نویسنده
شاهی، امیر اک ملیک ب. جمال الدین فیروزکوهی سبزواری (متوفی 772-782 /1370-1371 [?] - 1380-1381 - ö. 857/1453)
تاریخ انتشار
07/06/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / دیوان ادبیات - دیوان، اشعار
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
divan-sahi-tees-1555
تاریخ
قرن 15 (؟) - قرن 16 (؟)
یادداشتها
تنها اثر سبزوارلی شاهی خوشنویس، نوازنده، مینیاتوریست و شاعر. زبان اثر فارسی و مشتمل بر هزار دوبیتی است. گفته می شود که شاعری که در زمان حکومت ابوالقاسم بابور بهادر، یکی از پسران تیمور درگذشت، به طور متوسط 70 سال عمر کرد (Devletşâh 1977: 497). در منابع آمده است که نسخ خط نویسنده اثر قابل شناسایی نیست. از شاعری که نام اصلی او امیر اک ملیک ب. جمال الدین فیروز کوهی-یی سبزواری (هندمیر 1333/1915). او به امیر تیمور وابسته بود و نام مستعار «امیر» و نام مستعار «شاهی» را بر خود گرفت (کاسکا 2020: 126). شاعری که در هرات به بایسونگورخان پناه برد، در آنجا به تحصیل علم و ادب پرداخت (Devletşâh 1977: 495). شاهی که در تذکره دولتشاه از جمله شاعرانی است که به فارسی سروده است (1977: 47) آمده است که غزلیات او مشهور است و به سبک دیگری از شعر علاقه ندارد (1977: 495-496-497). ملا کامی در اثر فارسی خود به نام بهارستان، شاعر را با ویژگی هایی چون «بیان پاک و دلنشین» می ستاید (Gençosman 1985: 164). آنچه مورد توافق ترجمههای تذکیرهالشاهی، مانند نوایی، دولتشاه و ملا کامی است، این است که شاهی در سدههای نهم و پانزدهم و شانزدهم در حوزه ادبیات فارسی پیشوای فصاحت و بلاغت به شمار میرفت (Çınarcı 2011: 3). مونشی سهیلی شعر خود را ستودنی میدانست و آن را در ابیاتی که به شاهی در شعر خود با عنوان Gülşen-i Şuʽarā نسبت میداد، شعر میداد (چالکا، 2017: 278-281-282؛ هارمانی، 2007: 136). در اثری نزدیک به روزگار ما، از شاهی تا ملا کامی، از او به عنوان شاعری یاد میشود که «قدرت شعر را دارد تا به استادی نابغه تبدیل شود» (Çınarcı 2011: 32، به نقل از براون 1909). این اثر که در قالب های مختلف منظوم و عمدتاً غزلی تنظیم شده است، در بخش نسخه های خطی کتابخانه های مختلف کشور با نسخه هایی با تعداد برگ های مختلف موجود است. اینها عبارتند از: کتابخانه TBMM با نام دیوان-شاهی، کتابخانه ملی ازمیر، یک نسخه در کتابخانه های عمومی استان چوروم و استان مانیسا و کتابخانه یاپی کردی سرمت چیفتر وجود دارد. چهار نسخه در میلت استانبول و کتابخانه نوروسمانیه استانبول؛ دو نسخه در مجموعه نسخههای خطی کتابخانه ملی با نامهای Dîوان-ı Gazelliyât-ı Shahî و کتابخانه ملی بورسا. معروف است که Dîوان شاهی، یافت شده در (Çınarcı 2011: 29-30,124-127)، توسط محقق ایرانی سعید حمیدیان در سال 1348/1929 در خارج از کشور منتشر شده است. این اثر که در میان گروه های ادبی رواج داشت، توجه مفسران را نیز به خود جلب کرد. دیوان شاهی متعلق به مفسر محقق عثمانی شمعی (متوفی 1011/1602-1603 [؟]) است. بر اساس کتیبه نسخه حصنو پاشا به تاریخ ۱۶۵۱ مورخ ۱۶۵۱ در کتابخانه سلیمانیه ۱۸۴ غزل و ۲۵ روبا وجود دارد. نسخ این شعر حسین مغربی است. اشعار به ترتیب الف-با تنظیم شده اند که شکل هر بحیر از ابتدا شروع می شود. نسخه با خط نسخ 17 سطر و 170 برگ دارد (Çınarcı 2011: 124). او تحصیلات دکترای خود را بر روی تفسیر شمعی (2011) انجام داد. برای آشنایی با بیوگرافی این هنرمند، به «شاهی، میرشاهی، امیر اکملیک، اکملیک بن ملیک جمال الدین فیروزکوهی» نیز مراجعه کنید.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Rabia şenay şişman
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Browne E. G. (1909).Literary History of Persia(Çev. Hikmet ‘Alî Asgar) (E. Browne, ez Sa‘dî tâ Câmi/Sâdî’den Câmî’ye kadar İran Edebiyat Tarihi. s. 724-725).
Çalka, M. Sait (2017). "Bir Şairnâme Örneği Olarak Süheylî’nin Gülşen-i Şuarâ Adlı Kasidesi ve Bu Kasidede Yer Alan Türk, Arap ve Fars Şairleri".Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / SUTAD.42: 273-301.
Çınarcı, Mehmet Nuri (2016). "Mustafa Şem’înin Şerh-i Divan-ı Şâhî Adlı Eserinde Yer Verdiği Alıntılar".Turkish Studies İnternational Periodical for Languages, Literature and History of Turkish or TurkicV. 11/10. s. 191-202.
Devletşâh Semerkandî (1977).Tezkîretü’ş-Şuarâ.Devletşâh Tezkiresi, C. I-II-III (Çev. Necati Lugal). İstanbul: Tercüman Gazetesi Yayınları.
Hândmîr, Gıyâseddîn (1333/ 1915).Târîhu Habibü’s-Siyer fî Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer,C. IV. Kitabhâne-i Hayyam. Tehran.
Harmancı, Esat (2007).Süheylî Ahmed bin Hemdem Kethudâ – Dîvân. Ankara: Akçağ Yayınları.
Kaska, Çetin (2020).İran Şairleri Sözlüğü/ Dictionary of Iranian Poets. İstanbul: Hiperyayın.
Molla Câmî (1985).Bahâristân(Çev. M. Nuri Gençosman). İstanbul: MEB Yayınları.
Nevâyî, A. Şîr (2015).Mecâlisü’n-Nefâyis II, (Çeviri ve Notlar), (Haz. Kemal Eraslan), Ankara: TDK Yayınları, s. 28-51.
Safa, Zebihullah (1384).Târîh-i Edebiyyât Der-Îrân, C. IV. İntişarât-ı Firdevs. (Hulasa-ı Cild-i Sivvom): Tahran.
Saîd Hamîdiyân (1348/1929).Dîvân-ı Emîr Şâhî / Ez Şuʽarâ-yı Bozorg Sede-i Nuhum Hicrî.Tehrân: İntişarât-ı İbn-i Sînâ.
https://www.academia.edu/1845931/Süheylî_dîvan
Atıf Bilgileri
şişman, rabia şenay. "DÎVÂN (ŞÂHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-sahi-tees-1555. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
