نویسنده
ناتیکی، احمد دورسون (متولد 1199/1785 - متوفی 1277/1863)
تاریخ انتشار
27/03/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / دیوان ادبیات - کتاب فصاحت
نوع
كتاب
زبان
نامشخص
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
takrizat-i-ebyat-natiki
تاریخ
1247/1831 - 1253/1837
یادداشتها
اثر احمد دورسون ناتیکی، از شاعران و نویسندگان متأخر عثمانی، با نقل هر دوبیتی از اثر با عنوان محتصارالمعانی اثر سعدالدین تفتازانی (متوفی 792/1390) و بیان اینکه از کدام منابع آمده است. نام کامل اثر تکریزاتو ابیاتی محتصاریت تلحیس و شوهیدی الفنون معالبراهینی وطنسی است و مشتمل بر 1 پیشگفتار، 1 مقدمه، 3 فصل و 1 پایان است. در این اثر، حدود 280 دوبیتی در محتصارالمعانی برآورد شده است. Takrîzât-ı Ebyât با پیشگفتاری چهار صفحه ای آغاز می شود. ناتیکی پس از ذکر بسمله و مدح و سلوله توضیحاتی در مورد محتوای اثر و علم بلاغت ارائه کرد. پس از آن سلطان دوم. او از محمود و سازمان Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye که او تأسیس کرده بود ستایش کرد و Serasker Esad Mehmed Muhlis Pasha به اختصار خود را معرفی کرد و تاریخ و دلیل کپی رایت اثر را توضیح داد. بر این اساس، ناتیکی آثار خود را به منظور سهولت در درک اشعار دشوار برای طلاب مدرسه نوشت و آنها را قادر به تمرین زیاد عروز کند. او کار را در 1247/1831 آغاز کرد و در سال 1253/1837 به پایان رساند. پس از مقدمه، بخش مقدمه 12 صفحه ای می آید. اطلاعات گسترده ای در مورد علم عروز در مقدمه آمده است. تعريف ارزو صورت گرفت و بنيانگذار اين علم بيان شد و نام هايي چون بحير، درب، ضيحاف، حذف، ملا، دلايل، وصف، فاصله و غيره گذاشته شد. اصطلاحات توضیح داده شده است. ضمناً در این بخش آمده است که تمام بحیرها در قرآن آمده و برای هر باهر نمونه هایی از آیات قرآن آورده شده است. پس از آن، سه بخش اصلی شامل معانی، بین و بدی است که در محتصرالمعانی به کار رفته است. در این بخشها، قافیهها و عروضسنجیهای اشعار محتصرالمعانی توضیح داده میشود و ابیات بر اساس قسمتهایشان تنظیم میشوند. تمام یا برخی از کلمات اشعار به زبان عربی توضیح داده شده است. برای هر شعر عنوان جداگانه ای باز شد و بیان شد که کدام موضوع بلاغت به عنوان مثال آورده شده است. تجزیه و تحلیل دستور زبان انجام شد و در مورد مسائل بلاغی نیز تصمیماتی اتخاذ شد. در بخش حاتیم، سرقت ادبی در شعر موضوع است. ناتیکی در پایان شعر که توضیحش را به پایان رسانده است، بیشتر می گوید: «ناتیکی این گونه نقد کرده است»، «از حرف های ناتیکی است»، «ناتیکی اینطور توضیح داده است»، «من اینطور فهمیدم»، «به این توجه کن»، «فکر کن»، «این را کاملاً درک کن» و غیره. هنگام ذکر نامش نماز را هم می آورد. به طور کلی روش زیر در کار دنبال شد: Nâtıkî شعر را با گفتن «فلانی مصداق موضوع است» ذکر می کند، سپس واژه های شعر را از نظر ساختار و معنا تحلیل می کند و به طور کلی با عباراتی ساده و قابل فهم، معنای کلیت شعر را توضیح می دهد. در مواردی که توضیح عربی کافی نیست، سعی می کند کلمات را به زبان ترکی و فارسی توضیح دهد. حتی گاهی تمام دوبیتی را به ترکی یا فارسی ترجمه می کرد. اگرچه او از محتصرالمعانی به عنوان متن مبدأ استفاده گسترده می کند، اما به جای آن که عبارت را آن طور که هست، خلاصه و مفهوم را منتقل کند. این واقعیت که ناتیکی شامل بحث ها و اختلاف نظرهای فراتر از بعد تفسیر نمی شود، نشان می دهد که او به سطوح دانش آموزان توجه می کند و بعد تدریس را در نظر می گیرد (شیمشک 2020: 608، 611). تنها نسخه شناخته شده این اثر مهم که در آن مجموعه شعری غنی از جهات مختلف بررسی شده است، در مجموعه نسخه های خطی کتابخانه ملی به شماره 06 Mil Yz A 381 به نام دورسون احمد ناتیکی به ثبت رسیده است. مقاله ای در مورد این اثر منتشر شده است (Şimşek 2020). برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به «ناتیکی، احمد دورسون». فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Beyhan KESİK
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Özcan, Hidayet (hzl.) (2000).İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri.C.III. Ankara: AKM Yay.
Şimşek, Şahin (2020). “Natıkî’nin Takrîzâtu Ebyâti Muhtasari’t-Telhîs Adlı Eseri”.Diyanet İlmî Dergi56 (2): 601-618.
Atıf Bilgileri
KESİK, Beyhan. "TAKRÎZÂT-I EBYÂT (NÂTIKÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/takrizat-i-ebyat-natiki. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
