نویسنده
کاتب چلبی (متولد 1017/1609-د. 1067/1657)
تاریخ انتشار
04/08/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - کتاب طبقات
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
sullemu-l-vusul-ila-tabakati-l-fuhul-katib-celebi
تاریخ
1053/1643
یادداشتها
مصطفی ب. کتاب سلمول الوصول ilâ Tabakâti'l-Fuhûl (پلکانی برای رسیدن به زندگی نامه نخبگان) اثر عبدالله کاتپ چلبی یک کتاب طبقات عربی است که به ترتیب حروف الفبا مرتب شده است. (کمیسیون 1987: 372) Süllemü'l-Vusûl یکی از مهمترین آثار کاتپ چلبی در ژانرهای زندگینامه و کتابشناسی است. این اثر حاوی ترجمههای کوتاهی از هزاران عالم، نویسنده، شاعر و ادیب است که قرنها با دیدگاهها و دانشهای خود جامعه مسلمان را روشن کردهاند و رویدادهای تاریخی، مذهبی، عرفانی و ادبی را روشن کردهاند و صدها کتاب را معرفی میکند. همچنین نام، هویت، وابستگی ها و نام مستعار، تاریخ تولد و مرگ دانشمندان و اعضای حرفه های مختلف را نشان می دهد و اطلاعات موثقی در مورد مناطق و مکان های جغرافیایی ارائه می دهد. به دو قسمت تقسیم می شود. در قسمت اول افراد مشهوری که به نام خودشان شناخته می شوند. در بخش دوم، افرادی که با نسب، هویت و نام مستعار شناخته می شوند، فهرست شده اند. او پس از ذکر نام کامل، تاریخ فوت را بیان می کند و ترجمه مختصری از پرونده ارائه می دهد. این اثر که به دلیل سبک روایتی بسیار ساده دارد، به عنوان نمایه ای از نویسندگان کتاب های ذکر شده در کشفوز-زونون ظاهر می شود. درج زندگینامه نویسنده موضوع دیگری است که آن را مهم می کند (کاتیپ چلبی 2010؛ یخلف 1999: 150-151). کاتپ چلبی دلیل کپی رایت اثر را توضیح نداد. اما او این اثر را مطابق میل هیچ دولتمردی ننوشته است. در قسمت حاتمه، پس از حمد و ثنای خداوند برای اتمام کار و درود بر رسولش، تعبیر «(آن را نوشتم) برای خدمت به علما و صالحان که وارثان پیامبر هستند به کار می برد. این بیان نشان دهنده تمایل او به واگذاری اثر مفید برای نسل های آینده از دیدگاه علمی اوست. (یخلف 1999: 152، آدرس 1). نویسنده در ابتدای کار خود نام کتاب را چنین می نویسد: «Kitabu Süllemi'l-Vusul ila Tabakatı'l-Fuhul, likâtibihi'l-fakir ile inâyeti Rabbi'l- Kadir Mustafa b. Abdullah El- Konstantiniy'l-Mâvlud ve'd-». در گوشه سمت چپ پایین صفحه جلد قسمتی وجود دارد که احتمالاً بعداً به آن افزوده شده است که تعداد برگهای اثر 577 برگ است و شماره ثبت در کتابخانه سلیمانیه سال 1877 ذکر شده است. نویسنده در مورد تاریخ نگارش اثر چنین آورده است: «... این کتاب در شب قدر در سال 1054 (1053) به پایان رسیده است. محل تألیف این اثر استانبول است و در کتابخانه شهید علی پاشا (کتابخانه سلیمانیه) به ثبت رسیده است که تنها نسخه کتاب که به صورت پیش نویس باقی مانده و ناقص است، در آنجا قرار دارد. (Katip Çelebi 1943; Yehlef 1999: 150) اثر بر اساس ترتیب حروف الفبا، حروف هجا تنظیم شده و با تقسیم آن به فصل ها و فصل هایی مانند نمایه تهیه می شود. در کتاب او ابتدا نام (کنیه)، نسب (نسب) و نصبت، یعنی کشوری که به آن منسوب است، از هزاران شخص ممتاز (علم و نویسنده) مورد نظر نوشته شده است; در بخش دوم، افرادی هستند که با نسب، هویت و نام مستعار شناخته میشوند (کاتیپ چلبی، 1943، II، 106 و دیگران). بر اساس کار اصلی و اضافات مهمی از منابع دیگر صورت گرفت. تعداد منابع ذکر شده در اثر بر حسب مقتضی بیش از 100 منبع است. کتیپ چلبی در مواقع ضروری اطلاعات دقیقی در مورد اثر یا آثار نویسنده مذکور و منابع او می دهد و مواردی را که نیاز به معرفی دارند با ویژگی های اساسی آنها معرفی می کند. او همین سبک را در مورد محقق، نویسنده، دولتمرد و هر حرفه ای فوق الذکر به کار می برد. علاوه بر بیان علومی که عموماً این افراد میدانند و حوزههای تخصصی آنها، اطلاعات بسیار دقیقی از سفرهای علمی گرفته تا سطح تحصیلات و هویت و شخصیت معلمانشان ارائه میکند. مقالاتی درباره برخی از سلاطین عثمانی، فیلسوفان یونانی مانند ارسطو، آناکسوگوروس و افلاطون و دانشمندان بسیار مشهور مسلمان مانند شیخ الاسلام لطفی، شیوخ فرقه و امامان فرقه نمونه