نویسنده
ناشناخته (؟)
تاریخ انتشار
02/11/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / دیوان ادبیات - فرهنگ لغت شش زبانه
نوع
كتاب
زبان
نامشخص
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
kral-in-sozlugu-rasulid-hexaglot
تاریخ
قرن 14
یادداشتها
چهاردهم فرهنگ لغت قرن شانزدهم است که نویسنده آن مشخص نیست. اثر شش زبانه (هگزاگلوت) توسط الملیکوالافضال العباس بن، ششمین سلطان از تبار رسولی در یمن نوشته شده است. علی بن. داوود ب. یوسف ب. عمر بن. این بخشی از گلچین حجیم عربی به نام فصول مکموʻa fi'l-envâ ve'z-zurû ve'l-hisâd است (Güner, 2017: 7) که برای علی ابن رسول (1363-1377) تهیه شده است (طلائی و همکاران، 2000). فرهنگ لغت بین صفحات 186-206 (Varisco-Smith, 1998: 5) از نسخه خطی 542 صفحه ای که یک "کتابخانه واقعی" است (Golden et al., 2000: 23) اطلاعات مختلفی را در مورد رشته های مختلف مانند نجوم، طالع بینی، اخترشناسی، گاه شماری، علم پزشکی، اخترشناسی، گاه شماری، علم پزشکی تهیه کرده است. حاکم ترکمن یمن الملیکوالافدال، عربی، فارسی، ترکی است. این شامل کلماتی با منشاء (Karakhanid-Kipjak-Oghuz)، مغولی، یونانی (یونانی بیزانس) و ارمنی (ارمنی غربی/کیلیکی) است. ترتیب در ستون های موازی با معادل های کلمه مرتب شده است (دایره المعارف-ایرانیکا، 2009). گمان می رود یادداشت های اطلاعاتی که در حاشیه آن نوشته شده متعلق به الملیک الافدال باشد (واریسکو اسمیت، 1998: 6، 211). در حالی که سلسله رسولو که ابتدا در لشکر عباسی و بعداً در سپاه ایوبیان بود و اصل و نسب آنها از اغوزها (ترکمن) بود، از طرف ایوبیان مسئولیت تأمین نظم عمومی در یمن را بر عهده داشت، به مرور زمان به مقام مرکزی تبدیل شد. با زلزله قویتر شد و از چارچوب سیاسی ایوبیان در سال 1228 جدا شد (واریسکو و اسمیت 1998: 6-7؛ اسمیت، 1995: 455-456). دوره حاکم الملک انبیا که به مدت دو قرن بر منطقه فرمانروایی کرد (تومار 1388: 221)، به دوره پایداری که در آن آثار ارزشمند علمی تهیه شد، معروف است (واریسکو، 1373: 3). 1800 کلمه در فرهنگ لغت وجود دارد. به غیر از «ضمائم» عربی-ترکی، اثر به دو قسمت تقسیم می شود. بخشها با این ایده ترکیب نشدند که فهرستهای کلمات از منابع مختلف هستند. به اولی، پنج زبانی/پنج زبانی (Kai-Lung, 2008: 37; Varisco-Smith, 1998: 186-206, 211); دیگری سهگانه/تتراگلوت نامیده میشود (Kai-Lung، 2008: 38؛ Varisco-Smith، 1998: 198-205). اولین آنها 6 ستون-29 ردیف است. دومی چهار ستون است. از 29-31 سطر و یک برگ از 45 سطر و چهار ستون تشکیل شده است (1998: 205). تکرار کلمات در فرهنگ لغت انجام شده است که شامل ویژگی های مختص به زبان های عامیانه زنده به جای زبان های ادبی است (دایره المعارف-ایرانیکا، 2009). گفته شده است که برخی از کلماتی که در شش زبان معادل ندارند، گاهی در سه، چهار یا پنج زبان معادل دارند (دانکف، 2001: 514). نبود معادل کلمات، ترتیب نادرست و سیستم نوشتاری مورد استفاده، خواندن متن را دشوار می کرد. به عنوان مثال، بیشتر کلمات در ارمنی و مغولی را می توان با معادل های آنها در زبان های دیگر رمزگشایی کرد (Strohmeyer, 2002: 273-274) یا برخی صداها مانند s، ts و dz در ارمنی به صورت s نمایش داده می شوند. صدای dz گاهی به صورت ż ارائه می شود (Varisco-Smith, 