نویسنده
رضاالدین بن فهرالدین (متولد 1859 - متوفی 1936)
تاریخ انتشار
17/08/2022
موضوع
ادبیات ترکی در دوره نوسازی - رمان
نوع
كتاب
زبان
نامشخص
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
selime-ya-ki-iffet-rizaeddin-fahreddin-tees-1635
تاریخ
1899
یادداشتها
اولین رمان رضاالدین بن فهردین. این اثر برای اولین بار به صورت متنی تاتاری با حروف عربی در سال 1899 در کازان منتشر شد. رضاالدین بن فهرالدین سلیمه یا افته، مفتی اورنبورگ، در رمان خود از نام مستعار جفیل بن عبدالله استفاده میکند. این رمان از 21 فصل تشکیل شده است. در مقدمه چاپ دوم این رمان که در سال 1904 منتشر شده، مقاله کوتاهی به امضای جفیل بن عبدالله آمده است. در مقاله آمده است که داستانی که قرار است روایت شود از کازان شروع می شود، از ولگا به سامارا می گذرد و از آنجا به آستاراخان می رسد و تا باکو امتداد می یابد. آموزش، یکی از مهم ترین موضوعات دوره ماریفتچیلیک ادبیات تاتار، موضوع اصلی رمان است. در کار به مسائل تعلیم و تربیت قدیم و جدید، تربیت مدرسه و تربیت دختر پرداخته شده است. دانش آموز مدرسه ای که نامش در اثر ذکر نشده است، از کازان به سمت سامارا حرکت می کند. ده سال از اعزام او به مدرسه ای در قازان توسط مادرش در سیزده سالگی می گذرد. پس از پایان ده سالی که در مدرسه گذرانده است، مرد جوان در استفاده از آموخته های خود زیر سؤال می رود و قصد دارد برای دیدن دنیا سفر کند. از گوشهاش در مدرسهای که شاعران آن را بهشت روی زمین مینامند به تنگ آمد و تصمیم گرفت که آنجا را ترک کند. او از زمانی که مادرش یک سال پس از ورود او به کازان درگذشت، کسی را ندارد. در سفر با کشتی، او با دانشجوی جوانی آشنا میشود که در مسکو درس میخواند و گفتوگویی که با او در مورد آموزش انجام میدهد، تعصب او را در مورد آموزش به سبک غربی تغییر میدهد. مادری با دخترش در کشتی که از سفر به اروپا بازمیگردد، ملاقات میکند. راوی بیان می کند که نام واقعی دختر جوان را نمی گویند، اما هنگام صحبت در مورد دختر جوان از نام سلیمه استفاده می کنند. سلیمه و مادرش اهل تهران هستند. دختر جوان عربی را خیلی خوب صحبت می کند. مرد جوان متوجه می شود که با وجود اینکه ده سال در مدرسه درس خوانده، نمی تواند به اندازه دختر جوان به زبان عربی صحبت کند. مادر و دختر بین خود فارسی صحبت می کنند. سلیمه به مدت پنج سال در دارالفونون قاهره تحصیل کرد و عربی، فرانسوی و انگلیسی را در آنجا آموخت. پس از مرگ پدرش به زادگاهش بازگشت و تجارت را به عهده گرفت. او با موفقیت املاک و امور تجاری پدرش را که تاجر بزرگی بود اداره می کرد. مرد جوان در طول سفر با سلیمه درباره تحصیل، مذهب، تاریخ، تجارت و... صحبت می کرد. چت در مورد موضوعات او خیلی زود عاشق سلیمه می شود. سلیمه و مادرش از مرد جوان می خواهند که آنها را تا باکو همراهی کند. وقتی مرد جوان این پیشنهاد را می پذیرد و می گوید در سامارا کارهایی برای انجام دادن دارد، با هم در سامارا از کشتی پیاده می شوند. در سامارا، مرد جوان از بازرگان حسن افندی که در دوران تحصیل در کازان محبت او را دیده بود، ملاقات می کند. حسن افندی فردی است که به مخالفت با آموزش به شیوه جدید معروف است. او موفقیت مدرسه جدید دخترانه را دید که در اورنبورگ افتتاح شد و افکارش تغییر کرد. تعریف و تمجید پرشور حسن افندی از شیوه جدید تربیتی، جوان را شگفت زده می کند. مرد جوان و سلیمه با هم از سامارا دیدن می کنند. سلیمه با فاهرونیسا بانو که در یک مغازه کار می کند چت می کند. اگرچه فاهرونیسا بانو چهار زمستان در روستا درس خواند، اما حروف را یاد گرفت اما نوشتن را بلد نبود. با این حال، خواهرش زینب به مدرسه جدیدی در سامارا رفت و در مدت کوتاهی خواندن و نوشتن را آموخت. وقتی به باکو رسیدند، سلیمه با مادرش در باکو به خانه رفت و مرد جوان در هتلی ساکن شد. در باکو، مرد جوان روزها به قهوه خانه و عصرها به تئاتر می رود. او در کافه کتاب هایی را پیدا می کند که در مورد آنها شنیده و می خواهد بخواند. همچنین امکان یافتن روزنامه های ترکیه، مصر، هند، سوریه و آمریکا در قهوه خانه وجود دارد. اما مرد جوان به محض ورود به قهوه خانه ابتدا روزنامه ترجمان را می خواهد و اگر شماره جدیدی باشد ابتدا آن را می خواند. او از مسلمان بودن همه نمایشنامه نویسان و بازیگران تئاتر در شگفت است. او بسیار تحت تأثیر باکو قرار گرفته است. فرماندار سلیمه از مرد جوان در هتلش دیدن می کند. فرماندار سلیمه زنی اهل دمشق است که در مدرسه ای که آمریکایی ها در بیروت تأسیس کرده بودند درس می خواند. او تعریف می کند که سلیمه می خواهد با مرد جوان ازدواج کند. مرد جوان از این خبر بسیار خوشحال شده و این پیشنهاد را می پذیرد. سلیمه و مرد جوان با هم ازدواج می کنند. در رمان Selime or İffet، شخصیت سلیمه از بسیاری جهات ایده آل شده است. سلیمه برخلاف تصور پیشینیان که با تعلیم به شیوه جدید و آموختن زبانهای خارجی مخالفت میکردند - به گمان اینکه این کار به دین و اخلاق لطمه میزند - از نظر دینی و اخلاقی دچار فساد نشده بود، اگرچه به شیوه جدید تربیت شده و زبانهای خارجی آموخته بود. رمان Selime yaki İffet اثر مهمی است زیرا نشان می دهد رضاالدین بن فهرالدین، یکی از نمایندگان مهم جنبش نوآوری در منطقه ولگا-اورال، نه تنها با نوشته های فکری خود، بلکه از طریق ادبیات نیز از آموزش به شیوه جدید و به ویژه آموزش دختران حمایت کرده است.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Uslu
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Abdullah, Gafil bin [Fahreddin, Rızaeddin] (1904).Selime ya ki İffet. Kazan: Haritonov Matbaası.
Gaynullin, M. H. (1979).Tatar Megrifetçélék Edebiyatı.Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı.
Musin, F. (1985). “Rıza Fahrétdinov”.Tatar Edebiyatı Tarihı. C 2. Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı, 319-334.
Atıf Bilgileri
Uslu, Ayşen. "SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/selime-ya-ki-iffet-rizaeddin-fahreddin-tees-1635. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