هایی از این دست هستند (یخلف 1999: 153). نویسنده، هرتز. اگرچه او نام یا هویت بسیاری از افرادی را که در زمینه های مختلف به شهرت رسیدند، از آدم شناسایی کرد، اما نتوانست آنها را تکمیل یا مستند کند. بعداً نوشتن بسیاری از موارد را رها کرد و آنها را خط زد. در واقع، شاید به همین دلیل، او کتاب خود را بر حسب مشاغل و شاخه های علمی تنظیم و طبقه بندی نکرده، بلکه آن را به سبک شرح حال یا انساب نوشته است (یخلف، 1378: 156). بخش سلمول الوصول تا صفحه 350 به شرح نویسندگان و علما و فقیهانی است که به نام و کنیه و انتساب مشهور هستند. در حالی که شامل مورخان، شاعران، شخصیت های ادبی، زبان شناسان، سلاطین، امیران و متفکران می شود، بخشی که از صفحه 351 شروع می شود و به صفحه 563 ختم می شود، اطلاعاتی درباره افرادی که با نام مستعار و آثارشان شناخته می شوند، ارائه می دهد. ضمیمه ای بر این اثر نوشته شد که به صورت پیش نویس باقی ماند، توسط مستکم زاده سلیمان سعدالدین افندی (متوفی 1787) (تا 1175/1761-62) (URL 1, URL 2). اگرچه خط سلمول ووسول خواندنی نیست، اما زبان آن ساده و قابل فهم است. در بسیاری از مقالات پاک شده، خط خطی و اضافات وجود دارد. نویسنده عموماً در پایان هر مقاله ای که می نویسد به منابعی اشاره می کند که از او نام برده است. این اطلاعات منبعی مانند "zekerrehu es-Sübkî, zekerehu es-Suyutî, zekerehu Takiyyüddin, zekerehu sahibu'ş-Şakâik ve gayruhu..." را در پایان مقاله می دهد. گاه از تعبیری عام استفاده می کند که «اصحاب تاریخ از او یاد کردند» (ذکرهو اصحاب الطرح). کاتپ چلبی در مواقعی که لازم بداند اطلاعات دقیقی از آثار یا آثار نویسنده مذکور و منابع او می دهد و مواردی را که نیاز به معرفی دارند با ویژگی های اساسی آنها معرفی می کند. در چارچوب توضيحات و ارزيابيهاي مؤلف، منابع سلمول ووسول را ميتوان چنين برشمرد: الف. برخی از مقالات ابنالاسیر به نامهای لباب و تحریرواللباب اسسیوتی، اطلاعاتی در مورد نویسندگان آثار ذکر شده در ب.کشفوز زونون و مقالات کتابشناختی و زندگینامهای نقل شده از این کتاب، ج. اضافات نویسنده به اطلاعات این آثار، اطلاعات تکمیلی، استنباط ها، ضمیمه ها، اطلاعات و مقالات جدید.d.el-Lübâb و اطلاعات گمشده در Tahrîrü'l-Lübâb و مقالات تکمیلی مقالات مفقود.e. حاتیم (چلبی 2010؛ یکهلف 1999: 151-153) که اطلاعاتی را که کتب الدین مکی در اثر خود به نام الاعلامیس آورده است و حاوی توضیحات کوتاهی است که خواننده را در مورد موضوعات بسیار کمیاب و عجیب آگاه می کند. منشأ آثار مربوط به زهد را تشکیل می دهد. این اثر شرح حال که حاوی اطلاعات معتبر و موثق در مورد شاعران، نویسندگان، سخنوران، علما، حکما، فقها، فیلسوفان، زبان شناسان و دولتمردان است، منبع بسیار ارزشمندی برای تحقیق نیز می باشد. بسیار حجیم تر از کشفوز- زونون است. Süllemü'l-Vusûliçin جامع ترین دایره المعارف نوشته شده در تاریخ امپراتوری عثمانی است. امکان پذیر است. (یخلف 1378: 153-158) برای شرح حال مؤلف ر.ک. "کاتیپ چلبی." فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Komisyon (1987)."Kâtip Çelebi".Büyük Türk Klasikleri. C.5. İstanbul: Ötüken Yay.
Katip Çelebi (1943). Keşfü'z-Zunun II. İstanbul: 106 vd.
Katip Çelebi (2010).Süllemü'l- Vusul ila Tabakati’l-Fuhul(ed. Ekmeleddin İhsanoğlu). İstanbul: İslam Konferansı Teşkilatı İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi Yay.
Müstakim-zâde Süleyman Sadeddin. Mecelletü’n-Niṣâb. Süleymaniye Kütüphanesi Hâlet Efendi Bölümü 628.
Yekhlef, Hourıa (1999). "Kâtip Çelebi'nin Süllemü'l- Vusûl İsimli Eseri Üzerine".İslâmî Araştırmalar Dergisi12(2): 149-158.
URL 1. https://islamansiklopedisi.org.tr/katip-celebi.
URL 2. https://www.altayli.net/katip-celebi-1609-1657.html.
Atıf Bilgileri
ÇERİKAN, FİDAN. "SÜLLEMÜ'L-VUSÛL İLÂ TABAKÂTİ'L-FUHÛL (KÂTİB ÇELEBİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/sullemu-l-vusul-ila-tabakati-l-fuhul-katib-celebi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
