نویسنده
هودایی، عزیز محمود (متوفی 948/1541 - ö. 1038/1628)
تاریخ انتشار
03/08/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / دیوان ادبیات - روند seyr ü sülûk
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
vakiat-et-tiru-l-mesbuk-el-mustemilu-ma-cera-mine-t-taifi-fi-esnai-s-suluk-hudayi
تاریخ
987/1579
یادداشتها
اثری از هدی است که از وقایعی که او تجربه کرده، وقایعی که روی داده است، رویاهایی را که در طول سه سال از لحظه انتساب به اوفتاد (984/1576) تا خلافتش (987/1579) دیده است، صحبت می کند و شامل گفتگوهایی است که از شیخ خود درباره حقایق و اسرار الهی شنیده است. نام کامل اثر این است: Kelimât âliye galiye ani't-tibri'l-meskûk câriye beyne Hadreti'ş-Şeyh ve beyne hâza'l-fakir fî esnâi's-sülûk. این نام به وضوح محتوای اثر را آشکار می کند: کلماتی با ارزش به شکل «طلای سکه ای» که در زمان سلوک بین شیخ اوفتاده و هودای اتفاق افتاده است. او آن را مانند روزنمه/دفتر خاطرات ثبت میکرد و در سفرهایش که سه سال به طول انجامید، یادداشت میکرد. با تکمیل کار نوشتن در روز جمعه 9 شوال 987/29 نوامبر 1579، یک اثر عربی 3 جلدی پدید آمد. این که در زمان نگارش اثر، تاریخ ها به صورت ماه، روز و سال نوشته می شد، ویژگی روزشمار کاملی به اثر داده بود. هدی پس از تحصیلات خوب مدرسه ای، مدتی به عنوان قاضی و استاد مشغول به کار شد. دانش علمی، تجربه حرفه ای و نزدیکی او به تصوف، او را بر آن داشت تا آنچه را که از شیخ خود می شنید، به دقت ثبت کند. معلوم است که اوفتاده شاگردان خود را در آغاز سلوک خود به ذکر و زهد و عبادت و اطاعت سوق داد. در روزگار بعد، گفتگوهای آنان به موضوعات حکیمانه ای چون ملک، ملکوت، عرش، هجده هزار عالم، کشف، معجزه، مرتبه، حالت، بداء، بکا، سکر، سهو، اتحاد، تجلی، عشق، محبت، توحید، مشاهده و وحدت وجود کشیده شد. موضوعات وحدت و کثرت در اینجا و آنجا با گنجاندن افکار صوفیانی مانند بایزی بیستامی، حلاق منصور، کنید بغدادی، عبدالقادر گیلانی، ابن عربی، مولانا سلالدین رومی و صدرالدین کونوی توضیح داده می شود. در نتیجه طبیعی مدرس بودن هدی، علومی مانند تفسیر، حدیث، فقه و سیره نیز ذکر شده است. این اثر نه تنها از نظر تصوف، بلکه از نظر تاریخی نیز حائز اهمیت است، زیرا در مورد مردم و رویدادهای زمانه صحبت می کند. مخصوصاً به مردمی که هدی تا آن زمان دیده و شناخته و شاهد بوده است. از نظر اطلاعاتی که در مورد زادگاهش، اعضای خانواده و معلمانش می دهد، مانند کوچیسار، جایی که او متولد شد، و سیویریحیسار، جایی که او در آن بزرگ شد، مهم است. همچنین می توان به اطلاعاتی در مورد ویژگی های اساسی فرقه سلوتیه که توسط اوفتاده برای هودای توصیف شده است، دست یافت. از این منظر، وکیات را می توان کار مشترک شیخ و ارزشمندترین خلیفه ای دانست که او تربیت کرده است. از این حیث، Vâkıât را می توان اولین منبع مکتوب سلوتیه دانست. مهم ترین موضوع این خاطرات هدی که به آن وکیات می گویند، خواب است. هدی خوابهایی را که دیده برای شیخش توضیح می دهد. از او می خواهد که آن را تفسیر کند. اوفتاده اسرار تعبیر خواب را نزد شیخ خود حزیر دده آموخت، از این رو خواب های هدی را با شایستگی تعبیر کرد و این علم را به او آموخت. توانایی هدی در تعبیر شایسته رؤیاهای سلاطین بعدی و پیروان آنها احتمالاً به این دلیل است که وی در این دوره این علم را به خوبی از شیخ خود آموخته است. Vâkıât علاوه بر رویاها، بازنمایی هایی را نیز شامل می شود که به معنای دیدن حقایق منعکس شده از دنیای مثال ها به اشکال و اشکال مختلف است. اگر چه رویاها در خواب دیده می شوند، اما بازنمایی در بیداری یا بین خواب و بیداری دیده می شود. هر دو رویا و بازنمایی نیاز به تعبیر دارند. در حین نقل و تفسیر مضامین در وکیات، علاوه بر آیات، روایات، اصحاب و افسانه های مقدس، اشعار شاعران لژ مانند یونس، نسیمی، اشرفوغلو، روشنی; همچنین دیده می شود که دوبیتی های فارسی از