نویسنده
آکشمس الدین، شمس الدین محمد (متولد 792/1390 - متوفی 863/1459)
تاریخ انتشار
29/11/2021
موضوع
ادبیات لژ درویشی - رساله دینی - تصوفی
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
risale-i-zikrullah-aksemseddin
تاریخ
?/?
یادداشتها
مؤسس شاخه شمسیه فرقه بایرامیه، اکشمس الدین محمد بن. اثر حمزه با محتوای دینی - عرفانی که در آن به بیان مسائل مربوط به کیفیت یاد الله می پردازد. زبان رساله عربی و شیوه نگارش نثر است. محتوای رساله ذکرالله شامل فضیلت ذکر، برتری ذکر (آوای) و ذکر صامت، سماع و وجد است. اکشمس الدین در رساله شامل آیات و روایات و نیز احادیث مهم، تفسیر، فقه است و مشاهده می شود که به کتب تصوف مراجعه می کند. منابع مورد استفاده در رساله: تفسیر بیضاوی، کشاف، مصابیح سنه، روضات العلماء، التیسیر فیت تفصیر، ریحانةالکولوب، الفتوائل بزضائیه، الحینیه، الحانیه. اولومدين، آوريفول معرف، مسنوي، تهوي، ابو عشاك كلابازي و ابوالحسن حراكاني. اکشمس الدین رساله را با بیان لغت نامه و معانی اصطلاحی کلمه ذکر آغاز می کند. ذکر در لغت به معنای مقابل فراموشی یعنی به یاد آوردن است. در اصطلاح، همه اعمال نیک در محدوده ذکر الله قرار می گیرد. به گفته اکشمس الدین وقتی در عرف عام ذکر می شود ذکر «لا اله الا الله» به ذهن متبادر می شود. این ذکری است که پیامبر ما صلی الله علیه و آله آن را تلقین کرده و به عنوان سنت تا به امروز باقی مانده است. اگر چه صوفیان بیشتر الله را با کلمه «لا اله الا الله» و کلمه الله ذکر می کنند، فرقه ها نیز نام ها و صفات مختلفی از خداوند را سر می دهند. به گفته اکشمس الدین، شیوخ در مورد صوت یا صامت بودن ذکر اختلاف داشتند. دلیل اصلی این امر تفاوت در حالت است. بنابراین اینکه کدام یک با فضیلت تر است بسته به فرد و موقعیت متفاوت است. مثلاً برای کسی که از ریا می ترسد، ذکر خوفی فضیلت بیشتری دارد. اگر نگرانی از ریا نباشد، ذکر با زور قابل قبول است. اکشمس الدین در رساله خود شواهدی از قرآن و سنت در مورد جواز ذکر ذکر آورده و با مراجعه به منابع تفسیر و فقه به تبیین آنها می پردازد. سپس ادله منکران ذکر جهری را یکی یکی بررسی می کند و با استناد به منابع مربوطه توضیح می دهد که این ادله منعی از ذکر جهری ندارد. در باب آخر رساله را با بیان انواع بهشت و خلسه و احکام مربوط به آنها تکمیل می کند. دو نسخه از اثر امروز شناسایی شده است. یک تحقیق (Alyounes 2017) و یک مطالعه تحلیلی-ترجمه (Çatak and Vural 2019) بر روی این رساله انجام شد.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Araş. Gör. Harun ALKAN
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Akşemseddin, Muhammed b. Hamza.Rizâle-i Zikrullah. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Pertev Paşa Kitaplığı. 260, 43b-48a; İstanbul: Millet Kütüphanesi Ali Emîri Kitaplığı. 4318/12. 130a-143b.
Alyounes, Hafel (2017). "Akşemseddin ve Risâletühü fî Zikrullah".II. Uluslararası Hacı Bayram-ı Velî Sempozyumu Bildiriler Kitabı.Ankara: Kalem Neşriyat. 97-118.
Çatak, Adem ve Ahmet Vural (2019). "Akşemseddin’in Risâle-i Zikrullah Adlı Eserinin Tercümesi ve Tahlili".AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi7 (Aralık): 13-48 .
Atıf Bilgileri
ALKAN, Harun. "RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-zikrullah-aksemseddin. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