1984: 186; Golden et al., 2000: 20-21, 55, 61). گلدن (و همکاران 2000: 50) دلایل بی نظمی در کار را که به مجموعه ای از لغت نامه ها تشبیه می کند، با ترکیب بیش از یک فرهنگ لغت که در زمان های مختلف نوشته شده اند و اشتباهات موجود در آنها را دقیقاً در نظر می گیرد، توضیح می دهد. مارکوپولوس (2017: 288) فرهنگ لغت را اصلی نمی یابد. نسخه فکس دیکشنری توسط Varisco-Smith (1998) ساخته شده است. ترجمه و بررسی متن زیر نظر ویراستاری گلدن (و همکاران 2000) انجام شده است. در سال 2001، Dankoff و Schönig آن را با پیشنهادات و ارزیابی های جدید برای خواندن معرفی کردند. گلدن (1985)، استروهمایر (2002) در مورد واژگان ارمنی و یونانی در فرهنگ لغت. عناصر مغولی توسط Kai-Lung مورد مطالعه قرار گرفت. محقق (2008: 37, 38-45) اشاره می کند که وام های چینی از طریق ایلخانیان در زمان سلسله یوان به جغرافیای ایران آمده است و استدلال می کند که این عناصر از افراد یا منابع چینی به جای آسیای نزدیک- اویغور آمده است. او همچنین عدم وجود برخی از زبانهای رایج در آسیای نزدیک، مانند کردی-سریانی را به دلایل سیاسی توجیه میکند. در پایان نامه خود، شاهین (2017: 4) عناصر مغولی را در فرهنگ لغت بررسی می کند و توجه را به نمونه هایی جلب می کند که امروزه زندگی می کنند: "aran (مردم)، er (مرد)، em (مونث-مونث)" و غیره. Özgür (2012) واژگان ترکی مملوکی- کیپچکی را با تعابیر جدید بررسی می کند و Nahmedov و Doğan (2017: 214) با استفاده از داده های زبانی مانند "erinç, dınuki مشترک" واژه ها و اشکال منشأ ترکی را که آنها را آمیخته ای از اوغوز - کیپچاک می دانند در کار خود بررسی می کنند. Lugâti't-Türk. Gezer (2017: 226-227) به دلیل وجود و واژگان باستانی آن مانند "çilgü" که در Clauson در مورد آن هاپکس مشخص شده است، برای پیروی از دوره های قراخانی-خوارزم- کیپچک و مشاهده تنوع معنایی در کلمات بر اهمیت اثر تاکید می کند.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Rabia şenay şişman
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Bilinmiyor
Kaynakça
Dankoff, R. (2001). “The King’s Dictionary. The Rasûlid Hexaglot: Fourteenth Century Vocabularies in Arabic, Percian, Turkic, Greek, Armenian ard Mongol. Translated by Tibor Halasi-Kun, Peter B. Golden, Louis Ligeti and Edmund Schütz with introduction by Peter B. Golden and Thomas T. Allsen. Edited with notes and commentary by Peter B. Golden Leiden, Boston, Köln. 2000”Handbook of Oriental Studies, section 8: Central Asia, vol. 4. Leiden; Brill 2000, Journal of the American Oriental Society, vol.121(3), s. 514-516.
Encyclopedia Iranica (2009).Rasulid Hexaglot. www.iranicaonline.org/articles/rasulid-hexaglot
Gezer, Hanife. (2017). "Resûlî Sözlüğü’nün Türkçe Söz Varlığı",Gazi Türkiyat(21). s.225-240.
Golden, Peter. B. (2000). "The World of the Rasûlid Hexaglot". pp. 1-24.The King’s Dictionary: The Rasûlid Hexaglot (p.3).Leiden: Koninklijke Brill. https://brill.com/view/book
Golden, P. B. (1985). "The Byzantine Greek Elements in the Rasûlid Hexaglot".Archivum Eurasiae Medii Aevi V1985 [1987], pp. 41-166.
