نویسنده
ادریس، ادریس بیتلیسی (د. 856-861/1452-1457؟ - ö. 921, 927, 930, 971/1515, 1521, 1523, 1564?)
تاریخ انتشار
18/08/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - شرح قصیده
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
serh-i-kaside-i-hamriyye-idris
تاریخ
909/1503
یادداشتها
تفسیر فارسی توسط ادریس بیتلیسی بر شعر ابن الفاریز (متوفی 632/1235) به نام حمریه. یکی از آثار تکمیل شده در سال 909/1503 در کتابخانه خطی سلیمانیه، مجموعه ایاصوفیه، شماره. 4092/1، دیگری کتابخانه ارزن فاتح، علی امیری، فارسی نو. دو نسخه، یکی در 134. این اثر که به زبانی آراسته با الفاظ و استعاره های متناسب با مضمون قصیده حمریه نوشته شده است، مشتمل بر مقدمه و تفسیر طولانی است. پس از باب بسم الله و حمد که مشتمل بر ابیات و اشعار فارسی اکثر نویسندگان است، نعتی در بیت مثنوی و بخشی در توضیح علت حاشیه نویسی همریه کاسیسی آمده است. سپس مداحی بیست زوجی که در بیت مثنوی نوشته شده است می آید و از اطلاعات اینجا می توان دریافت که این اثر به شاهزاده احمد (متوفی 919/1513) تقدیم شده است. سپس برخی اطلاعات مقدماتی که برای تفسیر قصیده ضروری دانسته می شد، تحت عنوان «موکاددیمتور-ریسله» آورده شد. از نظر بیتلیسی، برای فهم شعر متعلق به گروه ملامی سه راه وجود دارد: اول، آشنایی با مفاهیمی که متعلق به صاحب نظران توحید و حکمت است. ثانیاً از تطهیر دل از شک انکار مستی عشق; سوم پاک کردن آینه قلب از زنگ جدا شدن با شیشه ویال. از آنجایی که این امر تنها با درک «عشق واقعی» امکان پذیر خواهد بود، موضوع در سه عنوان به نام «مجلس» مورد بحث قرار می گیرد. در مجلس اول صفات و اجزای عشق (عشق شخصی، عشق صفت، عشق اصمایی، عشق مؤثر و حب فعلی); پس از تعریف عاطفه در مجلس دوم، معانی مختلف واژگانی مانند عشق، محبت، صبر، شوق و گرایش که بر حسب محل استعمال، دلالت بر یک معنا دارد. در مجلس سوم بر فواید و ویژگی های گفتگو تاکید شد. در «تکميلتول المکديمه» معاني صوفيانه مفاهيمي چون شربت، شراب، مدام و سکر که موجب سوء تفاهم در ميان عموم مي شود، بيان شده است. قصیده به صورت دوبیتی حاشیه نویسی شده است. در صورت لزوم، ویژگی های صرفی کلمات مورد بحث قرار گرفت و توضیحاتی در مورد نحو ارائه شد. در صورت اقتضا، هنرهای ادبی در دوبیتی ها مورد تأکید قرار گرفت و به معنای ظاهری دوبیتی ها اشاره شد. قسمت هایی که اساس تفسیر را تشکیل می دهد، تفاسیر و توضیحات صوفیانه است. در حین تفسیر از آیات و احادیث و الفاظ مؤدبانه و اشعار عربی و فارسی استفاده شد. مقاله ای در مورد این اثر منتشر شد (باشاران 2004). این اثر ادریس بیتلیسی نیز در پایان نامه دکتری تهیه شده بر شرح هامریه کاسیدسی ابن الفاریز (Ince 2018) گنجانده شد. برای شرح حال شاعر ر.ک. “İdrîs, İdrîs-i Bitlisî”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Öğr. Üyesi MUHAMMET İNCE
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Başaran, Orhan (2004). "İdris-i Bitlisi'nin Şerh-i Kaside-i Hamriyye'si ve İki Yazma Nüshası".Nüsha, (12): 7-15.
İnce, Muhammet (2018).İbnü’l-Fârız’ın Hamriyye Kasidesinin Arapça, Farsça ve Türkçe Şerhleri. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
İNCE, MUHAMMET. "ŞERH-İ KASÎDE-İ HAMRİYYE (İDRÎS)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-kaside-i-hamriyye-idris. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
