نویسنده
سوری، مصلح الدین مصطفی (شاریح مسنوی) (متوفی 897/1491-92 - متوفی 7 Cemâziyelevvel 969/13 ژانویه 1562)
تاریخ انتشار
06/06/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - تفسیر بستان
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
serh-i-bostan-sururi
تاریخ
?/?
یادداشتها
شرح کامل مصلح الدین سیروری به فارسی بر اثر سعدی شیرازی با عنوان بستانا. سوری در مقدمه شاهزاده مصطفی ب. وی اظهار داشت که سلیمان را در زمانی که معلمی می کرد به خواندن واداشته و به دلیل درخواست وی مبنی بر تألیف آثاری که موجب آرامش دل می شود، آن را به فارسی حاشیه نویسی کرده است (دیهکان فرزی و سلامی، 1392: 35). سعدی نویسنده در مقدمه گفته است که «از گلستان گلاب بخر و از بستان بو کن» اما فارسی کاملاً شناخته شده نبود. وی اظهار داشت که یادگیری فارسی از طریق ترکی مناسب نیست و از این رو تفسیر خود را به فارسی نوشته و تفسیر را به گونه ای تفسیر کرده است که همه بتوانند آن را بفهمند (آتیلا 2019: 85). بسیاری از واژه ها و عبارات ترکی در این تفسیر گنجانده شده است که از نظر معنا، مفهوم و دستور زبان دارای خطاهای فراوانی است (سلامی و مه نفی 1394: 1093-94). نویسنده تمامی دوبیتی های اثر را کلمه به کلمه توضیح داده، به معانی کلمات و عبارات، قواعد دستوری و عناصر بلاغی پرداخته است. این اثر درست مانند بستان از یک مقدمه و ده فصل تشکیل شده است. فصول این اثر عبارتند از عدالت، احسان، محبت، فروتنی، رضایت، رضایت، انضباط، شکرگزاری، توبه، دعا و حتم کتاب. تمام دوبیتی های بستان در اثر نوشته شد و سپس خط به خط حاشیه نویسی شد. نویسنده در مقدمه این اثر که نخستین شرح بستان در خارج از ایران است، یاد سعدی را گرامی داشته و به او ابراز احترام و محبت کرده است. او گاهی برای سهولت در فهم، نسخه های ترکی کلمات، دوبیتی ها و ابیات را در کار می آورد. مشاهده می شود که مؤلف که عالم است، مفاهیم مربوط به تصوف، آیات، روایات و داستان های دینی را گاه مستقیم و گاه به کنایه در اثر خود آورده است. این اثر حاوی معانی جدید، رویاهای اصلی و مضامین جدید است، هرچند اندک. گاهی از هنرهای ادبی که سعدی در بستان از آن بهره می برد نام برده می شود. زبانی ساختارمند و سنگین در بخشهای نثر اثر به کار گرفته شد، در حالی که سبک سادهتر و روانتر در ابیات ترجیح داده شد. نویسنده گاه اشعاری از شاعران دیگر آورده و گاه اشعار خود را آورده است. برخی از محققین اظهار داشته اند که سیروری در این تفسیر اشتباهات زیادی کرده است، زیرا از نمادها و مسائل ظریف فارسی اطلاعی نداشته است (Müderris-i Tebrîzî, 1369: 20). سوری در پایان اثر ده دوبیتی نوشت و نام سعدی را مانند خودش مصطفی عنوان کرد. این اثر را می توان در کتابخانه دولتی بیازیت، شماره. 005466/ 005775/ 005776; کتابخانه دولتی بیازیت، ولی الدین افندی، شماره. 002680; منطقه بورسا، اورهان، شماره 001182; کتابخانه ملت استانبول، مجموعه فیض الله افندی، پ. 34 Fe 1638/ 001638; استانبول، کتابخانه حسین کوجاباش، نسخ خطی ترکی، شماره. 459; کتابخانه عمومی استان مانیسا، شماره. 45 Hk 2628; کتابخانه عمومی استان مانیسا، شماره. 45 Hk 5141; موزه مولانا - قونیه، پ. 2528/ 2529/ 2530/4/ 002528; سلیمانیه، سرز، شماره. 002568/ تحریر اهداء، پ. 004228/ Zeytinoğlu، پ. نسخه های خطی در 001135 موجود است (آتیلا 2019: 85). برای زندگینامه شاعر رجوع کنید به “Musliheddin Mustafa Sürûrî”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Atila, Mustafa (2019).Muslihuddîn Mustafâ Sürûrî Şerh-i Dîvân-ı Hâfız (İnceleme-Metin-Sözlük).Doktora Tezi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi.
Dihkân, Alî- Ferzî, Hamîd Rızâ ve Selâmî, Celâl (1394). “Berresî-i nushehâ-yı hettî-i Şerh-i Sürûrî Ber Bostân-i Sa’dî”.Bahâristân-i Sohen10/24: 33-62.
Güleç, İsmail (2010). “Sürûrî, Muslihuddin Mustafa”.İslâm Ansiklopedisi. C.38. İstanbul: TDV Yay. 170-172.
Müderris-i Tebrîzî, Muhammed Alî (1369).Reyhânü’l-Edeb.Tahran: Kitâbfrûşî-i Hayyâm.
Selâmî, Celâl ve Mehnefî, Bahârek, (1394). “Eşkâlât-i Sürûrî der Şerh-i Bûstân-i Sa’dî”.Humâyiş-i Pejûheşhâ-i Zebân ve Edebiyyât-i Fârsî.1093-1100.
Tayîb, Zahîr- Mu’ezzinî, Ali Muhammed- Tebâtebâî, Seyyid Muhammed Mensûr (1398). “Sâye-yı Hûrşîd (Ceryânşinâsî-yi Te’âmulât-i Târîh ve Ferheng-i Ânatûlî bâ Edeb-i Fârsî ez Menzer-i Berresî-i Rûzgâr ve Ehvâl ve Âsâr-i Muslihuddîn Mustafâ Sürûrî)".Mecelle-i Târîh-i Edebiyyât12/1: 181-205.
Atıf Bilgileri
Kaska, Çetin. "ŞERH-İ BOSTÂN (SÜRÛRÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-bostan-sururi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
