درباره زندگی، عقیده و جهان بینی هارکانی، و جایگاه و خدمات او در تصوف توضیح داده شده است (Nagısoylu 2012: 361). علاوه بر این، این اثر از این جهت حائز اهمیت است که شامل اطلاعات جغرافیایی و تصاویری از شهر هرکان و مقبره هرکانی است (Acer 2021: 245). در ترکیه، شنول کانتارجی، ابراهیم آلانکا و حسن چیفتچی روی این اثر کار کردند. علاوه بر این، او در سال 2012 یک سمپوزیوم بین المللی به طور خاص برای هاراکانی در دانشگاه کافکاس ترتیب داد. برای بیوگرافی نویسنده، ر. «حارکانی، ابوالحسن علی بن احمد (کافر)». فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Reyhan Keleş
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Derleme
Kaynakça
Acer, Abdulrahman (2012). “Ebu’l-Hasan Harakânî Araştırmalarına Bibliyografik Bir Katkı Denemesi: ‘Eşsiz Ârif Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Benzersiz Eseri Nûru’l-Ulûm ve Onun Hâl, Eser ve Fikirleri’ İsimli Eserin Tanıtımı: Nâşir: Abdürrefî Hakîkat (İntişârât-ı Kitâbhâne-i Behcet, 10. Baskı, 1390)”.I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Kars: Kars Kafkas Üniversitesi Ebu’l-Hasan Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l-Hasan Harakani Vakfı Yay. 245-252.
Can, Ayfer (2014). “Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Hayatı ve Eserleri”.Harakânî Dergisi.1: 33-48.
Çiftçi, Hasan (yty).Şeyh Ebü’l-Hasan-i Harakânî (r.a.) I (Hayatı, Çevresi, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri) Nûru’l-ulûm ve Münâcât’ı (Çeviri-Açıklama-Metin). Kars: Şehit Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay.
Kantarcı,Şenol (1997).Nûru’l-ulûm eş-Şeyh es-Seyyid Ebu’l-Hasan Harakânî. Kars: Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay.
Nagısoylu, Möhşün (2012). “Asrar At-Tovhid Eserinde Ebu’l-Hasan Harakani”.I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Kars: Kars Kafkas Üniversitesi Ebu’l-Hasan Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l-Hasan Harakani Vakfı Yay. 360-366.
Nicholson, Reynold Alleyne (1978).İslâm Sûfîleri (The Mistics of Islam). (çev. M. Dağ, K. Işık, R. Fığlalı, A. Şener, R. Ayas ve İ. Kayaoğlu). Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.
Nicholson, Reynold Alleyne (2016).The Mistics of Islam. Kaliforniya: Mt. San Antonio Koleji.
Rieu, Charles (1879).Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum. C. 1. London.
Uludağ, Süleyman (1998). “Harakânî”.Diyanet İslam Ansiklopedisi. C. 16. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 93-94.
Uludağ, Süleyman (2007).Feridüddîn Attâr Evliya Tezkireleri. İstanbul: Kabalcı Yay.
Atıf Bilgileri
Keleş, Reyhan. "NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nuru-l-ulum. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
