نویسنده
ملا گورانی، شمس الدین احمد (متوفی 813/1410 - متوفی 893/1488)
تاریخ انتشار
07/11/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - شرح قصیده
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
levami-u-l-gurer-serhu-fera-idi-d-durer-molla-gurani
تاریخ
884/1479-80
یادداشتها
شرح عربی ملا گورانی بر قصیده احمد بن محمد بن سعید بن عمران الشرابی الیمنی (متوفی 1435-36؟) در علم قرائت. اشتباه است که نام شاعر قصیده در آغاز «فضل» (Ünal 2014) و نصیب او «الیومنی» (Göksu 2007: 34؛ Ünal 2014) آمده باشد. احمدل یمنی که به آن کریات سلاسه (سه راه قرائت قرآن) و ابو کافر الکری (متوفی 747-48)، یعقوب الحضرمی (متوفی 821)، حلف ب. فریادودورادلی قصیده ای درباره روشی که علمای قرائت به نام هشام البزار (متوفی 844) ایجاد کرده بودند، نوشت. قصیده مشتمل بر 371 دوبیتی با الیف هم قافیه و در متر بحر تاویلینفعولون مفائیلون فئولون مفائیلون است. این قصیده ادامه قصیده محقق قرائت شطیبی (متوفی 1194) است که مشتمل بر 1173 دوبیتی به نامهای حیرزوالامانی و وچوت تهرانی معروف به «شاتیبیه» است که در آن هفت روش تلاوت را توضیح میدهد. 2009: 17-19; Çollak 2010: 38/377 el-Ubeydi and Sâlim 2017: 89). یمنی نیز در قصیده خود سه روش تلاوت را به عنوان ادامه آن ذکر کرده است - هر از چند گاهی از روش های دیگر یاد می کند. ملا گورانی 368 دوبیتی اول قصیده فریدود-دورادلی را حاشیه نویسی کرد. در مقدمه تفسیر آمده است که نام قصیده فریادودورر و نام تفسیر لوامیول گورر است. این تفسیر با نام Levâmi'u'l-Gurer Şerhu Ferâidi'd-Düre مشهور شد (الکسامی 2009: 87-88). گوکسو و اونال اظهار داشتند که تفسیر ملا گورانی به ییلدیریم بایزید ارائه شده است. با توجه به اینکه یلدریم بایزید در سال 805/1403 و گورانی در سال 813/1410 درگذشته است، این اطلاعات صحیح نیست. می توان تصور کرد که این اشتباه ناشی از کلمه «عثمان» در تعبیر «السلطان بنی السلطان بایزید بن محمّد بن عثمان» در حاشیه و مقدمه تفسیر است (ملا گورانی 47/1: 2a). اما پدر یلدریم بایزید نه «عثمان» بلکه «مراد اول» است. از این رو کلمه «عثمان» یا برای بیان خانواده به کار می رفت و یا نیازی به نوشتن نام سایر سلاطین در این بین نبود. نسخه تفسیر کتابخانه سلیمانیه که در تاریخ 17 محرم 884/10 آوریل 1479 تکمیل شده است، طبق روال فراق (Mollâ Gürani 47/1: 93a)، در صفحات 1b-93a کتاب به خط نسخ نوشته شده است که در مجموع شامل دو اثر از مؤلف است. Ferâidü'd-Dürer هم به دلیل زیبایی سبک و هم سهولت به خاطر سپردن متمایز است. به لطف کیفیت آن شهرت یافت و به دلیل معتبر بودن اطلاعاتی که در آن وجود داشت، مورد استقبال علمای قرائت قرار گرفت. ملا گورانی نیز با توجه به اهمیت آن به زبان عربی به اختصار به بیان این اثر پرداخته است. وی در تفسیر خود از نظرات سه امام قاری بهره برده و روایت خود را با نمونه های شعری غنی ساخته است. ملا گورانی; وی ضمن خلق این اثر، از آثار علمای بزرگی چون سیبویه (متوفی 796)، فرّا (متوفی 822)، امام جابری (متوفی 1332)، ابن السزری (متوفی 1429) نیز بهره برد (العبیدی و سلیم، 2017: 90-89-2017). 20. ملا گورانی قصیده را گاه دوبیتی و گاه دوبیتی شرح داده است، به گونه ای که صرفاً هدف را بیان می کند و موضوع را بدون تفصیل توضیح می دهد. گورانی در مقدمه این اثر گفت: «کسی که این شعر را حفظ کند و تفسیر آن را بیاموزد، در مورد تلاوت آگاهی کافی خواهد داشت». می گوید (الکسامی 2009: 215-218). با توجه به نسخه های موجود در کتابخانه ها و آثاری که در این زمینه نوشته شده است، می توان گفت که هم شعر و هم شرح ملا گورانی با لذت خوانده می شود و یکی از منابع مهم مورد استفاده در علم قرائت است. این اثر بر اساس دو نسخه ثبت شده در کتابخانه مدینه شیخ الاسلام عارف حکمت بیگ به شماره 68 و کتابخانه سلیمانیه بخش سلیمانیه (مسجد) شماره 1/47 تهیه شده است. منتشر شده (الکسامی 2009). نسخه موجود در کتابخانه شیخ الاسلام عارف حکمت بیگ از آن جهت ارزشمند است که توسط محمدعلی شاگرد ملا گورانی، پیش از مرگ مؤلف در سال 892/1487 نسخه برداری شده است (الکسامی 2009: 165-168). برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به “MollâGürani, Şemseddîn Ahmed”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Çollak, Fatih (2010). "eş-Şâtıbiyye".İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: TDV Yay. 377- 379.
Göksu, Mehmet Mustafa (2007).Molla Gürânî'nin Gâyetu'l-Emânî İsimli Tefsirinin Edisyon Kritiği (Necm - Nâs Sûreleri Arası). Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi.
el-Kassâmî, Nâsır b. Suûd b. Hammûd (hzl.) (2009).Levâmi'ü’l-Gurer Şerhu Ferâ'idi’d-Dürer. 2 C. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd.
Mollâ Gürânî.Levâmi'u'l-Gurer Şerhu Ferâ'idi'd-Dürer. Süleymaniye Kütüphanesi, Süleymaniye (Camii) Bölümü. Nu. 47/1. vr. 1b-93a.
el-Ubeydî, Sâlih Ferhân ve S. H. Sâlim (2017). "Mukaddimetü Tetitmmeti'l-Me'ânî ve Tekmiletü'l-Mesânî fi'l-Kırâ'ati's-Seb'i'l-Avâlî ve's-Selâsi'd-Düreri'l-Gavâlî".Mecelletü Câmi'ati'l-Enbâri li'l-Ulûmi'l-İslâmiyyeti, 8 (30): 79-122.
Ünal, Mehmet (2014). "“Molla Gürânî, Şemseddîn Ahmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.ttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/molla-gurani-semseddin-ahmed[Erişim tarihi: 20.10.2021]
Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250.
Atıf Bilgileri
Kutlar Oğuz, Fatma Sabihave Bünyamin Ayçiçeği. "LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/levami-u-l-gurer-serhu-fera-idi-d-durer-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