شاعران صوفی مانند مولانا و شیخ سادی در آن گنجانده شده است. روشی که وکیات در تبیین احوال و مراتب صوفیانه دنبال می کند، غنی سازی حالات و درجات با افسانه های مناسب انبیا، صحابه و اولیای الهی است. در وکیات نیز اشعار ترکی نقل شده از دیوان شیخ را میتوان یافت که مفاهیم وحدت وجود را سرود: بیا ای که شهر دلم را بنا کردی که هجده هزار عالم را تابع فرمان تو کردی که مرا از ویرانی وی برانداختی و به این ولایات رها کردی. قلبم را غارت کردی و عقلم را گرفتی. آن که دیوانه ام می کند کوه های وجودم را می برید آن که به من احساس آزادی می کند (وکیات، ح. سلیماغا – حدعی 249 vr. I/7a) قدیمی ترین نسخه وکیات در Hacı Selim Ağa Hudâyî 250 ثبت شده است. فیلمنامه بدون نقطه و از دو جلد تشکیل شده است. اما در مقایسه با سایر نسخهها چنین برداشت میشود که اثر شامل 3 جلد است و یک جلد از این نسخه با خط مؤلف مفقود است. مؤسسه نسخ خطی ترکیه اخیراً «وکیات» را در 3 جلد با مقایسه نسخه ای آماده چاپ کرده است و ترجمه ترکی آن ادامه دارد. جلد اول از 3 جلد به زبان عربی 986 صفحه، جلد دوم 820 صفحه و جلد سوم 822 صفحه است. نسخ: Hacı Selim Ağa Hüdayi 249, Hacı Selim Ağa 574; Bâyezid Veliyyüddîn Efendi 1857-1860; سلیمانیه گره بابا 372; سلیمانیه اسعد افندی 1792-1793; Süleymaniye Haled Efendi 323; Süleymaniye Hekimoglu Ali Pasha 516; Süleymaniye Lala İsmail 235; Süleymaniye Mihrişah Sultan 188; Süleymaniye Reşid Efendi 400, 493; سلیمانیه شهید علی پاشا 1450-1451; Süleymaniye Atıf Efendi 1518; بورسا İnebey نسخه خطی Ktp. Câmii Kebîr (مسجد بزرگ) 1753; کتابخانه گنجینه توپکاپی 239; کتابخانه خطی کاستامونو. فرمان قانون 3677/06. وکیات بلافاصله پس از مرگ هدی توسط محمد معزالدین سلوتی در بخشهای منتخب ترجمه شد. این ترجمه توسط Zehra Gökmen Çakır با نام «Hüdayi'nin Vakıat-ı Üftade Tercümesi» (Eflatun Kitap, 2021) منتشر شده است. نسخه های ترجمه Süleymaniye Düğümlü Baba 372; سلیمانیه اسعد افندی 1463; Süleymaniye Hacı Mahmud Efendi 3119; سلیمانیه هاشم پاشا 16; سلیمانیه ابراهیم افندی 412/516; Süleymaniye Laleli 1593/8; Süleymaniye Mihrişah Sultan 188, 253/6; Süleymaniye Pertev Pasha 417/1, 619; Süleymaniye Shazelî 159/4; نسخ خطی سلیمانیه 3376/3; ملت Ktp. علی امیری 1336/2; Hacı Selim Ağa Hüdâyî 483; Bâyezid Veliyyüddîn Efendi 1793 برای شرح حال نویسنده، رجوع کنید به. “هودایی، عزیز محمود”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Bahadıroğlu, Mustafa (2003).Vakiat-i Hüdayi'nin Tahlil ve Tahkiki (I. cilt). Doktora Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi.
Çakır, Zehra Gökmen (2021).Hüdayi’nin Vakıat-ı Üftade Tercümesi. İstanbul: Eflatun Kitap.
Çetin, Hilal (2017).Vâkıât-ı Hüdâyî'nin tahlîl ve tahkîkî (17 Ramazan 986/30 Rebiü'l ahir 987). Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
Ekici, Hacer (2017).Vâkıât-ı Hüdâyî'nin tahlîl ve tahkîki(1 rabîu'l-âhir-9 şevvâl/987). Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi. İstanbul: Şule Yayınları.
Nalbat, Mustafa (2017).Vâkıât-ı Hüdaî’nin Tahlil ve Tahkiki (II. cilt). Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı.
Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C.4. 338-340.
Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları.
Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî. Ankara: DİB Yayınları.
Atıf Bilgileri
YILMAZ, Hasan Kamil. "VÂKIÂT (ET-TİRÜ’L-MESBÛK EL-MÜŞTEMİLÜ MÂ-CERÂ MİNE’T-TÂİFİ Fİ-ESNÂİ’S-SÜLÛK) (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/vakiat-et-tiru-l-mesbuk-el-mustemilu-ma-cera-mine-t-taifi-fi-esnai-s-suluk-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
