نویسنده
Ali Shir Nevâyi/Nevâî, Fâni (متوفی 17 رمضان 844/9 شوبات 1441 - ö. 12 Jamâziyelâhir 906/3 Ocak 1501)
تاریخ انتشار
01/08/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - اشعار
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
divan-i-farisi-fani-ali-sir-nevayi
تاریخ
?
یادداشتها
این اثر امیر نظام الدین علی شیر نوایی است که به درخواست عبدالرحمن کامی (متوفی 898/1492) و به دستور حسین بایکرا (متوفی 911/1506) نوشته شده است. از دیوان فارسی سه نسخه موجود است. نسخه موزه نسخه موزه هنرهای ترکی و اسلامی به شماره 1952 است. انتهای دیباچه و ابتدای قصیده اول مفقود است و سه مینیاتور موجود است. به خط تعلیق نوشته شده ولی تاریخ و محل نگارش آن مشخص نشده است. نسخه نورعثمانیه در کتابخانه نوروسمانیه به شماره 3850 به ثبت رسیده است. نسخه سلیمانیه در کتابخانه سلیمانیه حکیم اوغلو علی پاشا به شماره 632 به ثبت رسیده است. نسخه نویس و سابقه نسخه برداری مشخص نیست. چاپ اول دیوان توسط رکن الدین همایونفرروح در سال 1342/1924 با نام دیوان-امیر نظام الدین علیشیر نوایی و چاپ دوم در سال 1375/1956 در تهران منتشر شد. در این اثر قصیده ای به نام تحفه الافکار وجود دارد. این قصیده بیتی است که نوایی برای بحرالبرار امیر حسرف دیهلوی و لوکستول اسرار کاسید کامی سروده است. تعداد قصیده های نسخه های دیوان شش قصیده است. بر اساس نشریه همایونفرروح، دیوان شامل 485 غزل، 1 مصداق، 1 مرثیه، 32 بیت، 59 رباع، 10 خرما و 16 معما است. یکی از غزلیات 2 دوبیتی، 5 دوبیتی، 5 دوبیتی، 46 تای 6 دوبیتی، 253 تای 7 دوبیتی، 27 تای 8 دوبیتی، 139 تای 9 دوبیتی، 4 تای 10 دوبیتی و 10 دوبیتی دیگه 11 دوبیتی. دو نوع غزل در دیوان جلب توجه می کند. اولین آنها غزلیات «تتببوی» است که بخش مهمی از دیوان را تشکیل می دهد. این اشعار غزلیاتی است که نوایی با سرمشق گرفتن از شاعران و متر و قافیه آنها سروده است. در غزلیات Tetebbuî، Nevâyî، Sadi-i Shirâzî (متوفی 691/1291)، Emîr Husrev-i Dihlevî (متوفی 725/1325)، حسن دیهلوی (د. 777/1375)، حافظ کیشیر (متوفی 13-881)، شاعر Hâfız-i Şîrâzî (متوفی 13-881) هوسندی، (متوفی 803/1400)، مولانا کاتبی (متوفی 839/1435)، سلمان ساوجی (متوفی 887/1482)، عبدالرحمن کامی، سلطان حسین بایکرا به عنوان نمونه و ابیات خود را به سبک آنها سروده است. به گفته دیوان نوایی، 25 غزل از سعدی شیرازی، 33 غزل از امیر حسین دیهلوی، 2 غزل از حسن دیهلوی، 5 غزل از کمال هوسندی، 1 غزل از مولانا سلیویالقتیالبیال. 2 غزل، 39 غزل عبدالرحمن كامي و 2 غزل از سلطان حسين بايكرا سروده است. شاعری که نوایی بیش از همه تحت تأثیر او قرار گرفت، حافظ شیرازی بود، زیرا 231 غزل از 485 غزل دیوان را به سبک حافظ سروده و از او به عنوان «شاعر غزلی که به جهان آرامش می بخشد» یاد کرده است. در رأس این غزلیات در دیوان عبارتند از «Tetebbu'i Hace Hafız»، «Tetebbu'i» عناوینی مانند Emir و Tetebbu‘i Mahdumî Cami از این عناوین می توان فهمید که وزیر در مورد چه کسی صحبت کرده است. غزلیاتی که او سروده است، غزلیاتی است که او به