Golden, Peter B. vd. (2000).The King’s Dictionary The Rasûlid Hexaglot: Fourteenth Century Vocabularies in Arabic, Persian, Turkic, Greek, Armenian and Mongol Translated by Tibor Halasi-Kun, Peter B. Golden, Louis Ligeti and Edmund Schütz with introductory essays by Peter B. Golden and Thomas T. Allsen. Edited with notes and commentary by Peter B. Golden. Brill Leiden-Boston-Köln Güner, Galip. (2012). The King’s Dictionary: The Rasûlid Hexaglot Üzerine Düşünceler. Dil Araştırmaları. S. 10 s. 141-150.
Güner, Galip. (2017).Resûlî Sözlüğü’nün Türkça Söz Varlığı. İstanbul: Kesit Yayınları.
Kai-Lung, Ho. (2008). An Initial Study for Mongolian Factors Inside the “Rasûlid Hexaglot”.Central Asiatic Journalv. 52(1). pp. 36-54
Markopoulos, Theodore. (2017).The Rasûlid Hexaglot and The Development of The Greek Future.F. Lamber, R. J. Allan ve T. Markopoulas (eds). The Greek Future and its History pp. 288-306.
Louvain-le-Neuve; Peters Publishers Nahmedov, Ahmet- Doğan, Cihan (2017). XIV. Yy. Memlûk-Kıpçak Sahasına Ait Rasûlid Hexaglot- Kral’ın Sözlüğü ve Oğuzca Unsurlar.VIII. Uluslararası Türk Dili Kurultayı.c. I , s. 189-215. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Özgür, Can (2012). "Binary-Multiple Words and Forms in the King’s Dictionary Having Six Languages, Written in the Field of Mamluk and Kipchak Written in the Field of Mamluk and Kipchak in the King’s Dictionary Having Six Languages/ Memlûk-Kıpçak Sahasında Yazılmış Altı Dilli Kral’ın Sözlüğünde İkili-Çoklu Kelime ve Şekiller".JASSS International Journal of Social Science.v. 5(2) s. 237-241.
Schönig, Claus (2001). “The King’s Dictionary. The Rasûlid Hexaglot: Fourteenth Century Vocabularies in Arabic, Percian, Turkic, Greek, Armenian ard Mongol. Translated by Tibor Halasi-Kun, Peter B. Golden, Louis Ligeti and Edmund Schütz with introduction by Peter B. Golden and Thomas T. Allsen. Edited with notes and commentary by Peter B. Golden Leiden, Boston, Köln. 2000”.Turkic Languages,v. 5. pp. 297-312.
Smith, Gerald. R. (1995).Rasulids. EI2 (İng), VIII, pp.455-457 https://www.iranicaonline.org/articles/rasulid-hexaglot
Strohmeyer, Virgil (2002). "The King's Dictionary: The Rasulid Hexaglot: Fourteenth Century Vocabularies in Arabic, Persian, Turkic, Greek, Armenian and Mongol by Tibor Halasi Kun, Peter B. Golden, Louis Ligeti and Edmond Schütz".Iran & the Caucasus,6(1/2) pp. 273-275. Published by Brill. https://www.jstor.org/stable/4030727
Şahin, Uğur. (2017).Rasûlid Hexaglot: The King’s Dictionary’nin Moğolca Söz Varlığı.(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
Tomar, Cengiz. (2009). "Yemen’de Bir Türk Devleti: Resûlîler ve Âlim Sultanları".Osmanlı Araştırmaları,XXXIII. s.221-236.
Varisco, Daniel. M. (1994). “The Almanac Tradition in Yemen”,Medieval Agriculture and Islamic Science: The Almanac of a Yemeni Sultans. 10-19. Seattle- London.
Varisco, D. M. & Smith, G. R. (eds).(1998).The Manuscript of al-Malik al-Afḍal al-ʿAbbās b. ʿAlī b. Dāʾūd b. Yusūf b. ʿUmar b. ʿAlī Ibn Rasūl (d. 778/1377): A Medieval Arabic Anthology from the Yemen, facsim.ed., Warminster, UK.
Atıf Bilgileri
şişman, rabia şenay. "KRAL'IN SÖZLÜĞÜ (RASÛLİD HEXAGLOT)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kral-in-sozlugu-rasulid-hexaglot. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