سبک و سیاق شاعرانی که دوست داشته یا تحسین میکند، غزلیاتی است که به آن «اهتیری» میگویند غزلیات موجود در دیوان که معلوم نیست برای چه کسانی نوشته شده اند، اینها با عناوینی چون «تبعثی الزمان»، «تبع بعزی» علاوه بر غزلیات حکیمانه و نصیحت، گاهی اوقات این غزلیات و غزلیات را نیز بیان می کنند غم و اندوه تجربه شده در مسیر عشق در اشعار خود با ارادت و وفاداری بی پایان به معشوق در ستایش بایکارا نیز قابل توجه است (Humâyûnferruh, 261). نوایی در ابیات خود از نام مستعار فانی استفاده می کند و به دستور حاکم، غزلی را با قافیه «کشکی» جبران می کند و در شعر «دیوانی» به صورت «تصحیح» با عنوان «الف» سروده است. حضرت مهدوم نورن، لیلّهی مرکدهو، نوشته نوایی برای ابراز تأسف از درگذشت عبدالرحمن کامی، که او را الگو قرار داده و مورد احترام قرار داده است. مصراعهای دیوان سه یا پنج دوبیتی است، اگرچه در موضوعات گوناگون نوشته شده است، اما می توان به ارزش های اخلاقی زیادی پی برد. رباط هایی که در کتاب بهارستان کامی و محاکم اللوگاتین ذکر شده است، در بخش تاریخ، اشعاری از نوایی در مورد مرگ برخی از دوستان و همراهان او وجود دارد که شامل دو قطعه از این دو شعر است. در دیوان نیز معماها و دوبیتی ها به نام های مختلف وجود دارد که نوایی 190 قصیده در رمل بحری، 107 قصیده در هژک بحری، 67 قصیده در بحریب، 13 در بحریب، 5، سروده است. münserih bahri, 2 in the light bahri درباره ی دیوان فارسی او با عنوان «بررسی علی شیر نوایی و دیوان فارسی او از نظر محتوایی» (2004) و «عنوان استاد علی کامیس» (2004) درباره دیوان فارسی او انجام شده است. دیوان فارسی نوایی و دیوان او به نام Garâibü's-Sıgar" (2021). برای شرح حال شاعر ر.ک. "Ali Shir Nevâyî/Nevâî, Fânî".فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Ayşe Hilal Kalkandelen
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Güzel, Alican (2021).Alî Şîr Nevâyî’nin Farsça Divan’ında ve Garâibü’s-Sıgar Adlı Divanında Bulunan Rubâilerinin Mukayesesi. Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
Hodâyâr, İbrâhim, (2002). “Emîr Alî Şîr Nevâyî’nin Fânî Divanındaki Farsça Gazelleri Üzerine Bir Değerlendirme”. (çev. Derya Örs).Nâme-i Âşinâ,(I): 59-67.
Humayunferruh, Rukneddin (1924).Dîvân-ı Emîr Nizâmeddîn Ali Şîr Nevâî. Tahran: İntişârât-i Kitâb-hâne-i İbn Sînâ.
Kalkandelen, A. Hilal (2004).Alî Şîr Nevâyî ve Farsça Divanının İçerik Açısından İncelenmesi. Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Kalkandelen, A. Hilal (2018).Alî Şîr Nevâyî ve Farsça Şiirleri. Ankara: Araştırma Yay.
Kartal, Ahmet (2003). “Alî Şîr Nevâî’nin Farsça Şiirleri”.Bilig, (26): 147-180.
Levend, Agâh Sırrı (1966).Alî Şîr Nevâyî. Ankara: TDK Yay.
Atıf Bilgileri
Kalkandelen, Ayşe Hilal. "DÎVÂN-I FÂRİSÎ (FÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-i-farisi-fani-ali-sir-nevayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
